Sutra 6
Devanagari script
कामद्वेषहर्षदैन्यव्यवसायभयद्वन्द्वविपर्यासमिङ्गिताकाराभ्यां हि मन्त्रसंवरणार्थमाचरति प्राज्ञः ॥ कZ_०५.५.०६ ॥
Transliteration
kāmadveṣaharṣadainyavyavasāyabhayadvandvaviparyāsamiṅgitākārābhyāṃ hi mantrasaṃvaraṇārthamācarati prājñaḥ
Translation
Car le désir, la haine, la joie, l’abattement, la résolution, la peur, le conflit intérieur et la confusion se révèlent par les gestes et les expressions ; aussi le sage se discipline-t-il pour tenir le conseil secret.
Word by Word
कामdesire, lust
काम:
TypeNoun
Rootकाम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
द्वेषhatred, aversion
द्वेष:
TypeNoun
Rootद्वेष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
हर्षjoy, elation
हर्ष:
TypeNoun
Rootहर्ष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
दैन्यdejection, misery
दैन्य:
TypeNoun
Rootदैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
व्यवसायeffort, resolve, undertaking
व्यवसाय:
TypeNoun
Rootव्यवसाय
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
भयfear
भय:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
द्वन्द्वpair of opposites, conflict (duality)
द्वन्द्व:
TypeNoun
Rootद्वन्द्व
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
विपर्यासperversion, reversal, distortion
विपर्यास:
TypeNoun
Rootविपर्यास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
मिङ्गितgesture, sign (indication)
मिङ्गित:
TypeNoun
Rootइङ्गित
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग); पाठभेद/लिप्यन्तर: ‘मिङ्गित’ ≈ ‘इङ्गित’
आकारappearance, form, outward look
आकार:
TypeNoun
Rootआकार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
आभ्याम्by/through the two (means)
आभ्याम्:
TypePronoun
Root(इदम्/तद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम-रूप)
Formतृतीया द्विवचन; ‘…आभ्याम्’ = ‘…(इङ्गित-आकार)-आभ्याम्’ (instrumental dual)
हिindeed, for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात (emphatic/causal particle)
मन्त्रcounsel; secret plan
मन्त्र:
TypeNoun
Rootमन्त्र
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषसमासाङ्ग (‘मन्त्रसंवरणार्थम्’)
संवरणconcealment, keeping secret
संवरण:
TypeNoun
Rootसंवरण
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषसमासाङ्ग (‘मन्त्रसंवरणार्थम्’)
अर्थम्for the purpose (of)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; समस्तपद: ‘मन्त्र-संवरण-अर्थम्’ = ‘मन्त्रस्य संवरणस्य अर्थम्/हेतोः’ (purpose)
आचरतिpractises, behaves, conducts (himself)
आचरति:
TypeVerb
Rootआ√चर्
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
प्राज्ञःthe wise man (the prudent person)
प्राज्ञः:
TypeNoun (adjectival substantive)
Rootप्राज्ञ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
Entities Mentioned
P
prājña (the wise strategist)FAQs
Uncontrolled emotions leak intentions through observable behavior, compromising secret policy and negotiation leverage.