Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 71

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

षड् वहित्रिहुताशांकतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः ॥ ७१ ॥

ṣaḍ vahitrihutāśāṃkatithayaścādhimāsakāḥ | tithikṣayāyamārthākṣidvyaṣṭavyomaśarāśvinaḥ || 71 ||

Le mois intercalaire (adhimāsa) se comprend par des comptes calendaires précis—tels que «six», et les marqueurs numériques indiqués par des termes comme «vahitri», «hutāśa», «aṅka» et «tithi». De même, la perte d’un tithi (tithi-kṣaya) et l’allongement d’un tithi (tithi-āyāma) se déterminent selon les indicateurs numériques énoncés.

ṣaṭsix
ṣaṭ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeNoun
Rootṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग (numeral used indeclinably)
vahitrī-hutāśa-aṃka-tithayaḥVahitrī, Hutāśa, Aṃka, Tithi (as number-words)
vahitrī-hutāśa-aṃka-tithayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvahitrī (प्रातिपदिक) + hutāśa (प्रातिपदिक) + aṃka (प्रातिपदिक) + tithi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (enumeration)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
adhi-māsakāḥintercalary months
adhi-māsakāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhi (उपसर्ग/अव्यय) + māsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष (adhimāsa = intercalary month)
tithi-kṣaya-āyama-artha-akṣi-dvi-aṣṭa-vyoma-śara-aśvinaḥtithi, loss, extent, meaning, eye, two, eight, sky, arrow, Aśvin (as number-words)
tithi-kṣaya-āyama-artha-akṣi-dvi-aṣṭa-vyoma-śara-aśvinaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottithi (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक) + āyama (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक) + akṣi (प्रातिपदिक) + dvi (संख्या) + aṣṭa (संख्या) + vyoma (प्रातिपदिक) + śara (प्रातिपदिक) + aśvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतसंख्या/गणनापद-समाहार (enumerative list)

Sanatkumara (in dialogue instruction to Narada on dharma/observances and technical reckoning)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

A
Agni
A
Ashvins

FAQs

It safeguards dharma in practice by ensuring vows and sacred observances are timed correctly; right time (kāla) is treated as an essential limb of righteous action.

Bhakti-based vratas and worship depend on proper tithi and month reckoning; the verse supports devotion by preventing mistakes in observing fasts and holy days during adhika-māsa or tithi anomalies.

Vedāṅga Jyotiṣa: technical calendrical computation—especially identifying adhimāsa (intercalary month), tithi-kṣaya (dropped tithi), and tithi-āyāma (extended tithi) using traditional coded numeral-terms.