Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 106

Devanagari script

तथा हंसेश्वरंनाम तिलादं वासवेश्वरम् । तथा कोटीश्वरं तीर्थमलिकातीर्थमुत्तमम् । विमलेश्वरतीर्थं च रेवासागरसङ्गमे

Transliteration

tathā haṃseśvaraṃnāma tilādaṃ vāsaveśvaram | tathā koṭīśvaraṃ tīrthamalikātīrthamuttamam | vimaleśvaratīrthaṃ ca revāsāgarasaṅgame

Translation

De même se trouvent Haṃseśvara, Tilāda et Vāsaveśvara ; de même le tīrtha de Koṭīśvara ; l’excellent Alikā-tīrtha ; et aussi le Vimaleśvara-tīrtha à la confluence de la Revā et de l’océan.

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (likewise)

• हंसेश्वरम्: Haṃseśvara (shrine/linga)
• हंसेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हंसेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (particle: ‘by name’)

• तिलादम्: Tilāda (tīrtha/shrine)
• तिलादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिलाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वासवेश्वरम्: Vāsaveśvara (shrine/linga)
• वासवेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासवेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ

• कोटीश्वरम्: Koṭīśvara (shrine/linga)
• कोटीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तीर्थम्: tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अलिकातीर्थम्: Alikā-tīrtha
• अलिकातीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अलिका + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अलिकायाः तीर्थम्)

• उत्तमम्: excellent/supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अलिकातीर्थम्)

• विमलेश्वरतीर्थम्: Vimaleśvara tīrtha
• विमलेश्वरतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमलेश्वर + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विमलेश्वरस्य तीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• रेवासागरसङ्गमे: at the confluence of Revā and the ocean
• रेवासागरसङ्गमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा + सागर + सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रेवायाः सागरस्य च सङ्गमे)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vimaleśvara-tīrtha at Revā–sāgara-saṅgama (with Haṃseśvara, Tilāda, Vāsaveśvara, Koṭīśvara, Alikā-tīrtha)

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Mahārṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: A grand confluence landscape with many small liṅga-shrines dotting the shore; the largest shrine is Vimaleśvara at the meeting of river and sea; pilgrims move from Haṃseśvara to Koṭīśvara in a clockwise route.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)
• Haṃseśvara
• Tilāda
• Vāsaveśvara
• Koṭīśvara Tīrtha
• Alikā-tīrtha
• Vimaleśvara Tīrtha
• Revā-sāgara-saṅgama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text amplifies devotion through abundance: many Śiva-linked tīrthas line the Revā, and the saṅgama is highlighted as especially potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Haṃseśvara, Tilāda, Vāsaveśvara, Koṭīśvara-tīrtha, Alikā-tīrtha, and Vimaleśvara-tīrtha at the Revā-sāgara-saṅgama.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; the verse continues the tīrtha-list, with special location-marking at the saṅgama.