Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

pratyuvāca prasanno'sau devadevo maheśvaraḥ | bhobhoḥ kaṣṭaṃ kṛtaṃ bhīmaṃ dāruṇaṃ lomaharṣaṇam

Satisfait, le Dieu des dieux—Maheśvara—lui répondit : «Hélas, hélas ! Tu as entrepris une austérité pénible, terrible, sévère, qui fait frissonner jusqu’aux cheveux».

प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; उपसर्गः: प्रति
प्रसन्नःpleased
प्रसन्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (कृदन्त/प्रातिपदिक; √सद्/सद् with प्र-; past participial adjective)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; विशेषणम्
असौthat (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; सर्वनाम
देवदेवःgod of gods
देवदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः)
महेश्वरःMaheshvara (the great Lord)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)
भोO!
भो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootभो (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपातः (vocative particle/interjection)
भोःO! (hey!)
भोः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootभोः (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपातः (vocative particle/interjection)
कष्टम्painful, hard
कष्टम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम्
कृतम्done, performed
कृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि/भूतकाले; विशेषणम्
भीमम्terrible
भीमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम्
दारुणम्cruel, dreadful
दारुणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; विशेषणम्
लोमहर्षणम्hair-raising
लोमहर्षणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootलोम + हर्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोमानां हर्षणम्)

Maheśvara (Śiva)

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region

Type: river

Scene: Śiva, serene yet grave, appears before the tapasvin; his face shows pleased compassion while acknowledging the terrifying hardship endured.

M
Maheśvara
D
Deva-deva

FAQs

Divine compassion recognizes sincere hardship; tapas is not merely power-seeking but an ordeal that the Lord acknowledges.

No tīrtha is named in this verse; the sanctity derives from the encounter with Śiva at the tapas-site.

None; it is a direct address praising the severity of austerity.