Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Nārāyaṇāstra-utpātaḥ — Aśvatthāman’s Rallying Roar after Droṇa’s Fall (द्रोणपर्व, अध्याय १६७)

स च्छिन्नधन्वा विरथ: शीर्णवर्मा शरार्दित: । अपायासीदू रणात्‌ तूर्ण धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:,इस प्रकार धनुष कट जाने, रथ नष्ट होने और कवच छित्न-भिन्न हो जानेपर बाणोंसे पीड़ित हुए धर्मपुत्र युधिष्ठिर तुरंत ही युद्धसे पलायन कर गये

sa cchinnadhanvā virathaḥ śīrṇavarmā śarārditaḥ | apāyāsīd raṇāt tūṛṇaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Sañjaya dit : Son arc tranché, son char perdu, son armure brisée, et tourmenté par les flèches, Dharmaputra Yudhiṣṭhira se retira promptement du champ de bataille.

he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
छिन्नधन्वाwhose bow was cut/broken
छिन्नधन्वा:
Karta
TypeAdjective
Rootछिन्नधन्वन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विरथःwithout a chariot; chariotless
विरथः:
Karta
TypeAdjective
Rootविरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
शीर्णवर्माwhose armor was shattered
शीर्णवर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootशीर्णवर्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
शरार्दितःpierced/afflicted by arrows
शरार्दितः:
Karta
TypeAdjective
Rootशरार्दित
FormMasculine, Nominative, Singular
अपायासीत्fled; went away
अपायासीत्:
TypeVerb
Rootअप + या (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रणात्from the battle
रणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Ablative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तूर्णम्swiftly; quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
धर्मपुत्रःDharma's son
धर्मपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmaputra)
B
bow (dhanus)
C
chariot (ratha)
A
armour (varman)
A
arrows (śara)
B
battlefield (raṇa)

Educational Q&A

The verse highlights that dharma in war is not merely heroic persistence; when one is disarmed and unprotected, retreat can be a pragmatic choice to preserve life and continue one’s broader responsibility. It also reminds that righteousness does not grant invulnerability—ethical agents still face physical limits.

Sañjaya reports that Yudhiṣṭhira’s bow has been cut, his chariot is lost, his armour is broken, and he is wounded by arrows; therefore he swiftly withdraws from the battle.