Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam

Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City

अस्तुवंस्ते परां शक्तिं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / तां दृष्ट्वा मृगशावाक्षीं कुमारो नीललोहितः / अभवन्मन्मथाविष्टो विस्मृत्य सकलाः क्रियाः

astuvaṃste parāṃ śaktiṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / tāṃ dṛṣṭvā mṛgaśāvākṣīṃ kumāro nīlalohitaḥ / abhavanmanmathāviṣṭo vismṛtya sakalāḥ kriyāḥ

Brahmā, Viṣṇu et Maheśvara louèrent la Suprême Śakti. En voyant celle aux yeux de faon, le jeune Nīlalohita fut saisi par Manmatha et oublia toutes ses actions.

astuvanpraised
astuvan:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√stu (धातु)
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana; parasmaipada; Vedic/epic form astuvan = 'they praised'
tethey
te:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana; pronoun
parāmsupreme
parām:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of śaktim
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
śaktimPower (Śakti)
śaktim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
brahma-viṣṇu-maheśvarāḥBrahmā, Viṣṇu, and Maheśvara
brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ:
Kartā (कर्ता) (apposition to te)
TypeNoun
Rootbrahman + viṣṇu + maheśvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Bahuvacana; dvandva (itaretara): Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara
tāmher
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (धातु) + ktvā (कृत्)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), 'having seen'
mṛga-śāva-akṣīmdeer-fawn-eyed
mṛga-śāva-akṣīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of tām
TypeAdjective
Rootmṛga + śāva + akṣi (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; bahuvrīhi: mṛgaśāvasya iva akṣiṇī yasyāḥ sā
kumāraḥthe youth (Kumāra)
kumāraḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
nīla-lohitaḥNīlalohita (the blue-red one)
nīla-lohitaḥ:
Kartā (कर्ता) (apposition to kumāraḥ)
TypeNoun
Rootnīla + lohita (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya epithet: nīlaś ca lohitaś ca (blue-and-red)
abhavatbecame
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLaṅ (Imperfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
manmatha-āviṣṭaḥovercome by desire (Manmatha)
manmatha-āviṣṭaḥ:
Kartṛ-predicative (कर्तृसम्बन्धि विशेषण)
TypeAdjective
Rootmanmatha + āviṣṭa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa: manmathena āviṣṭaḥ (possessed/overcome)
vismṛtyahaving forgotten
vismṛtya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootvi-√smṛ (धातु) + lyap (कृत्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), 'having forgotten'
sakalāḥall
sakalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana; agrees with kriyāḥ
kriyāḥactions, duties
kriyāḥ:
Karma (कर्म) (object of vismṛtya)
TypeNoun
Rootkriyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana