Adhyaya 7

Verse 1

ततो ऽभिध्यायतस् तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस् तैः करणैः सह क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस् तस्य धीमतः

Entonces, cuando aquel sabio se sumió en contemplación, nacieron las criaturas nacidas de la mente. Y junto con los instrumentos de acción surgidos de su propio cuerpo, los kṣetrajñas—las almas conscientes encarnadas—se manifestaron desde sus miembros.

Verse 2

ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्राग् उदाहृताः देवाद्याः स्थावरान्ताश् च त्रैगुण्यविषये स्थिताः

Todos aquellos que antes enumeré—desde los dioses hasta los seres inmóviles—surgieron a la vez, permaneciendo en el ámbito de las tres guṇas.

Verse 3

एवं भूतानि सृष्टानि चराणि स्थावराणि च

Así, bajo la soberanía del Señor Supremo, surgieron en la creación ordenada todos los seres, tanto los móviles como los inmóviles.

Verse 4

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः तदान्यान् मानसान् पुत्रान् सदृशान् आत्मनो ऽसृजत्

Cuando todas aquellas criaturas nacidas de él no se multiplicaron, el Sabio engendró otros hijos nacidos de la mente, semejantes a sí mismo, para que la creación prosiguiera en orden.

Verse 5

भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् अङ्गिरसं तथा मरीचिं दक्षम् अत्रिं च वसिष्ठं चैव मानसान्

Bhrigu, Pulastya, Pulaha, Kratu y Angiras; asimismo Marici, Daksha, Atri y Vasishtha: éstos fueron los Prajápatis nacidos de la mente, manifestados para establecer el orden de la creación según el supremo mandato de Vishnu.

Verse 6

नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः

Así, en la tradición puránica queda firmemente establecido que éstos son los nueve Brahmās.

Verse 7

सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टास् तु वेधसा न ते लोकेष्व् असज्जन्त निरपेक्षाः प्रजासु ते

Aquellos que comienzan con Sanandana, creados antes por el Hacedor (Vedhas, Brahmā), no se apegaron a los mundos; permanecieron desapegados de la prole, libres de dependencia y de deseo de crear.

Verse 8

सर्वे ते ऽभ्यागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः तेष्व् एवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः ब्रह्मणो ऽभून् महान् क्रोधस् त्रैलोक्यदहनक्षमः

Todos ellos eran sabios en acoger lo que llegaba, libres de pasión y sin envidia. Pero al ver a tales seres totalmente desapegados incluso en la obra de crear los mundos, el magnánimo Brahmā fue tomado por una ira inmensa, capaz de consumir los tres mundos.

Verse 9

तस्य क्रोधसमुद्भूतं ज्वालामालाविदीपितम् ब्रह्मणो ऽभूत् तदा सर्वं त्रैलोक्यम् अखिलं मुने

Oh sabio, por el fuego nacido de aquella ira y encendido por guirnaldas de llamas, entonces el triple mundo entero—todo él—pareció volverse el propio fuego ardiente de Brahmā.

Verse 10

भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् क्रोधदीपितात् समुत्पन्नस् तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान्

De su frente, fruncida por las cejas apretadas y encendida por la ira, surgió entonces Rudra, resplandeciente como el sol del mediodía: temible, de inmensa estatura, con forma mitad mujer y mitad hombre.

Verse 11

विभजात्मानम् इत्य् उक्त्वा तं ब्रह्मान्तर्दधे ततः

Tras decirle: «Divídete», Brahmā desapareció entonces de su vista, replegándose en sí mismo.

Verse 12

तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत् बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः

Así instruido, se formó de dos maneras: como feminidad y como masculinidad. Y además dividió el principio masculino: en diez formas, y también en una sola forma unificada.

Verse 13

सौम्यासौम्यैस् तथा शान्त(अ)शान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैर् असितैः सितैः

Aquel Señor soberano, el Dios, según su propia naturaleza, diversificó la existencia en muchas formas: lo apacible y lo terrible, lo sereno y lo inquieto, e incluso la condición de mujer, manifestándose en figuras oscuras y luminosas.

