The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances
Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi
कूर्मेशः कमठीयुक्तो भूतमात्रैकनेत्रकः । लम्बोदर्या चतुर्वक्त्रो ह्यजेशो द्राविणीयुतः ॥ ११२ ॥
kūrmeśaḥ kamaṭhīyukto bhūtamātraikanetrakaḥ | lambodaryā caturvaktro hyajeśo drāviṇīyutaḥ || 112 ||
Il est Kūrmeśa, le Seigneur sous la forme de la Tortue ; pourvu de la puissance de cette forme ; l’Un-Œil parmi tous les êtres ; au ventre pendant ; aux quatre visages ; en vérité le Seigneur de l’Inengendré (Ajā), Brahmā ; et accompagné de Drāviṇī, déesse de la richesse et de l’abondance.
Nārada (in an instructional listing within the Vedāṅga/technical section, traditionally in dialogue frame with Sanatkumāra)
Vrata: none
Primary Rasa: adbhuta
Secondary Rasa: shanta
It compresses multiple divine epithets into a single verse, pointing to the one Supreme reality approached through different forms—Vishnu’s Kūrma aspect, Brahmā’s four-faced creative station, and wealth as divine śakti—useful for contemplation and ritual identification.
Bhakti is supported here by nāma-smaraṇa (remembrance of divine names): meditating on forms like Kūrmeśa and attributes like caturvaktra provides concrete supports (ālambana) for devotion and focused worship.
The verse functions like a devatā-nirdeśa (deity/epithet indexing) used in mantra application—helpful for ritual precision and for Vyākaraṇa/Nirukta-style understanding of names and their implied iconography.