Shloka 23
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
नत्वा स्तुत्वा चतुर्वक्रस्तद्वृत्तान्तं व्यजिज्ञपत् / विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः
Transliteration
natvā stutvā caturvakrastadvṛttāntaṃ vyajijñapat / vicintya so 'pi bahudhā kṛpayā lokanāyakaḥ
Translation
Brahmā aux quatre visages se prosterna, chanta des louanges et exposa l’événement. Nārāyaṇa, guide du monde, le considéra de maintes façons, par compassion.
Word by Word
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√नम् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (gerund), पूर्वकाल
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√स्तु (धातु; स्तुतौ) + त्वा
Formक्त्वान्त (gerund), पूर्वकाल
चतुर्वक्रःthe four-faced one (Brahmā)
चतुर्वक्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + वक्र (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: 'चत्वारि वक्राणि यस्य सः' (one who has four faces); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Brahmā)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (qualifying वृत्तान्तम्)
वृत्तान्तम्account/news
वृत्तान्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
व्यजिज्ञपत्informed / reported
व्यजिज्ञपत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवि-√ज्ञा (धातु; अवबोधने) (causative sense)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; देवनागरी-पाठानुसार रूपम् 'अजिज्ञपत्' (causative/denominative usage) = 'made known/informed'
विचिन्त्यhaving reflected
विचिन्त्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-√चिन्त् (धातु; चिन्तने) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
बहुधाin many ways
बहुधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय; बहु-प्रातिपदिकात्)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb of manner)
कृपयाout of compassion
कृपया:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
लोकनायकःleader of the world
लोकनायकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: 'लोकस्य नायकः'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन