Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 75

दशाश्वमेधिकं तीर्थं कोटितीर्थं च सत्तमाः । मार्कण्डं ब्रह्मतीर्थं च आदिवाराहमुत्तमम्

daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ koṭitīrthaṃ ca sattamāḥ | mārkaṇḍaṃ brahmatīrthaṃ ca ādivārāhamuttamam

Ô le meilleur des justes, il y a le Daśāśvamedhika-tīrtha et aussi le Koṭitīrtha; il y a le tīrtha de Mārkaṇḍa, le Brahmatīrtha et l’excellent lieu d’Ādivārāha.

दशाश्वमेधिकम्connected with ten Aśvamedhas (name/epithet)
दशाश्वमेधिकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश (प्रातिपदिक) + अश्वमेधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः/द्विगु-प्रायः (दश-अश्वमेध-सम्बद्धम्)
तीर्थम्tīrtha
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कोटितीर्थम्Koṭi-tīrtha
कोटितीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कोट्याः/कोटि-सम्बद्धं तीर्थम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
सत्तमाःO best ones
सत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधन/उक्त-श्रोत्रवर्गः (हे सत्तमाः इति)
मार्कण्डम्Mārkaṇḍa (name of a tīrtha)
मार्कण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमार्कण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (तीर्थनाम)
ब्रह्मतीर्थम्Brahma-tīrtha
ब्रह्मतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः तीर्थम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
आदिवाराहम्Ādi-vārāha (primeval Boar; name)
आदिवाराहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक) + वाराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (आदिः वाराहः)
उत्तमम्excellent; best
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (श्रेष्ठम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; not explicit in snippet)

Tirtha: Daśāśvamedhika-tīrtha; Koṭitīrtha; Mārkaṇḍa-tīrtha; Brahmatīrtha; Ādivārāha

Type: ghat

Scene: A grand ghāṭa labeled Daśāśvamedhika with symbolic horse-sacrifice motifs (horse banner, yajña-kuṇḍa iconography) but enacted as peaceful bathing; nearby Koṭitīrtha shown as many small kuṇḍas; a rishi (Mārkaṇḍeya) in meditation; Brahmā icon at Brahmatīrtha; and Ādivārāha as a majestic boar-incarnation shrine.

D
Daśāśvamedhika-tīrtha
K
Koṭitīrtha
M
Mārkaṇḍa
B
Brahmatīrtha
Ā
Ādivārāha (Varāha)

FAQs

Tīrthas are portrayed as concentrating the merit of great sacrifices (like Aśvamedha), making dharma accessible through pilgrimage.

Daśāśvamedhika-tīrtha is prominent, along with Koṭitīrtha, Mārkaṇḍa, Brahmatīrtha, and Ādivārāha.

No direct injunction is stated; the reference to Aśvamedha frames the tīrtha’s extraordinary merit, implying pilgrimage and worship as the practical equivalent.