Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

Transliteration

tāṃ dṛṣṭvā sa ca kāmārta uvāca madhuraṃ tadā | māṃ nayasva paraṃ pāraṃ kāsi tvaṃ mṛgalocane

Translation

L’ayant vue, lui, tourmenté par le désir, lui parla alors avec douceur : «Conduis-moi sur l’autre rive. Qui es-tu, ô toi aux yeux de biche ?»

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): ‘having seen’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• कामार्तः: afflicted by desire
• कामार्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कामेन आर्तः (तृतीया-तत्पुरुष)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मधुरम्: sweetly
• मधुरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of manner)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नयस्व: lead (me)
• नयस्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• परम्: other; further
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पारम् इत्यस्य)

• पारम्: the far shore
• पारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• का: who (female)
• का: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

• असि: are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• मृगलोचने: O doe-eyed one
• मृगलोचने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मृग + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; मृगस्य लोचने इव लोचने यस्याः (उपमान-सम्बन्ध; प्रचलित तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified narrator/elder speaker

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra (ferry/ghāṭa)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: The ascetic, struck by desire, addresses the doe-eyed maiden at the boat: he requests passage to the far bank and asks her identity; the river glints between them, suggesting both physical and moral crossing.

Characters & Entities

• Parāśara (implied)
• Maiden (unnamed)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even ascetics can face sudden surges of kāma; Purāṇic storytelling uses such moments to teach self-mastery and discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting is a river-crossing (‘far shore’) within the ongoing Vyāsatīrtha-related legend; the verse itself does not name the exact tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is direct speech within the origin narrative.