Adhyaya 97: The Glory of Rudra: The Origin of the Kapālamocana Pilgrimage Site and Rudra’s Expiatory Vow

Verse 1

॥ अथ रुद्रमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ अथ रुद्रव्रतोत्पत्तिं शृणु देवि वरानने ॥ येन ज्ञातेन पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥

Varāha dijo: Ahora, oh diosa de hermoso rostro, escucha el origen del Rudra-vrata; conociéndolo, uno queda liberado de los pecados: de esto no hay duda.

Verse 2

ब्रह्मणा तु यदा सृष्टः पूर्वं रुद्रो वरानने ॥ तृतीये जन्मनि विभुः पिङ्गाक्षो नीललोहितः ॥

Cuando Rudra fue creado por primera vez por Brahmā, oh de bello rostro, en el tercer nacimiento el Poderoso apareció como Piṅgākṣa, ‘Nīlalohita’, el ‘Azul-y-Rojo’.

Verse 3

तदा कौतूहलाद्ब्रह्मा स्कन्धे तं जगृहे प्रभुः ॥ स्कन्धारूढस्तदा रुद्रो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

Entonces, por curiosidad, Brahmā, el Señor, lo tomó sobre su hombro. En aquel momento Rudra estaba sentado en el hombro de Brahmā, cuyo nacimiento se describe como no manifestado (avyakta).

Verse 4

जन्मतश्च शिरो यद्धि पञ्चमं तज्जगाद ह ॥ मन्त्रंाथर्वणं रुद्रो येन सद्यः प्रमुच्यते ॥

Y en cuanto a la cabeza, ciertamente como una “quinta” (parte o principio), así lo declaró. Entonces Rudra enseñó un mantra atharvánico por el cual uno es liberado de inmediato.

Verse 5

कपालिन् रुद्र बभ्रोऽथ भव कैरात सुव्रत ॥ पाहि विश्वं विशालाक्ष कुमार वरविक्रम ॥

«Oh Kapālin, oh Rudra, oh Babhru; oh Bhava, oh Kairāta, oh de excelente observancia: protege al mundo, oh de ojos vastos; oh Kumāra de espléndido valor.»

Verse 6

एवमुक्तस्तदा रुद्रो भविष्यैर्नामभिर्भवः ॥ कपालशब्दात्कुपितस्तच्छिरो विचकर्त्त ह ॥

Así invocado, Rudra—Bhava—fue llamado con nombres que habrían de conocerse en el futuro. Airado por la palabra «kapāla», entonces cortó aquella cabeza, según se relata.

Verse 7

वामाङ्गुष्ठनखेनाद्यं प्राजापत्यं विचक्षणः ॥ तन्निकृत्तं शिरो धात्री हस्तलग्नं बभूव ह ॥

Con la uña de su pulgar izquierdo, el perspicaz cercenó la cabeza primordial de Prajāpati. Aquella cabeza cortada, oh Dhātrī (Tierra), quedó adherida a su mano, así se dice.

Verse 8

तस्मिन्निकृत्ते शिरसि प्राजापत्यं त्रिलोचनः ॥ ब्रह्माणं प्रयतो भूत्वा रुद्रो वचनमब्रवीत् ॥

Cuando la cabeza de Prajāpati hubo sido cortada, el de tres ojos (Rudra), volviéndose sereno y atento, dirigió palabras a Brahmā.

Verse 9

रुद्र उवाच ॥ कथं कपालं मे देव करात्पतति सुव्रत ॥ नश्यते च कथं पापं ममैदद्वद सुव्रत ॥

Rudra dijo: «Oh dios, oh tú de excelente observancia: ¿cómo caerá de mi mano este cuenco de cráneo? ¿Y cómo, en verdad, será destruido mi pecado? Dímelo, oh tú de voto excelente».

Verse 10

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना ॥ आजगाम गिरिं गन्तुं माहेन्द्रं पापनाशनम् ॥

Así, entonces, al ser interpelado por Brahmā de forma no manifiesta, Rudra partió para ir al monte Mahendra, destructor del pecado.

Verse 11

तत्र स्थित्वा महादेवस्तच्छिरो बिभिदे त्रिधा ॥ तस्मिन् भिन्ने पृथक्केशान्गृहीत्वा भगवान्भवः ॥

Permaneciendo allí, Mahādeva partió aquel cráneo en tres partes; una vez dividido, el Señor Bhava tomó el cabello por separado.

Verse 12

यज्ञोपवीतं केशं तु महास्थ्नाक्षमणींस्तथा ॥ कपालशकलं चैकमसृक्पूर्णं करे स्थितम् ॥

Y (tomó) el cordón sagrado y también el cabello, y asimismo el gran rosario de cuentas de rudrākṣa; y un fragmento del cráneo, lleno de sangre, permaneció en su mano.

