Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

mūrcchanātālasaṃyuktaṃ taṃtrīlayasamanvitam | kṣaṇena sahasā devo dharmarājo jitātmavān | vimanāḥ sa tadā jāto dharmarājo nṛpātmajaḥ

Joint aux modes (mūrchchanā) et au rythme (tāla), et rempli de la cadence mesurée des cordes—en un instant, même le dieu Dharmarāja, maître de lui-même, devint soudain abattu alors, ô fils de roi.

मूर्च्छनातालसंयुक्तम्combined with mūrcchanā and tāla
मूर्च्छनातालसंयुक्तम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्च्छना + ताल + संयुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP: सम्-युज् → संयुक्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: तत्पुरुष (मूर्च्छनया तालैश्च संयुक्तम् = joined with melodic modes and rhythm)
तंत्रीलयसमन्वितम्endowed with string-tempo (tāntrī-laya)
तंत्रीलयसमन्वितम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootतन्त्री + लय + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP: सम्-अन्-वी → समन्वित), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः: तत्पुरुष (तन्त्री-लयेन समन्वितम् = endowed with string-instrument tempo)
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
Kāla-karaṇa (Temporal instrument)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कालवाचक-करण (instrumental of time)
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
देवःthe god/lord
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धर्मराजःDharmarāja
धर्मराजः:
Karta (Subject apposition/कर्ता-सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधर्म + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: तत्पुरुष (धर्मस्य राजा = king of dharma; Yama/Dharmarāja)
जितात्मवान्self-controlled
जितात्मवान्:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootजित + आत्मन् + वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य आत्मा जितः सः = one whose self is conquered/self-controlled)
विमनाःdejected
विमनाः:
Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविमनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘सः/धर्मराजः’)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
Kāla-nirdeśa (Time indication)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
जातःbecame
जातः:
Kriya (Predicative action/state)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्तरि प्रयोगः: ‘जातः’ = became/was born
धर्मराजःDharmarāja
धर्मराजः:
Karta (Subject apposition)
TypeNoun
Rootधर्म + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पूर्ववत्
नृपात्मजःthe king’s son
नृपात्मजः:
Karta (Subject apposition)
TypeNoun
Rootनृप + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (नृपस्य आत्मजः = king’s son)

Narrator addressing Yudhiṣṭhira (nṛpātmaja)

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as nṛpātmaja)

Scene: Music swells with mūrchchanā and tāla; the string-cadence becomes irresistible. In an instant Dharmarāja—disciplined and radiant—turns visibly downcast, as if a shadow crossed his face.

D
Dharmarāja (Yama)
M
Mūrcchanā
T
Tāla
T
Taṃtrī (stringed instrument)

FAQs

Even the disciplined can be shaken by subtle allure; vigilance is part of Dharma when confronted by refined temptation.

Dharmāraṇya is the sacred narrative arena; its māhātmya is expressed through events that reveal the power of Dharma and the dangers of मोह (mohana).

No direct ritual is stated; the verse illustrates a moral-spiritual trial through music.