Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchenmahārāja piṅgalāvartamuttamam | saṅgamasya samīpasthaṃ revāyā uttare taṭe | havyavāhena rājendra sthāpitaḥ piṅgaleśvaraḥ

Śrī Mārkaṇḍeya dit : Ensuite, ô grand roi, qu’on se rende au très excellent Piṅgalāvarta, près du lieu de confluence, sur la rive septentrionale de la Revā. Là, ô meilleur des rois, Havyavāhana (Agni) y installa Piṅgaleśvara.

śrīmārkaṇḍeyaḥthe venerable Mārkaṇḍeya
śrīmārkaṇḍeyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—श्री (उपपद/विशेषण) + मार्कण्डेय (कर्मधारय)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (ततः अव्यय)
Formअव्यय, काल/अनन्तरबोधक (adverb: then/thereafter)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; आज्ञार्थे/विधौ
mahārājaO great king
mahārāja:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahārāja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—महा + राजा (कर्मधारय)
piṅgalāvartamto Piṅgalāvarta (place)
piṅgalāvartam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpiṅgala + āvarta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—पिङ्गलस्य आवर्तः (षष्ठी-तत्पुरुष)
uttamamexcellent
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (qualifying piṅgalāvartam)
saṅgamasyaof the confluence
saṅgamasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
samīpasthamsituated near
samīpastham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamīpa + stha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—समीपे स्थितम् (सप्तमी-तत्पुरुष)
revāyāḥof the Revā (Narmadā)
revāyāḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrevā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
uttareon the northern
uttare:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘taṭe’ इत्यस्य विशेषणम्
taṭebank
taṭe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
havyavāhenaby Havyavāha (Agni)
havyavāhena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roothavyavāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; समासः—हव्यं वहति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयप्रायः), अग्निः
rājendraO king of kings
rājendra:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājendra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—राज्ञां इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
sthāpitaḥwas established
sthāpitaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था धातु) + ṇic (णिच्) → sthāpaya + kta (क्त)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि—‘was established’
piṅgaleśvaraḥPiṅgaleśvara (Śiva)
piṅgaleśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpiṅgala + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—पिङ्गलस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Piṅgalāvarta / Piṅgaleśvara-tīrtha

Type: sangam

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Mārkaṇḍeya points the way to a river bend near a confluence; the Revā flows broad and calm; on the northern bank stands a small shrine with a liṅga labeled Piṅgaleśvara; Agni’s presence is suggested as a subtle flame aura near the shrine.

M
Mārkaṇḍeya
R
Revā (Narmadā)
S
Saṅgama (confluence)
P
Piṅgalāvarta
P
Piṅgaleśvara
H
Havyavāhana (Agni)

FAQs

Sacred geography is anchored in divine acts—Śiva’s presence is authenticated through an origin story (installation) tied to a deity like Agni.

Piṅgalāvarta near the saṅgama on the north bank of the Revā (Narmadā), featuring Piṅgaleśvara.

A pilgrimage injunction: ‘one should go’ (gacchet) to Piṅgalāvarta—implying darśana, worship, and customary tīrtha practices.