Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 3

Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

स्वफाग्नयो भगेंद्वाढ्यास्तृतीयं बीजमीरितम् । वियद्भृग्वग्निमन्विंदुयुक्तं स्याञ्च चतुर्थकम् ॥ ३ ॥

Transliteration

svaphāgnayo bhageṃdvāḍhyāstṛtīyaṃ bījamīritam | viyadbhṛgvagnimanviṃduyuktaṃ syāñca caturthakam || 3 ||

Translation

«Sva», «phā» et «agni», avec «bhaga» et l’élément lunaire (indu) : tel est proclamé le troisième bīja. Quant au quatrième, on dit qu’il est «viyat», suivi de «bhṛgu» et «agni», et joint au bindu (point nasal).

Word by Word

• स्व: one's own
• स्व: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; possessive adjective/pronoun stem (स्व)

• फा: the seed-syllable ‘phā’
• फा: कर्म/उद्देश्य (Object/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: फा (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन (पाठे बीजाक्षर-सूचने); indeclinable-like seed-syllable used nominally

• अग्नयः: fires; ‘agni’ letters
• अग्नयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (plural)

• भग: the syllable ‘bha’
• भग: विशेष्य/अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; seed-syllable name used nominally

• इन्दु: ‘indu’ (moon-letter)
• इन्दु: विशेष्य/अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; ‘moon’ used as letter-name (indu)

• आढ्याः: endowed with; accompanied by
• आढ्याः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; adjective meaning ‘endowed/filled with’

• तृतीयम्: third
• तृतीयम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ordinal adjective

• बीजम्: seed (mantric seed-syllable)
• बीजम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ईरितम्: is declared
• ईरितम्: कर्मणि-भाव (Predicative/विधेय)
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘having been stated/declared’

• वियत्: ‘viyat’ (sky-letter)
• वियत्: अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: वियत् (प्रातिपदिक; आकाश)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; used as letter-name ‘viyat’

• भृगु: ‘bhṛgu’ (letter-name)
• भृगु: अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; used as letter-name ‘bhṛgu’

• अग्निम्: agni (fire-letter)
• अग्निम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• मनु: ‘manu’ (letter-name)
• मनु: अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; used as letter-name ‘manu’

• इन्दु: ‘indu’
• इन्दु: अवयव (Member/अवयव)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक; बीजाक्षर-नाम)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• युक्तम्: combined with
• युक्तम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘joined/combined’

• स्यात्: should be
• स्यात्: क्रिया (Predicate verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• चतुर्थकम्: the fourth (seed)
• चतुर्थकम्: विधेय (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: चतुर्थक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ordinal used substantively

Speaker

Narada (teaching in a Vedanga/technical context, traditionally within dialogue with Sanatkumara tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Agni
• Bhṛgu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It codifies how specific bīja (seed) sounds are assembled—showing that mantra-power is preserved through precise phonetic and structural rules, a key principle of Vedic sacred sound.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it supports bhakti practice by ensuring that devotional japa and ritual recitation are performed with correct bīja formation, so the worship (often Vishnu-centered in the Purana) remains mantra-śuddha (sound-pure).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā (phonetics) and mantra-vidhi: the verse references assembling syllabic components and adding bindu (ṃ) and indu (lunar element), reflecting technical rules used in ritual recitation and mantra construction.