HomeRig VedaMandala 1Sukta 31Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वमग्ने प्रयतदक्षिणं नरं वर्मेव स्यूतं परि पासि विश्वतः । स्वादुक्षद्मा यो वसतौ स्योनकृज्जीवयाजं यजते सोपमा दिवः ॥

त्वम॑ग्ने॒ प्रय॑तदक्षिणं॒ नरं॒ वर्मे॑व स्यू॒तं परि॑ पासि वि॒श्वत॑: । स्वा॒दु॒क्षद्मा॒ यो व॑स॒तौ स्यो॑न॒कृज्जी॑वया॒जं यज॑ते॒ सोप॒मा दि॒वः ॥

tvam agne prayata-dakṣiṇaṃ naraṃ varmeva syūtaṃ pari pāsi viśvataḥ | svādu-kṣadmā yo vasatau syona-kṛj jīva-yājaṃ yajate sopamā divaḥ ||

Ô Agni, l’homme qui offre avec une dakṣiṇā bien préparée, tu le protèges de toutes parts comme une cuirasse cousue. Celui qui, dans la demeure, fait une maison heureuse et propice, qui accomplit un sacrifice donnant vie, s’élève vers le ciel lumineux.

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । प्रय॑तऽदक्षिणम् । नर॑म् । वर्म॑ऽइव । स्यू॒तम् । परि॑ । पा॒सि॒ । वि॒श्वतः॑ । स्वा॒दु॒ऽक्षद्मा॑ । यः । व॒स॒तौ । स्यो॒न॒ऽकृत् । जी॒व॒ऽया॒जम् । यज॑ते । सः । उ॒प॒ऽमा । दि॒वः ॥त्वम् । अग्ने । प्रयतदक्षिणम् । नरम् । वर्मइव । स्यूतम् । परि । पासि । विश्वतः । स्वादुक्षद्मा । यः । वसतौ । स्योनकृत् । जीवयाजम् । यजते । सः । उपमा । दिवः ॥tvam | agne | prayata-dakṣiṇam | naram | varma-iva | syūtam | pari | pāsi | viśvataḥ | svādu-kṣadmā | yaḥ | vasatau | syona-kṛt | jīva-yājam | yajate | saḥ | upa-mā | divaḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रयत-दक्षिणम्having the fee (dakṣiṇā) duly prepared/ready
प्रयत-दक्षिणम्:
कर्म
TypeAdjective (compound)
Rootप्रयत (कृदन्त, √यम् ‘to restrain/prepare’) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
नरम्the man (worshipper)
नरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
वर्मarmor
वर्म:
करण
TypeNoun
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
स्यूतम्sewn, stitched
स्यूतम्:
करण
TypeParticiple (PPP) used adjectivally
Root√सिव्/स्यु (Vedic) ‘to sew’ → स्यूत (कृदन्त)
परिaround, all about
परि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootपरि
पासिyou protect
पासि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
अधिकारण (परिसर-निर्देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (adverbial) / Ablatival adverb
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
स्वादु-क्षद्माhaving sweet (pleasant) shelter/cover
स्वादु-क्षद्मा:
कर्तृ
TypeAdjective (compound)
Rootस्वादु (प्रातिपदिक) + क्षद्मन्/क्षद्म (प्रातिपदिक; ‘covering/shelter’, Vedic)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वसतौin the dwelling, at home
वसतौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवसति (प्रातिपदिक)
स्योन-कृत्making (it) pleasant/secure
स्योन-कृत्:
कर्तृ
TypeAgent noun (compound)
Rootस्योन (प्रातिपदिक ‘pleasant, kindly’) + √कृ ‘to make’ → कृत् (कृदन्त, agent-noun)
जीवयाजम्the living sacrificer / one who offers while alive
जीवयाजम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootजीव (प्रातिपदिक ‘living’) + याज (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘sacrificer/fit for sacrifice’; from √यज)
यजतेhe worships, he sacrifices
यजते:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदान) आत्मनेपदी
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपमाmost like/nearest (to), comparable
उपमा:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootउपमा (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)