Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 16

Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them

Devanagari script

यदा चित्तं प्रसीदेत इन्द्रियाणां च निर्वृति: । देहेऽभयं मनोऽसङ्गं तत् सत्त्वं विद्धि मत्पदम् ॥ १६ ॥

Transliteration

yadā cittaṁ prasīdeta indriyāṇāṁ ca nirvṛtiḥ dehe ’bhayaṁ mano-’saṅgaṁ tat sattvaṁ viddhi mat-padam

Translation

Lorsque la conscience devient limpide et paisible, et que les sens se détachent de la matière, on éprouve, même dans le corps, l’absence de peur et le détachement du mental matériel. Sache que c’est la prédominance de la bonté (sattva), où s’offre l’occasion de Me réaliser.

Synonyms

• यदा: when
• यदा: सम्बन्ध/कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय: 'when'

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• प्रसीदेत: should become serene/clear
• प्रसीदेत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र+सद् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'becomes clear/pleased'

• इन्द्रियाणाम्: of the senses
• इन्द्रियाणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Gen), बहुवचन; सम्बन्ध (of the senses)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction): 'and'

• निर्वृतिः: cessation; satisfaction; calm
• निर्वृतिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/भाववाचक (state)

• देहे: in the body
• देहे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Loc), एकवचन; अधिकरण (locus)

• अभयम्: fearlessness
• अभयम्: विशेष्य-विशेषणभाव/सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: अभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate-nominative)

• मनः: mind
• मनः: सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (with following predicate)

• असङ्गम्: detachment
• असङ्गम्: सम्बन्ध (Predicative complement)
• Type: Noun
• Root: असङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate: 'detachment')

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन; कर्म (object of विद्धि)

• सत्त्वम्: sattva
• सत्त्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत् इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन (apposition)

• विद्धि: know; understand
• विद्धि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• मत्पदम्: my state/abode
• मत्पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): मत्+पदम् = 'my state/abode'; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (as further apposition to तत्)

Characters & Entities

• Krishna
• Uddhava

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say are the signs of sattva-guna (mode of goodness)?

This verse says sattva is recognized by a serene heart, satisfied senses, fearlessness within the body, and a mind free from attachment.

Why did Krishna describe sattva as His own abode (mat-padam) to Uddhava?

In the Uddhava-gītā context, Krishna teaches how the modes shape consciousness; He highlights that pure goodness—marked by clarity and detachment—most closely reflects His transcendental position and leads one toward Him.

How can I apply this shloka in modern life to reduce anxiety and attachment?

Cultivate clarity through sādhana (hearing, chanting, prayer), regulate the senses, and practice non-attachment; as the mind becomes peaceful and senses steady, fear and agitation naturally lessen.