Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 50

Devanagari script

विस्मयं परमं चक्रुः समस्ता देवयोषितः । स च सर्वेश्वरः शैलान्पादपान्सागरान्भुवम्

Transliteration

vismayaṃ paramaṃ cakruḥ samastā devayoṣitaḥ | sa ca sarveśvaraḥ śailānpādapānsāgarānbhuvam

Translation

Toutes les nymphes célestes furent remplies d’un émerveillement suprême. Et ce Seigneur de tout—qui contient montagnes, arbres, océans et la terre—poursuivit Son retrait, se résorbant dans le cosmos.

Word by Word

• विस्मयम्: astonishment
• विस्मयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचनम्

• परमम्: supreme, great
• परमम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; (विस्मयम् इति विशेषणम्)

• चक्रुः: did/experienced
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• समस्ताः: all, entire
• समस्ताः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative), बहुवचनम्; (देवयोषितः इति विशेषणम्)

• देवयोषितः: divine women (apsarases etc.)
• देवयोषितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative/कर्ता), बहुवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction)

• सर्वेश्वरः: Lord of all
• सर्वेश्वरः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; (सः इति पदस्य विशेषणम्)

• शैलान्: mountains
• शैलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्

• पादपान्: trees
• पादपान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पादप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, बहुवचनम्

• सागरान्: oceans
• सागरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, बहुवचनम्

• भुवम्: earth/world
• भुवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Celestial women gaze in astonishment as the Lord of all is shown as the container of mountains, forests, oceans, and earth—nature-elements orbiting or resting within His luminous being, suggesting a cosmic withdrawal into unity.

Characters & Entities

• Sarveśvara
• Devayoṣitaḥ (celestial women)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Awe (vismaya) is a natural response to recognizing the Lord as the all-containing ground of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is stated; this is part of the Revā-khaṇḍa’s devotional-cosmic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.