Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे रोधस्यङ्कूरेश्वरमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | narmadādakṣiṇe rodhasyaṅkūreśvaramuttamam | tīrthaṃ sarvaguṇopetaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

Translation

Śrī Mārkaṇḍeya dit : Sur la rive méridionale de la Narmadā se trouve l’excellent Aṅkūreśvara, un tīrtha pourvu de toutes les vertus, renommé dans les trois mondes.

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नर्मदायाḥ: of the Narmadā
• नर्मदायाḥ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• दक्षिणे: on the southern (side)
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरणम्

• रोधस्य: of the bank/shore
• रोधस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रोधस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; 'bank/shore'

• अङ्कूरेश्वरम्: Aṅkūreśvara (name of Śiva/linga)
• अङ्कूरेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्कूर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्कूरस्य ईश्वरः)

• उत्तमम्: excellent/supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्

• तीर्थम्: a sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (अङ्कूरेश्वरम् ... तीर्थम्) समानाधिकरण-निर्देशः

• सर्वगुणोपेतम्: endowed with all virtues
• सर्वगुणोपेतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (सर्वैः गुणैः उपेतम् = endowed with all qualities)

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• विश्रुतम्: well-known/renowned
• विश्रुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + श्रु (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) 'विश्रुत' ; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṅkūreśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Unspecified here (continuation likely the same royal interlocutor)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya begins a new chapter, pointing to the southern bank of the Narmadā where a Śiva shrine named Aṅkūreśvara stands; pilgrims approach along the river path.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Narmadā
• Aṅkūreśvara
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames pilgrimage geography as spiritually charged: certain places become ‘tīrthas’ famed for their inherent sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aṅkūreśvara Tīrtha on the southern bank of the Narmadā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; it introduces the tīrtha and its renown.