HomeRig VedaMandala 1Sukta 138Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.138

Devata: Pūṣan

प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥

प्रप्र॑ पू॒ष्णस्तु॑विजा॒तस्य॑ शस्यते महि॒त्वम॑स्य त॒वसो॒ न त॑न्दते स्तो॒त्रम॑स्य॒ न त॑न्दते । अर्चा॑मि सुम्न॒यन्न॒हमन्त्यू॑तिं मयो॒भुव॑म् । विश्व॑स्य॒ यो मन॑ आयुयु॒वे म॒खो दे॒व आ॑युयु॒वे म॒खः ॥

prá-prá pūṣṇás tuvi-jā́tasya śasyate mahitvám asya távaso ná tandate stotrám asya ná tandate | árcāmi sumnayán ahám ánty-ūtíṃ mayó-bhuvam | víśvasya yó mánā āyuyuvé mákho devá āyuyuvé mákhaḥ ||

Sans cesse est proclamée la grandeur de Pūṣan, le puissamment né ; sa force ne se lasse pas, son chant de louange ne se lasse pas. Je chante, en quête de faveur, son secours proche qui engendre la joie — lui qui attelle l’esprit de tous au travail du sacrifice, le dieu qui (l’)attelle à l’œuvre.

प्रऽप्र॑ । पू॒ष्णः । तु॒वि॒ऽजा॒तस्य॑ । श॒स्य॒ते॒ । म॒हि॒ऽत्वम् । अ॒स्य॒ । त॒वसः॑ । न । त॒न्द॒ते॒ । स्तो॒त्रम् । अ॒स्य॒ । न । त॒न्द॒ते॒ । अर्चा॑मि । सु॒म्न॒ऽयन् । अ॒हम् । अन्ति॑ऽऊतिम् । म॒यः॒ऽभुव॑म् । विश्व॑स्य । यः । मनः॑ । आ॒ऽयु॒यु॒वे । म॒खः । दे॒वः । आ॒ऽयु॒यु॒वे । म॒खः ॥प्रप्र । पूष्णः । तुविजातस्य । शस्यते । महित्वम् । अस्य । तवसः । न । तन्दते । स्तोत्रम् । अस्य । न । तन्दते । अर्चामि । सुम्नयन् । अहम् । अन्तिऊतिम् । मयःभुवम् । विश्वस्य । यः । मनः । आयुयुवे । मखः । देवः । आयुयुवे । मखः ॥pra-pra | pūṣṇaḥ | tuvi-jātasya | śasyate | mahi-tvam | asya | tavasaḥ | na | tandate | stotram | asya | na | tandate | arcāmi | sumna-yan | aham | anti-ūtim | mayaḥ-bhuvam | viśvasya | yaḥ | manaḥ | āyuyuve | makhaḥ | devaḥ | āyuyuve | makhaḥ

प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र-
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र-
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी
TypeNoun
Rootपूषन्
तु-विजातस्यof the well-born / of the excellently born (Pūṣan)
तु-विजातस्य:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी
TypeAdjective
Rootतु (अव्यय) + विजात (वि+√जन्) (कृदन्त/विशेषण) अथवा विजात (प्रातिपदिक)
शस्यतेis praised
शस्यते:
कर्मणि-प्रयोगः (passive): ‘is praised’
TypeVerb
Root√शंस्
महित्वम्greatness, majesty
महित्वम्:
कर्म (of ‘is praised’) / or कर्तृ-स्थानीयं in passive
TypeNoun
Rootमहित्व (महत् + त्व) / महत्
अस्यof him, his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
तवसःof the strength, of the might
तवसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतवस्
not
:
TypeIndeclinable
Root
तन्दतेslackens, grows weary
तन्दते:
कर्तृ (implicit: ‘it/one’)
TypeVerb
Root√तन्द्
स्तोत्रम्hymn of praise
स्तोत्रम्:
कर्तृ-स्थानीयं (with ‘तन्दते’) / or कर्म
TypeNoun
Rootस्तोत्र (√स्तु + त्र) / √स्तु
अस्यof him, his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
not
:
TypeIndeclinable
Root
तन्दतेslackens, grows weary
तन्दते:
कर्तृ (implicit)
TypeVerb
Root√तन्द्
अर्चामिI praise, I sing
अर्चामि:
कर्तृ (अहम्)
TypeVerb
Root√अर्च्
सुम्नयन्seeking/bringing favor (goodwill)
सुम्नयन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootसुम्नयन्त् (सुम्न + यत्/√या?; here present participle from denominative/causative sense ‘to seek/bring favor’)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
अन्ति-ऊतिम्near help / immediate aid
अन्ति-ऊतिम्:
कर्म (of ‘अर्चामि’)
TypeNoun
Rootअन्ति (अव्यय) + ऊति (√अव्/√उ? ‘help, aid’ प्रातिपदिक)
मयोभुवम्bringing delight, beneficent
मयोभुवम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootमयोभू (मयस् + √भू) (विशेषण-प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all, of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective
Rootविश्व
यःwho
यः:
कर्तृ (relative pronoun)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
मनःmind
मनः:
कर्म (of ‘आयुयुवे’)
TypeNoun
Rootमनस्
आयुयुवेhas yoked/has joined (to himself)
आयुयुवे:
कर्तृ (यः = Pūṣan) + कर्म (मनः)
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति) / √युज्?; Vedic perfect ‘ā-yuyuve’
मखःthe bountiful one / the sacrificer (epithet)
मखः:
समानााधिकरण (apposition to यः/देवः)
TypeNoun
Rootमख
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (apposition to यः)
TypeNoun
Rootदेव
आयुयुवेhas yoked/has joined
आयुयुवे:
कर्तृ (देवः)
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति) / √युज्?; Vedic perfect
मखःthe bountiful one / the sacrificer
मखः:
समानााधिकरण
TypeNoun
Rootमख