Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश हंसतीर्थमनुत्तमम् । यत्र हंसस्तपस्तप्त्वा ब्रह्मवाहनतां गतः

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gaccheddharādhīśa haṃsatīrthamanuttamam | yatra haṃsastapastaptvā brahmavāhanatāṃ gataḥ

Śrī Mārkaṇḍeya dit : « Ensuite, ô seigneur de la terre, qu’on se rende au Haṃsatīrtha sans égal, où le Haṃsa accomplit des austérités et obtint la dignité de monture de Brahmā ».

श्रीमार्कण्डेयःthe venerable Mārkaṇḍeya
श्रीमार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—श्री + मार्कण्डेय (कर्मधारयः: ‘श्रीमान् मार्कण्डेयः’)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; विध्यर्थ (injunctive)
धराधीशO lord of the earth (king)
धराधीश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधराधीश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन; समासः—धरा + अधीश (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘धरायाः अधीशः’)
हंसतीर्थम्to Haṃsa-tīrtha
हंसतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहंसतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—हंस + तीर्थ (तत्पुरुषः)
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् (qualifying हंसतीर्थम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-स्थानवाचक (relative adverb of place)
हंसःthe swan (Haṃsa)
हंसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
तपःausterity, penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
तप्त्वाhaving performed (austerity)
तप्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
ब्रह्मवाहनताम्the state of being Brahmā’s vehicle
ब्रह्मवाहनताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मवाहनता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—ब्रह्मन् + वाहन (तत्पुरुषः) + ता (भावप्रत्यय)
गतःwent, attained
गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकर्तरि कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Haṃsatīrtha

Type: ghat

Listener: Dharādhiśa (a king)

Scene: On the banks of the Revā, a serene tīrtha with lotuses; a radiant haṃsa performs austerities (standing still, meditative); above, Brahmā acknowledges and the haṃsa is envisioned as the divine vehicle.

M
Mārkaṇḍeya
H
Haṃsatīrtha
H
Haṃsa (swan)
B
Brahmā

FAQs

A tīrtha becomes ‘unsurpassed’ through tapas and sacred history; visiting such a place aligns the pilgrim with that ascetic power.

Haṃsatīrtha, introduced as an anuttama (unsurpassed) pilgrimage site in the Revā-khaṇḍa.

A direct pilgrimage injunction: ‘one should go’ to Haṃsatīrtha.