Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 57

Virocana–Bali, Aditi’s Tapas, and the Vāmana–Trivikrama Episode

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

gatvā mahāntaṃ prakṛtiṃ pradhānaṃ brahmāṇamekaṃ puruṣaṃ svabījam / atiṣṭhadīśasya padaṃ tadavyayaṃ dṛṣṭvā devāstatra tatra stuvanti

Ayant dépassé Mahat, Prakṛti et Pradhāna, et ayant réalisé l’unique Brahman—l’unique Puruṣa, cause de Lui-même (dont la semence est en Lui)—Il s’établit dans la demeure impérissable du Seigneur. Voyant cet état suprême, les dieux, là et partout, chantent des hymnes de louange.

gatvāhaving gone
gatvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), from √gam; prior action
mahāntamgreat
mahāntam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahant (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies puruṣam/brahmāṇam (contextual)
prakṛtimPrakṛti (primordial nature)
prakṛtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
pradhānamthe Pradhāna (chief principle)
pradhānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpradhāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; used appositionally with prakṛtim (‘the chief/Pradhāna’)
brahmāṇamBrahmā / the Creator
brahmāṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
ekamone
ekam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies puruṣam/brahmāṇam
puruṣamthe Person (Puruṣa)
puruṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
sva-bījamwith his own seed/source
sva-bījam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदik) + bīja (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; tatpuruṣa ‘having/with one’s own seed’ used adjectivally (bahuvrīhi-like sense but form as tatpuruṣa) qualifying puruṣam
atiṣṭhatstood/abided
atiṣṭhat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√sthā (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd Person, Singular; parasmaipada
īśasyaof the Lord
īśasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
padamthe abode/position
padam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormDemonstrative pronoun; Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies padam
avyayamimperishable
avyayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyaya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifies padam
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), from √dṛś; prior action
devāḥthe gods
devāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
tatrahere and there
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAdverb (पुनरुक्ति—emphatic repetition)
stuvantipraise
stuvanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√stu (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd Person, Plural

Lord Kurma (Vishnu) narrating an Ishvara-centered yogic realization in the Kurma Purana’s Purva-bhaga context

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mahat
P
Prakriti
P
Pradhana
B
Brahman
P
Purusha
I
Ishvara
D
Devas

FAQs

It presents the Supreme as one Brahman/Puruṣa, self-caused and beyond Prakṛti and its evolutes (like Mahat), indicating an imperishable, non-material ground of consciousness identified with Īśvara’s highest station.

The verse implies a discriminative, contemplative ascent (viveka) beyond tattvas—Mahat, Prakṛti, Pradhāna—culminating in firm establishment (niṣṭhā) in Īśvara’s imperishable state, aligning with Kurma Purana’s Ishvara-oriented yogic realization.

By centering realization on Īśvara as the one imperishable Brahman/Puruṣa beyond Prakṛti, it supports the Kurma Purana’s integrative stance: the Supreme Lord praised by the devas transcends sectarian labels, enabling Shaiva–Vaishnava synthesis in devotion and metaphysics.