Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

सत्यमुग्रोऽसि लोके त्वं ख्यापितो वृषभध्वज । निष्कारुण्यो दुराराध्यः सर्वभूतभयंकरः

Transliteration

satyamugro'si loke tvaṃ khyāpito vṛṣabhadhvaja | niṣkāruṇyo durārādhyaḥ sarvabhūtabhayaṃkaraḥ

Translation

«Vraiment, dans le monde on te proclame terrible, ô Seigneur à l’étendard du Taureau; sans compassion, difficile à apaiser, semant la crainte en tous les êtres.»

Word by Word

• सत्यम्: truly
• सत्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial accusative/क्रियाविशेषण): ‘truly/indeed’

• उग्रः: fierce
• उग्रः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ख्यापितः: proclaimed, famed
• ख्यापितः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: ख्यापय् (धातु, णिजन्त) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे: ‘proclaimed/known’

• वृषभध्वज: O bull-bannered one (Śiva)
• वृषभध्वज: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (वृषभः ध्वजः यस्य)

• निष्कारुण्यः: merciless
• निष्कारुण्यः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/निपात) + कारुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (निःकारुण्यः = करुणारहितः)

• दुराराध्यः: hard to propitiate
• दुराराध्यः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग) + आराध्य (आ+राध् धातु, यत्/ण्यत् कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (दुष्टेन/दुर्लभेन आराध्यः)

• सर्वभूतभयंकरः: terrifying to all beings
• सर्वभूतभयंकरः: Karta (Subject-complement/कर्तृपूरक)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + भयंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (सर्वेषां भूतानां भयङ्करः)

Speaker

Gaurī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha sphere (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: interlocutor(s) in frame narrative

Visual Art Cues

Scene: Devī addresses Vṛṣabhadhvaja Śiva with sharp, accusatory reverence; Śiva’s bull-banner and trident symbolism loom behind.

Characters & Entities

• Gaurī (Pārvatī)
• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse dramatizes a devotee’s protest, preparing a teaching on how divine grace relates to inner qualification, not mere duration of effort.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching unfolds within the Revā Khaṇḍa’s pilgrimage frame, though this verse itself is theological rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an accusatory address that prompts Śiva’s doctrinal response.