Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 3

Naraka-varṇana: The Hellish Planets and the Karmic Logic of Punishment

अथेदानीं प्रतिषिद्धलक्षणस्याधर्मस्य तथैव कर्तु: श्रद्धाया वैसाद‍ृश्यात्कर्मफलं विसद‍ृशं भवति या ह्यनाद्यविद्यया कृतकामानां तत्परिणामलक्षणा: सृतय: सहस्रश: प्रवृत्तास्तासां प्राचुर्येणानुवर्णयिष्याम: ॥ ३ ॥

athedānīṁ pratiṣiddha-lakṣaṇasyādharmasya tathaiva kartuḥ śraddhāyā vaisādṛśyāt karma-phalaṁ visadṛśaṁ bhavati yā hy anādy-avidyayā kṛta-kāmānāṁ tat-pariṇāma-lakṣaṇāḥ sṛtayaḥ sahasraśaḥ pravṛttās tāsāṁ prācuryeṇānuvarṇayiṣyāmaḥ.

À présent, même dans l’adharma aux signes interdits, selon la différence de foi de l’agent, le fruit du karma devient dissemblable. Par l’ignorance sans commencement, les êtres liés aux désirs ont emprunté des milliers de voies infernales ; je les décrirai autant que possible.

अथnow/then
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
इदानीम्at this time
इदानीम्:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रतिषिद्धलक्षणस्यof that which has the mark of being forbidden
प्रतिषिद्धलक्षणस्य:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootप्रतिषिद्ध + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; विशेषणम् अधर्मस्य
अधर्मस्यof irreligion
अधर्मस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
तथाthus; likewise
तथा:
प्रकार (Manner adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (in that manner)
एवindeed
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
कर्तुःof the doer
कर्तुः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
श्रद्धायाःof (his) faith
श्रद्धायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
वैसादृश्यात्due to dissimilarity
वैसादृश्यात्:
अपादान (Apādāna/Cause)
TypeNoun
Rootवैसादृश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे
कर्मफलम्the fruit/result of action
कर्मफलम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकर्म + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
विसदृशम्dissimilar; varied
विसदृशम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootविसदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कर्मफलम्
भवतिbecomes
भवति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
याwhich
या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
हिindeed; for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये निपात (indeed/for)
अनाद्यविद्ययाby beginningless ignorance
अनाद्यविद्यया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअनादि + अविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; साधन/हेतु
कृतकामानाम्of those whose desires are formed/fulfilled
कृतकामानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकृत (कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त, कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘कृतकाम’ = कृताः कामाः येषाम् (desire-fulfilled/formed desires)
तत्परिणामलक्षणाःhaving as their mark the consequence of that (karma)
तत्परिणामलक्षणाः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootतत् + परिणाम + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; विशेषणम् सृतयः
सृतयःcourses; paths; destinies
सृतयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
सहस्रशःby the thousand; innumerably
सहस्रशः:
परिमाण (Quantifier adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
Formपरिमाण/बहुत्ववाचक-अव्यय (in thousands; manifold)
प्रवृत्ताःset in motion; arisen
प्रवृत्ताः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootप्र + वृत्त (वृत् धातोः क्त-प्रत्ययान्त, कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकर्मणि क्त (past passive participle); विशेषणम् सृतयः
तासाम्of those (paths)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
प्राचुर्येणin abundance; extensively
प्राचुर्येण:
करण (Karaṇa/Mode)
TypeNoun
Rootप्राचुर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; प्रकार/हेतु
अनुवर्णयिष्यामःwe shall describe
अनुवर्णयिष्यामः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअनु + वर्णय् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद
Ś
Śukadeva Gosvāmī
M
Mahārāja Parīkṣit

FAQs

This verse says karmic fruits become varied because forbidden irreligious acts and the doer’s faith/disposition are diverse; under beginningless ignorance, countless paths of consequences arise.

In Canto 5, Chapter 26, Parīkṣit hears about the workings of karma and the hellish destinations; Śukadeva explains how sinful, prohibited actions generate specific sufferings and then proceeds to describe them.

It encourages careful ethical choices—avoiding prohibited, harmful actions—and cultivating purified faith and knowledge, since desires shaped by ignorance multiply suffering through many consequences.