Verse 14

ततो ब्रह्मात्मसंभूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः आत्मानम् एव कृतवान् प्राजापत्ये मनुं द्विज

Entonces el Señor—que hace surgir a Brahmā de su propio Ser—formó primero, de su misma esencia, a Svāyambhuva Manu, oh dos veces nacido, y lo destinó a la función de Prajāpati.

Verse 15

शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् स्वायम्भुवो मनुर् देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः

Y a aquella mujer, Śatarūpā, purificada de toda mancha por la austeridad, el divino Svāyambhuva Manu, el poderoso, la tomó por esposa.

Verse 16

तस्माच् च पुरुषाद् देवी शतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञितम् कन्याद्वयं च धर्मज्ञ रूपौदार्यगुणान्वितम्

De aquel Purusha primordial nació la diosa Śatarūpā. Luego ella dio a luz a dos hijos—Priyavrata y Uttānapāda—y también a dos hijas—Prasūti y la llamada Ākūti—dotados de rectitud, belleza, generosidad y nobles virtudes.

Verse 17

ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा प्रजापतिः स जग्राह तयोर् जज्ञे सदक्षिणः पुत्रो यज्ञो महाभाग दम्पत्योर् मिथुनं ततः

En tiempos antiguos, el Prajāpati dio a Prasūti a Dakṣa y a Ākūti a Ruci. Ruci la aceptó; oh noble, de esa pareja nació Yajña, junto con Dakṣiṇā como su consorte; y de aquel matrimonio se manifestó la pareja divina.

Verse 18

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवे मनौ

De Dakṣiṇā, consorte de Yajña, nacieron doce hijos. En el manvantara de Svāyambhuva Manu se les conoce como los dioses llamados Yāmas, que sostienen el ritmo ordenado del cosmos bajo la soberanía suprema de Viṣṇu.

Verse 19

प्रसूत्यां च तथा दक्षश् चतस्रो विंशतिं तथा ससर्ज कन्यास् तासां तु सम्यङ् नामानि मे शृणु

Y de Prasūti, Dakṣa engendró veinticuatro hijas. Ahora escucha atentamente de mí sus nombres correctos, tal como deben recitarse.

Verse 20

श्रद्धा लक्ष्मीर् धृतिस् तुष्टिर् पुष्टिर् मेधा क्रिया तथा बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी

Śraddhā (Fe), Lakṣmī (Prosperidad), Dhṛti (Firmeza), Tuṣṭi (Contento), Puṣṭi (Nutrimento), Medhā (Inteligencia), Kriyā (Acción recta), Buddhi (Discernimiento), Lajjā (Modestia), Vapu (Hermosa forma), Śānti (Paz), Siddhi (Logro) y Kīrti (Renombre): éstas son proclamadas como las trece potencias divinas.

Verse 21

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

Para establecer el dharma de la vida doméstica, el Señor Dharma aceptó como esposas a las hijas de Dakṣa. De esas uniones, en la rama más joven nacieron once hijas de bellos ojos, célebres por su virtud.

Verse 22

ख्यातिः सत्य् अथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा सन्नतिश् चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

Khyāti, Satyā y Saṃbhūti; Smṛti, Prīti y Kṣamā; Sannati y Anasūyā; y asimismo Ūrjā, Svāhā y Svadhā: así se proclaman en orden. Por medio de estas venerables potencias femeninas, bajo la soberanía del Señor supremo Viṣṇu, se sostienen en el mundo el dharma y el orden del sacrificio.

Verse 23

भृगुर् भवो मरीचिश् च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः पुलस्त्यः पुलहश् चैव क्रतुश् चर्षिवरस् तथा

Bhrigu, Bhava y Marīci—y también el sabio Aṅgiras; Pulastya, Pulaha y Kratu—éstos son los rishis eminentes contados entre los primordiales.

