Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 64

Devanagari script

कोटितीर्थं प्रभातीर्थं वासुकीश्वरमुत्तमम् । सङ्गमश्च करञ्जाया मार्कण्डेश्वरमुत्तमम्

Transliteration

koṭitīrthaṃ prabhātīrthaṃ vāsukīśvaramuttamam | saṅgamaśca karañjāyā mārkaṇḍeśvaramuttamam

Translation

S’y trouvent Koṭi-tīrtha, Prabhā-tīrtha et l’excellent Vāsukīśvara ; ainsi que la confluence à Karañjā, et l’excellent Mārkaṇḍeśvara.

Word by Word

• कोटितीर्थम्: Koṭi-tīrtha (name of a tīrtha)
• कोटितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कोट्याः/कोटीनां तीर्थम्)

• प्रभातीर्थम्: Prabhā/Prabhāta-tīrtha (name of a tīrtha)
• प्रभातीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभा/प्रभात + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (प्रभाते/प्रभायाः तीर्थम्)

• वासुकीश्वरम्: Vāsukīśvara (name of a shrine)
• वासुकीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासुकि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वासुकेः ईश्वरः)

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वासुकीश्वरम्/मार्कण्डेश्वरम्)

• सङ्गमः: confluence; meeting-place
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• करञ्जायाः: of Karañjā (river/place)
• करञ्जायाः: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: करञ्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• मार्कण्डेश्वरम्: Mārkaṇḍeśvara (name of a shrine)
• मार्कण्डेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्ड + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मार्कण्डस्य ईश्वरः)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मार्कण्डेश्वरम्)

Speaker

Skanda (deduced from Revā Khaṇḍa pilgrimage narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭi-tīrtha; Prabhā-tīrtha; Karañjā-sangama; Vāsukīśvara; Mārkaṇḍeśvara

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At dawn, pilgrims bathe where a smaller stream (Karañjā) meets the Narmadā; nearby stand shrines labeled Koṭi-tīrtha, Prabhā-tīrtha, Vāsukīśvara, and Mārkaṇḍeśvara; a serpent motif coils around a liṅga pedestal.

Characters & Entities

• Koṭi-tīrtha
• Prabhā-tīrtha
• Vāsukīśvara
• Karañjā-saṅgama
• Mārkaṇḍeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Confluences (saṅgamas) and Śiva-shrines are both treated as intensified sacred zones—nature and deity together confer tīrtha-power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭi-tīrtha, Prabhā-tīrtha, Vāsukīśvara, the Karañjā confluence, and Mārkaṇḍeśvara are named.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription appears; the verse continues the itinerary-style catalog.