Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 53

Devanagari script

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

Transliteration

yathā kṣīrasaro nāma tīrthasyāsya purā'bhavat | idaṃ kṣīrasaraḥ puṇyaṃ sarvalokeṣu viśrutam

Translation

(Je dirai) comment jadis ce lieu de pèlerinage reçut le nom de Kṣīrasara. Ce saint Kṣīrasara est renommé dans tous les mondes.

Word by Word

• यथा: as, just as
• यथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (indeclinable; comparative/manner)

• क्षीरसरः: the Milk-lake (name)
• क्षीरसरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षीरस्य सरः)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक-निपात (indeclinable particle meaning ‘by name’)

• तीर्थस्य: of the sacred ford/place
• तीर्थस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• पुरा: formerly, in the past
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

• अभवत्: was, came to be
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• क्षीरसरः: Milk-lake (tīrtha)
• क्षीरसरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षीरस्य सरः)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

• सर्वलोकेषु: in all worlds
• सर्वलोकेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे लोका:)

• विश्रुतम्: well-known, renowned
• विश्रुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣīrasara (Kṣīra-saras) / Kṣīra-kuṇḍa (associated)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ (best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A luminous milk-white sacred pond (kṣīra-sara) introduced by the narrator; pilgrims gather as the origin-story is about to be told, with the water gleaming like churned milk under a bright sky.

Characters & Entities

• Kṣīrasara Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s name and fame are tied to sacred history, inviting pilgrimage and reverent remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṣīrasara Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it introduces the tīrtha’s origin and greatness.