Mantra 66
Rishi: Yājñavalkya-line transmission (general VS 12 attribution)
Devata: Savitṛ/Indra-functional deity (often applied to Agni as installed power in Agnicayana)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
नि॒वेश॑नः स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒ विश्वा॑ रू॒पाऽभि च॑ष्टे॒ शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम्
Transliteration
nivēśánaḥ saṅgámano vasū́nāṃ víśvā rūpā́ ’bhí caṣṭe śácībhiḥ | devá iva savitā́ satyádharméndro ná tasthau samaré pathī́nām
Translation
Établisseur, rassembleur des richesses, par des puissances efficaces il contemple toutes les formes. Tel Savitṛ, dieu de l’Ordre vrai, il se tint ferme comme Indra au confluent des voies.
Padapatha (Word Analysis)
नि-वेशनः । सन्-गमनः । वसूनाम् । विश्वा । रूपा । अभि । चष्टे । शचीभिः । देवः । इव । सविता । सत्य-धर्मा । इन्द्रः । न । तस्थौ । समरे । पथीनाम् ।
Word by Word
निवेशनःthe establisher / one who causes dwelling
निवेशनः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपद) / समानााधिकरण (सविता/इन्द्रः के लिए)
TypeNoun/Adjective
Rootनिवेशन (प्रातिपदिक; नि-√विश् ‘प्रवेश/निवास’ से) अथवा ‘निवेशन’ (स्थापन/आवास) से व्युत्पन्न
सङ्गमनःthe bringer-together / uniter
सङ्गमनः:
Kartā (विशेषण) / समानााधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootसङ्गमन (प्रातिपदिक; सम्-√गम् ‘एकत्र गमन/संयोग’ से) अथवा ‘सङ्गम’ से
वसूनाम्of the riches / of the Vasus (good things)
वसूनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
रूपाणिforms
रूपाणि:
Karma (विश्वानि रूपाणि = ‘all forms’ as object)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
(क्रियाविशेषण; √चक्ष् के साथ उपसर्ग)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
चष्टेhe sees / beholds
चष्टे:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ दर्शने)
शचीभिःwith powers / with efficacies
शचीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक; ‘शक्ति/कौशल/कर्मकुशलता’)
देवःthe god
देवः:
Kartā (समानााधिकरण; कर्तृपद)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव
सविताSavitar (the impeller)
सविता:
Kartā (समानााधिकरण; ‘देवः’ के साथ)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
सत्यधर्माwhose law/order is true
सत्यधर्मा:
Kartā (विशेषण; सविता/देवः का)
TypeAdjective (compound)
Rootसत्यधर्मन् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; सत्य + धर्मन्)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (समानााधिकरण; कर्तृपद)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नlike
न:
उपमान/तुलना (इन्द्रः न = ‘like Indra’)
TypeIndeclinable
Rootन
तस्थौstood / took his stand
तस्थौ:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (ष्ठा गतिनिवृत्तौ/अवस्थान)
समरेin battle
समरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
पथीनाम्of the paths / ways
पथीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपथि (प्रातिपदिक; ‘पथ’ का वैदिक रूप)
Entities Mentioned
S
SavitṛI
IndraA
Agni (installed power, functional application)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes