Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 47

मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः

Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters

आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते

ātmaiśvaryā mahātmānastiṣṭhaṃtīhābbhrasaṃgamāt | āgniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ | ayajvānaśca yajvānaḥ kramātte mṛhamedhinaḥ | svadhāsūta pitṛbhyaśca dve kanye lokaviśrute

Ici demeurent les Pitṛs au grand cœur, pourvus de leur propre puissance souveraine, au lieu de rencontre des nuées. Les Pitṛs sont tenus pour de deux sortes : les Āgniṣvāttas et les Barhiṣads. Selon l’ordre, on les dit aussi, parmi les maîtres de maison, non-sacrifiants et sacrifiants. Et des Pitṛs naquit Svadhā, ainsi que deux filles célèbres dans les mondes.

आत्मैश्वर्याःself-sovereign/possessing their own lordship
आत्मैश्वर्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्मन् + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (आत्मनः ऐश्वर्यं येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (महात्मानः)
महात्मानःgreat-souled ones
महात्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तिष्ठन्तिstand/abide
तिष्ठन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
अभ्रसङ्गमात्from the meeting of clouds
अभ्रसङ्गमात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअभ्र + सङ्गम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अभ्रस्य सङ्गमः), पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
आग्निष्वात्ताःthe Āgniṣvātta (class of Pitṛs)
आग्निष्वात्ताः:
Karta (कर्ता; class-name in apposition)
TypeNoun
Rootआग्निष्वात्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पितृ-गणविशेषः
बर्हिषदःthe Barhiṣad (class of Pitṛs)
बर्हिषदः:
Karta (कर्ता; class-name in apposition)
TypeNoun
Rootबर्हिषद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पितृ-गणविशेषः
पितरःthe Fathers/Ancestors
पितरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
द्विविधाःof two kinds
द्विविधाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + विध (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (द्वौ विधौ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (पितरः)
स्मृताःare regarded/remembered
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया; passive predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘are remembered/considered’
अयज्वानःnon-sacrificers
अयज्वानः:
Karta (कर्ता; first member of pair)
TypeNoun
Rootअ + यज्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
यज्वानःsacrificers
यज्वानः:
Karta (कर्ता; second member of pair)
TypeNoun
Rootयज्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
क्रमात्in due order
क्रमात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् अव्यय (adverb: ‘in order/successively’)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मृहमेधिनःhouseholders
मृहमेधिनः:
Karta (कर्ता; apposition to ते)
TypeNoun
Rootगृहमेधिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्वधासूतSvadhāsūta (proper name)
स्वधासूत:
Karta (कर्ता; implied ‘is/are’)
TypeNoun
Rootस्वधा + सूत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (स्वधायाः सूतः/स्वधासूतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (व्यक्तिविशेषः)
पितृभ्यःto the Fathers/Ancestors
पितृभ्यः:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
द्वेtwo
द्वे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (कन्ये)
कन्येdaughters/maidens
कन्ये:
Karta (कर्ता; equational subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
लोकविश्रुतेworld-renowned
लोकविश्रुते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोक + विश्रुत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लोके विश्रुते), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (कन्ये)

Suta Goswami

Tattva Level: pasha

Role: nurturing

Offering: naivedya

Cosmic Event: abbhra-saṅgama (cloud-confluence) as a liminal celestial region for Pitṛs

P
Pitrs
A
Agniṣvātta Pitrs
B
Barhiṣad Pitrs
S
Svadhā

FAQs

It situates the Pitṛs as empowered cosmic beings and classifies them, reminding a householder that honoring ancestors is part of dharma that supports inner purity—an aid to approaching Pati (Shiva) through disciplined living.

In Shaiva practice, Linga-worship is strengthened by dharmic completeness: along with devotion to Saguna Shiva, one maintains obligations like Pitṛ-tarpaṇa. The verse grounds ancestral rites (Svadhā) as a legitimate Vedic-supporting limb of a Shiva-centered life.

It points toward Pitṛ-tarpaṇa and śrāddha performed with Svadhā-mantras; as a Shaiva takeaway, keep daily Shiva worship (Pañcākṣarī japa, Tripuṇḍra, Rudrākṣa) while also observing ancestral offerings on prescribed days.