Verse 24

अत्रिर् वसिष्ठो वह्निश् च पितरश् च यथाक्रमम् ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तम

Oh, el mejor de los sabios: según el orden establecido, Atri, Vasiṣṭha, Agni (Vahni) y los Pitṛs tomaron por esposas a las doncellas, comenzando por Khyāti.

Verse 25

श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिर् आत्मजम् संतोषं च तथा तुष्टिर् लोभं पुष्टिर् असूयत

De Śraddhā nacieron Kāma, Calā, Darpa, Niyama y Dhṛti. Y de Dhṛti surgieron sus propios hijos: Saṃtoṣa, Tuṣṭi, Lobha, Puṣṭi y Asūyā.

Verse 26

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयम् एव च बोधं बुद्धिस् तथा लज्जा विनयं वपुर् आत्मजम् व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिर् असूयत

De ella surgieron la inteligencia y la śruti (saber sagrado); la acción recta, el castigo justo y la buena política; y también la humildad—junto con comprensión, discernimiento y pudor. De la humildad nació la noble conducta; del esfuerzo resuelto, el bienestar; y de la paz, la ausencia de envidia.

Verse 27

सुखं सिद्धिर् यशः कीर्तिर् इत्य् एते धर्मसूनवः कामाद् रतिः सुतं हर्षं धर्मपौत्रम् असूयत

Felicidad, logro, fama y renombre—éstos se dicen hijos de Dharma. Y de Kāma, Rati dio a luz a un hijo llamado Harṣa, el nieto de Dharma.

Verse 28

हिंसा भार्या त्व् अधर्मस्य तयोर् जज्ञे तथानृतम् कन्या च निकृतिस् ताभ्यां भयं नरकम् एव च

La Violencia se hizo esposa de Adharma; y de su unión nació Anṛta, la falsedad. Su hija fue Nikṛti, el engaño; y de ellos surgieron el Miedo y el propio Infierno.

Verse 29

माया च वेदना चैव मिथुनं त्व् इदम् एतयोः तयोर् जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्

Māyā y Vedanā formaron una pareja; y de su unión, en verdad, Māyā engendró a Mṛtyu: la Muerte, arrebatadora de los seres encarnados.

Verse 30

वेदना स्वसुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात् मृत्योर् व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे

De Raurava surgió Vedanā, el dolor, y ella engendró también a su propio hijo, Duḥkha, la aflicción. De Mṛtyu nacieron la enfermedad, la vejez, el duelo, la sed del deseo y la ira.

Verse 31

दुःखोत्तराः स्मृता ह्य् एते सर्वे चाधर्मलक्षणाः नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्य् ऊर्ध्वरेतसः

Todos éstos son recordados como culminando en aflicción, pues están marcados por el adharma. No tienen esposa ni hijo; todos son ūrdhva-retas: su potencia generadora se vuelve hacia lo alto, sin linaje mundano.

Verse 32

रौद्राण्य् एतानि रूपाणि विष्णोर् मुनिवरात्मज नित्यप्रलयहेतुत्वं जगतो ऽस्य प्रयान्ति वै

Oh hijo del más excelso sabio, éstas son las formas raudras, terribles, de Viṣṇu; por ellas se le conoce como la causa perdurable del pralaya de este mundo, el poder que conduce al universo a su fin recurrente.

Verse 33

दक्षो मरीचिर् अत्रिश् च भृग्वाद्याश् च प्रजेश्वराः जगत्य् अत्र महाभाग नित्यं सर्गस्य हेतवः

Oh muy afortunado, Dakṣa, Marīci, Atri y Bhṛgu, junto con los demás Señores de la Progenie, son las causas perpetuas por las que la creación prosigue sin cesar en este orden del mundo.

Verse 34

मनवो मनुपुत्राश् च भूपा वीर्यधराश् च ये सन्मार्गाभिरताः शूरास् ते नित्यं स्थितिकारिणः

Esos Manus, los hijos de Manu y los reyes poderosos, portadores de vigor, que se deleitan en la senda recta y son héroes del dharma, sostienen siempre la estabilidad del orden del mundo.

