Mantra 55

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामीदमेनमधराञ्चं पादयामि

IAST Transliteration

tásyedáṃ várcas téjaḥ prā́ṇám ā́yur ní véṣṭayāmi ídam enam adhárāñcam pādayāmi

English Translation (Griffith/Whitney)

This lustre, this fiery might, this breath, this life of his—herewith I enwrap; this man I force downward, I make him go below.

Translation

Son éclat, sa puissance ardente, son souffle, sa vie—par cela je l’enveloppe ; cet homme, je le pousse vers le bas, je le fais descendre au-dessous.

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (समष्टि-कर्म; ‘this’ as the object being ‘wrapped/placed’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्चः: lustre, radiance
• वर्चः: कर्म (आयु/प्राणादिसहितं वस्तु-समूहः)
• Type: Noun
• Root: वर्चस् (प्रातिपदिक)

• तेजः: splendour, energy
• तेजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)

• प्राणम्: breath, vital force
• प्राणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• आयुः: life-span
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• नि: down, in; (as preverb)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• वेष्टयामि: I wrap/enclose
• वेष्टयामि: क्रिया (कर्तृ=अहम्)
• Type: Verb
• Root: √वेष्ट् (वेष्टने)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एनम्: him
• एनम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: एतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘enam’ enclitic)

• अधराञ्चम्: downward-facing, lower
• अधराञ्चम्: कर्म (एनम् इति कर्मणः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अधर + अञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned downward’)

• पादयामि: I cause (him) to go/step; I drive/lead
• पादयामि: क्रिया (कर्तृ=अहम्)
• Type: Verb
• Root: √पद्/पादय् (प्रेरणे/गमने; causative sense ‘to cause to go/step’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Brahmanic coercive power; the target’s seized faculties (varcas/tejas/prāṇa/āyus) as operative ‘devatā-like’ forces

Chandas: Prose-like Atharvanic formula (meter uncertain from excerpt)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From grasping seizure to decisive subjugation.","listener_experience":"Forceful domination; sense of tightening control and final push downward.","intensity":9}