Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 99

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

त्रिधानुपवृतिर्हास्यरुचिज्ञः श्लिष्टवाक्तथा । पिंगके श्लक्षणो दीर्घः कफीधीमान्गुरुर्मतः ॥ ९९ ॥

tridhānupavṛtirhāsyarucijñaḥ śliṣṭavāktathā | piṃgake ślakṣaṇo dīrghaḥ kaphīdhīmāngururmataḥ || 99 ||

Celui dont la conduite est triple (réglée de trois manières), qui sait ce qui plaît dans l’humour et parle d’une parole bien liée et raffinée ; aux yeux fauves, à la forme belle et proportionnée, de haute stature, à dominante kapha et d’intelligence vive — un tel homme est tenu pour un « guru », un maître véritable.

त्रिधाin three ways
त्रिधा:
प्रकार (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय) < त्रि + धा
Formअव्यय—संख्याविशेषण/प्रकारवाचक (adverb: ‘in three ways’)
अनुपवृत्तिःfollowing/continuation, conformity
अनुपवृत्तिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुपवृत्ति (प्रातिपदिक) < अनु + उप + वृत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक संज्ञा
हास्यरुचिज्ञःknowing/liking humor; aware of wit
हास्यरुचिज्ञः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहास्य-रुचि-ज्ञ (प्रातिपदिक) < हास्य + रुचि + ज्ञ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘हास्यस्य रुचिं जानाति’/‘हास्यरुचौ ज्ञः’
श्लिष्टवाक्having concise/clever speech
श्लिष्टवाक्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्लिष्टवाच् (प्रातिपदिक) < श्लिष्ट + वाच्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘श्लिष्टा वाक् यस्य’ (witty/compact speech)
तथाalso
तथा:
सम्बन्ध/प्रकार (Adverbial/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘also/thus’)
पिङ्गकेin/with tawny (color/state)
पिङ्गके:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपिङ्गक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण—‘पिङ्गके (वर्णे/अवस्थायाम्)’
श्लक्षणःsmooth, well-formed
श्लक्षणः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्लक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
दीर्घःtall/long
दीर्घः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
कफीधीमान्kapha-natured and intelligent
कफीधीमान्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकफिन्-धीमन् (प्रातिपदिक) < कफिन् + धीमन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—कफ-प्रधानः (कफिन्) तथा धीमान् (intelligent)
गुरुःheavy, weighty
गुरुः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
मतःis considered (to be)
मतः:
विधेय-विशेषण (Predicative qualifier/विधेय)
TypeAdjective
Rootमत (मन् धातु/√मन् ‘to think’, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त—‘considered/held to be’

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma dialogue)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It defines ‘guru-lakṣaṇa’—the marks of a reliable teacher—emphasizing disciplined conduct, refined speech, and clear intellect, so a seeker can choose guidance that supports mokṣa.

Bhakti requires trustworthy instruction; by describing the qualities of a guru (self-regulated, discerning, and articulate), the verse indirectly safeguards the devotee’s path from confusion and misguidance.

The stress on śliṣṭa-vāk (well-formed speech) aligns with Vyākaraṇa and Śikṣā ideals—clarity, correctness, and disciplined expression as practical tools for teaching and transmitting śāstra.