Verse 35

येयं नित्यस्थितिर् ब्रह्मन् नित्यसर्गस् तथेरितः नित्याभावश् च तेषां वै स्वरूपं मम कथ्यताम्

Oh brahmán, has hablado de esta preservación eterna, y también de la creación eterna, y de su cesación eterna; ahora, explícamelo: ¿cuál es su verdadera naturaleza?

Verse 36

सर्गस्थितिविनाशांश् च भगवान् मधुसूदनः तैस् तै रूपैर् अचिन्त्यात्मा करोत्य् अव्याहतान् विभुः

El Bienaventurado Señor Madhusūdana, de esencia interior inconcebible, asumiendo múltiples formas, realiza sin impedimento la creación, la preservación y la disolución, como Soberano omnipenetrante.

Verse 37

नैमित्तिकः प्राकृतिकस् तथैवात्यन्तिको द्विज नित्यश् च सर्वभूतानां प्रलयो ऽयं चतुर्विधः

Oh nacido dos veces, la disolución de todos los seres se declara de cuatro clases: la ocasional, la primordial (natural), la absoluta y la perpetua.

Verse 38

ब्राह्मो नैमित्तिकस् तत्र यच् छेते जगतः पतिः प्रयाति प्राकृते चैव ब्रह्माण्डं प्रकृतौ लयम्

Esa disolución se llama Brāhma (cósmica) y Naimittika (ocasional); allí el Señor del universo reposa en sueño yóguico. Y cuando llega la disolución Prākṛta, todo el huevo cósmico (brahmāṇḍa) se absorbe en la Prakṛti.

Verse 39

ज्ञानाद् आत्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि नित्यः सदैव जातानां यो विनाशो दिवानिशम्

Por el conocimiento verdadero, se dice que el yogui alcanza el estado último en el Paramātman. Pues para los nacidos hay siempre una destrucción constante, incesante, de día y de noche.

Verse 40

प्रसूतिः प्रकृतेर् या तु सा सृष्टिः प्राकृता स्मृता दैनंदिनी तथा प्रोक्ता यान्तरप्रलयाद् अनु

La manifestación que surge de la Prakṛti se recuerda como la creación ‘Prākṛta’. También se llama creación ‘diaria’ (dainaṃdinī), pues acontece tras cada disolución intermedia (antara-pralaya).

Verse 41

भूतान्य् अनुदिनं यत्र जायन्ते मुनिसत्तम नित्यसर्गो हि स प्रोक्तः पुराणार्थविचक्षणैः

Oh, el mejor de los sabios: el ámbito en que los seres nacen día tras día es llamado ‘nitya-sarga’, la creación perpetua, por quienes disciernen el sentido íntimo de los Purāṇa.

Verse 42

एवं सर्वशरीरेषु भगवान् भूतभावनः संस्थितः कुरुते विष्णुर् उत्पत्तिस्थितिसंयमान्

Así, morando en todos los cuerpos como el Bienaventurado Señor—fuente y sustentador de los seres—Viṣṇu realiza el triple gobierno: origen, permanencia y recogimiento en el dominio (retiro).

Verse 43

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तयः सर्वदेहिषु वैष्णव्यः परिवर्तन्ते मैत्रेयाहर्निशं सदा

Oh Maitreya, en todos los seres encarnados las potencias vaiṣṇavas—energías de creación, sostén y disolución—giran y obran sin cesar, día y noche, sin pausa.

Verse 44

गुणत्रयमयं ह्य् एतद् ब्रह्मञ् छक्तित्रयं महत् यो ऽतियाति स यात्य् एव परं नावर्तते पुनः

Oh brahmán, esta vasta realidad está hecha de las tres guṇas y fortalecida por una triple śakti; quien la trasciende alcanza al Supremo y no retorna jamás.