Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 118

Mokṣopāya: Bhakti-rooted Jñāna and the Aṣṭāṅga Yoga of Viṣṇu-Meditation

प्राणो वायुः शरीरस्थ आयामस्तस्य निग्रहः । प्राणायाम इति प्रोक्तो द्विविधः स प्रकीर्त्तितः ॥ १८ ॥

prāṇo vāyuḥ śarīrastha āyāmastasya nigrahaḥ | prāṇāyāma iti prokto dvividhaḥ sa prakīrttitaḥ || 18 ||

Prāṇa est le souffle vital demeurant dans le corps ; sa régulation mesurée et sa maîtrise se nomment prāṇāyāma. Il est proclamé qu’il en existe deux sortes.

प्राणःbreath; vital air
प्राणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
वायुःwind; air
वायुः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्राणस्य विशेषण/समानााधिकरण
शरीरस्थःsituated in the body
शरीरस्थः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशरीर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (शरीरे स्थितः)
आयामःextension; regulation (lit. stretching)
आयामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof that (of it)
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
निग्रहःrestraint; control
निग्रहः:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आयामस्य समानााधिकरण
प्राणायामःprāṇāyāma (breath regulation)
प्राणायामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + आयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणस्य आयामः)
इतिthus; called
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तःis said; is called
प्रोक्तः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्राणायामः’ इत्यस्य विशेषण
द्विविधःtwofold
द्विविधः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (द्वौ विधौ यस्य)
सःthat (he/it)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्राणायामः’ इत्यस्य पुनरुक्ति
प्रकीर्तितःis proclaimed; is described
प्रकीर्तितः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeVerb
Rootप्र + कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषण

Narada

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

P
Prana
V
Vayu

FAQs

It defines prāṇāyāma as disciplined restraint of the inner life-wind, presenting breath-control as a foundational yogic tool for purification and steadiness of mind on the path toward mokṣa.

While not explicitly naming bhakti, it supports devotion indirectly: regulating prāṇa stabilizes attention and emotions, making japa, dhyāna, and sustained remembrance of Viṣṇu easier and more effective.

It aligns with practical yogic-śāstra discipline rather than a specific Vedāṅga; the key takeaway is the technical definition of prāṇāyāma as measurable regulation (āyāma) and restraint (nigraha) of bodily vāyu.