Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 40

The Six Dvīpas Beyond Jambūdvīpa and the Cosmic Boundary of Lokāloka

तेषां स्वविभूतीनां लोकपालानां च विविधवीर्योपबृंहणाय भगवान् परममहापुरुषो महाविभूतिपतिरन्तर्याम्यात्मनो विशुद्धसत्त्वं धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्याद्यष्टमहासिद्ध्युपलक्षणं विष्वक्सेनादिभि: स्वपार्षदप्रवरै: परिवारितो निजवरायुधोपशोभितैर्निजभुजदण्डै: सन्धारय-माणस्तस्मिन् गिरिवरे समन्तात्सकललोकस्वस्तय आस्ते ॥ ४० ॥

teṣāṁ sva-vibhūtīnāṁ loka-pālānāṁ ca vividha-vīryopabṛṁhaṇāya bhagavān parama-mahā-puruṣo mahā-vibhūti-patir antaryāmy ātmano viśuddha-sattvaṁ dharma-jñāna-vairāgyaiśvaryādy-aṣṭa-mahā-siddhy-upalakṣaṇaṁ viṣvaksenādibhiḥ sva-pārṣada-pravaraiḥ parivārito nija-varāyudhopaśobhitair nija-bhuja-daṇḍaiḥ sandhārayamāṇas tasmin giri-vare samantāt sakala-loka-svastaya āste.

Afin d’accroître les diverses puissances de ces éléphants souverains et des lokapālas, et pour le bien de tous les êtres dans tous les mondes, Bhagavān, le Paramamahāpuruṣa, maître de toutes les opulences transcendantes et Antaryāmī au cœur de chacun, se manifeste au sommet de cette montagne dans un corps spirituel de sattva pur, sans souillure des modes matériels. Entouré de Ses compagnons d’élite tels Viṣvaksena, et resplendissant des armes dans Ses quatre mains, Il dévoile Sa gloire : dharma, connaissance, détachement, souveraineté et siddhis comme aṇimā, laghimā et mahimā.

teṣāmof them
teṣām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
sva-vibhūtīnāmof (their) own manifestations/powers
sva-vibhūtīnām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsva + vibhūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारय (svā vibhūtiḥ)
loka-pālānāmof the world-protectors
loka-pālānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootloka + pāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुष (lokānāṁ pālāḥ)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
vividha-vīrya-upabṛṁhaṇāyafor the augmentation of various powers
vividha-vīrya-upabṛṁhaṇāya:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootvividha + vīrya + upabṛṁhaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजन (purpose)
bhagavānthe Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
parama-mahā-puruṣaḥthe supreme great Person
parama-mahā-puruṣaḥ:
Apposition (विशेष्य)
TypeNoun
Rootparama + mahā + puruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (paramaḥ mahā-puruṣaḥ)
mahā-vibhūti-patiḥlord of great opulence
mahā-vibhūti-patiḥ:
Apposition (विशेष्य)
TypeNoun
Rootmahā + vibhūti + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (mahā-vibhūteḥ patiḥ)
antaryāmīthe inner controller
antaryāmī:
Apposition (विशेष्य)
TypeNoun
Rootantaryāmin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ātmanaḥof the Self
ātmanaḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
viśuddha-sattvampure goodness (pure sattva)
viśuddha-sattvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootviśuddha + sattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय (viśuddhaṁ sattvam)
dharma-jñāna-vairāgya-aiśvarya-ādi-aṣṭa-mahā-siddhi-upalakṣaṇamcharacterized by the eight great siddhis beginning with dharma, knowledge, detachment, and lordship
dharma-jñāna-vairāgya-aiśvarya-ādi-aṣṭa-mahā-siddhi-upalakṣaṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma + jñāna + vairāgya + aiśvarya + ādi + aṣṭa + mahā-siddhi + upalakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष; ‘upalakṣaṇam’ = characterized by; विशेषण of viśuddha-sattvam
viṣvaksena-ādibhiḥwith Viṣvaksena and others
viṣvaksena-ādibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootviṣvaksena + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष (viṣvaksenaḥ ādiḥ yeṣām)
sva-pārṣada-pravaraiḥwith his foremost attendants
sva-pārṣada-pravaraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsva + pārṣada + pravara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष (svāḥ pārṣadāḥ teṣāṁ pravarāḥ)
parivāritaḥsurrounded
parivāritaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√vṛ (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘surrounded’
nija-vara-āyudha-upaśobhitaiḥadorned with his own excellent weapons
nija-vara-āyudha-upaśobhitaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnija + vara + āyudha + upaśobhita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष; विशेषण of nija-bhuja-daṇḍaiḥ
nija-bhuja-daṇḍaiḥwith his arms like staffs
nija-bhuja-daṇḍaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnija + bhuja + daṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष (nijāḥ bhujāḥ daṇḍā iva)
sandhārayamāṇaḥholding, supporting
sandhārayamāṇaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√dhṛ (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमान-कृदन्त, Parasmaipada), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘bearing/holding’
tasminin that
tasmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
giri-vareon the excellent mountain
giri-vare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgiri + vara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय (varaḥ giriḥ)
samantāton all sides
samantāt:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय (adverb): on all sides
sakala-loka-svastayaḥwelfare/benedictions for all worlds
sakala-loka-svastayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsakala + loka + svasti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (sakalalokasya svastayaḥ)
āsteremains, abides
āste:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ās (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
B
Bhagavān (Supreme Lord)
P
Paramamahāpuruṣa
A
Antaryāmī (Supersoul)
V
Viṣvaksena
L
Lokapālas (guardians of the worlds)

FAQs

This verse describes the Supreme Lord as the antaryāmī—present within as the indwelling Self—who sustains and protects the worlds while empowering the cosmic rulers.

In the cosmological narration, Śukadeva highlights that the universe and its administrators function by the Lord’s power; His purity, opulences, and mystic perfections indicate His supreme capacity to uphold and bless all realms.

Remembering that the Lord sustains everything encourages humility and steadiness: do your duty (dharma), seek true knowledge, practice detachment, and rely on the Divine protector rather than anxiety.