Mantra 3
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution; specific ṛṣi not explicitly marked in the given excerpt).
Devata: Savitṛ (with the Vasus as the invoked class through ‘vasoḥ pavitram’).
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula with metrical cadence; not a strict Ṛgvedic metre (yajus).
Samhita Patha (Devanagari)
वसो॑ः प॒वित्र॑मसि श॒तधा॑रं॒ वसो॑ः प॒वित्र॑मसि स॒हस्र॑धारम् । दे॒वस्त्वा॑ सवि॒ता पु॑नातु॒ वसो॑ः प॒वित्रे॑ण श॒तधा॑रेण सु॒प्वा काम॑धुक्षः ।
Transliteration
vásoḥ pavítram asi śatádhāraṃ vásoḥ pavítram asi sahásradhāram | devás tvā savitā punātu vásoḥ pavítreṇa śatádhāreṇa supvā́ kāmadhúkṣaḥ ||
Translation
Tu es le filtre (pavitra) des Vasus, aux cent courants; tu es le filtre des Vasus, aux mille courants. Que le dieu Savitar te purifie par le filtre des Vasus, par le filtre aux cent courants, ô toi qui purifies parfaitement, qui fais couler les désirs (kāmaduh).
Padapatha (Word Analysis)
वसोः । पवित्रम् । असि । शत-धारम् । वसोः । पवित्रम् । असि । सहस्र-धारम् । देवः । त्वा । सविता । पुनातु । वसोः । पवित्रेण । शत-धारेण । सुप्वाः । काम-धुक्षः ।
Word by Word
वसोःof Vasu / of the Vasus
वसोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक) / वस् (धातु) → वसु (देवता/सम्पत्ति)
पवित्रम्purifier; filter
पवित्रम्:
प्रधानीय/कर्म (as predicate nominative/accusative complement)
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(अस्ति-क्रियायाः) विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
शतधारम्having a hundred streams
शतधारम्:
विशेषण (of पवित्रम्)
TypeAdjective
Rootशत-धार (प्रातिपदिक; समास)
वसोःof Vasu / of the Vasus
वसोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
पवित्रम्purifier; filter
पवित्रम्:
प्रधानीय/कर्म (predicate complement)
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सहस्रधारम्having a thousand streams
सहस्रधारम्:
विशेषण (of पवित्रम्)
TypeAdjective
Rootसहस्र-धार (प्रातिपदिक; समास)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सविताSavitar
सविता:
कर्तृ (देवः सविता—apposition)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootपू (धातु; ‘to purify’)
वसोःof Vasu / of the Vasus
वसोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
पवित्रेणwith the purifier (filter)
पवित्रेण:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
शतधारेणwith the hundred-streamed (one)
शतधारेण:
विशेषण (of पवित्रेण)
TypeAdjective
Rootशत-धार (प्रातिपदिक; समास)
सुप्वाwell (in a purifying way)
सुप्वा:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeKṛdanta (indeclinable usage)
Rootसु + पू (धातु) → सुपू (कृदन्त-प्रातिपदिक); here as indeclinable/absolutive-like Vedic form
कामधुक्षःwish-yielding; granting desires
कामधुक्षः:
विशेषण (of देवः/सविता implied as fulfiller) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootकाम-धुक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Entities Mentioned
S
SavitṛV
VasusRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes