Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्

Transliteration

nikṣipya narmadātoye bandhubhāvamanusmaram | tatra snātvā surāḥ sarve sthāpayitvā umāpatim

Translation

Les ayant déposés dans les eaux de la Narmadā, se souvenant du lien de parenté, tous les dieux s’y baignèrent, puis y établirent Umāpati (Śiva) en ce lieu.

Word by Word

• निक्षिप्य: having placed/put down
• निक्षिप्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: नि-क्षिप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), उपसर्गः नि-, धातुः क्षिप्; क्रियाविशेषणरूपेण

• नर्मदा-तोये: in the water of the Narmadā
• नर्मदा-तोये: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नर्मदायाः तोये)

• बन्धु-भावम्: the feeling of kinship
• बन्धु-भावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बन्धोः भावः)

• अनुस्मरम्: remembering
• अनुस्मरम्: Karta (Subject/कर्ता) (of the participial action)
• Type: Verb
• Root: अनु-स्मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपसर्गः अनु-; (स्मरन्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातुः स्ना; क्रियाविशेषणरूपेण

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying सुराः)

• स्थापयित्वा: having installed/established
• स्थापयित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), णिच्-प्रयोगः (causative), धातुः स्था → स्थापय; क्रियाविशेषणरूपेण

• उमा-पतिम्: Umā’s lord (Śiva)
• उमा-पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः पतिः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karoḍī-tīrtha (emergent identity in the narrative)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā’s shimmering bank, the assembled devas perform a solemn river-bath; then they consecrate Umāpati—Śiva with Umā—at the spot, marking it as a new tirtha.

Characters & Entities

• Narmadā
• Umāpati (Śiva)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification (snāna) and consecration (sthāpana/pratiṣṭhā) are shown as dharmic acts that transform a location into a lasting sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā-associated site where Umāpati is established—within the Karoḍīśvara-māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in the Narmadā and the establishment/consecration of Umāpati (Śiva) at the site.