Verse 13

अपरं खण्डशः कृत्वा जटाजूटे न्यवेशयत् ॥ एवं कृत्वा महादेवो बभ्रामेमां वसुन्धराम् ॥

La otra parte la hizo pedazos y la colocó en el haz de sus cabellos enmarañados; hecho esto, Mahādeva vagó por esta tierra.

Verse 14

सप्तद्वीपवतीं पुण्यां मज्जंस्तीर्थेषु नित्यशः ॥ समुद्रे प्रथमं स्नात्वा ततो गङ्गां व्यगाहत ॥

Sumergiéndose continuamente en los sagrados vados de la santa tierra descrita como “la que posee siete continentes”, primero se bañó en el océano y luego entró en el Gaṅgā.

Verse 15

वितस्तां चन्द्रभागां च गोमतीं सिन्धुमेव च ॥ तुङ्गभद्रां तथा गोदामुत्तरे गण्डकीं तथा ॥

(Visitó) el Vitastā y el Candrabhāgā, el Gomati y también el Sindhu; asimismo el Tuṅgabhadrā y el Godā, y en la región septentrional también el Gaṇḍakī.

Verse 16

नेपालं च ततो गत्वा ततो रुद्रमहालयम् ॥ ततो दारुवनं गत्वा केदारगमनं पुनः ॥

Luego fue a Nepal, y después al gran santuario de Rudra; luego fue a Dāruvana y de nuevo emprendió el camino hacia Kedāra.

Verse 17

महेश्वरं ततो गत्वा गयां पुण्यामथागमत् ॥ तत्र फल्गुकृतस्नानः पितॄन्सन्तर्प्य यत्नतः ॥

Luego, tras ir a Maheśvara, llegó a la santa Gayā. Allí, después de bañarse en el Phalgu, satisfizo cuidadosamente a los antepasados con ofrendas.

Verse 18

परिधानं तु कौपीनं नग्नः कापालिकोऽभवत् ॥ भ्रमतः परिधानं तु कौपीनं रशनागतम् ॥

Su vestidura era sólo un kaupīna, un taparrabo; desnudo, se volvió un Kāpālika. Al vagar, ese taparrabo—su única ropa—quedó sujeto a su cintura por un cordón.

Verse 19

तस्मिंस्तु पतिते देवि नग्नः कापालिकोऽभवत्॥

Oh Diosa, cuando aquel cráneo cayó, él se convirtió en un kāpālika desnudo, un asceta portador de cráneo.

Verse 20

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तस्तीर्थे तीर्थे हरः स्वयम्॥ कपालं त्यक्तुकामः सन् तद्धस्तात्तत्तु नापतत्॥

De nuevo, durante dos años, Hara mismo vagó de tīrtha en tīrtha. Aunque deseaba arrojar el cráneo, no se desprendía de su mano.

Verse 21

पुनरब्दद्वयं भ्रान्तो ब्रह्माण्डं तीर्थकारणात्॥ तीर्थेतीर्थे हरः स्नात्वा कपालं त्यक्तुमिच्छति॥

De nuevo, durante dos años, vagó por el brahmāṇḍa, el cosmos, a causa de los tīrthas. Tras bañarse en cada vado sagrado, Hara buscaba abandonar el cráneo.

Verse 22

त्यजतोऽपि न तद्धस्ताच्छ्यवते भूतधारिणि॥ ततोऽब्दमेकं बभ्राम हिमवत्पर्वते शुभे॥

Oh portadora de los seres, aun cuando intentaba desecharlo, no se deslizaba de su mano. Entonces vagó durante un año en el auspicioso monte Himavat.

Verse 23

ततोऽन्यद्वर्षमेकं तु वर्तते हिमवद्गिरौ॥ भ्रमतो विभ्रमो जातस्त्रिणेत्रस्य महात्मनः॥

Luego, durante otro año, permaneció en el monte Himavat. Mientras vagaba, surgió el desconcierto en el magnánimo de los Tres Ojos.

Verse 24

पुनरब्दद्वयं चान्यत्परमेष्ठी वृषाकपिः॥ बभ्राम रुद्रस्तीर्थानि पुराणानि समन्ततः॥

Y de nuevo, por otros dos años, el excelso—Vṛṣākapi, Rudra—vagó por doquier, recorriendo los antiguos tīrthas, los sagrados vados, en todas direcciones.

Verse 25

कस्यचित्त्वथ कालस्य द्वादशेऽब्दे धराधरे॥ वाराणसीं गतो देवस्तत्र स्नानमथारभत्॥

Luego, pasado algún tiempo—cuando habían transcurrido doce años—el dios fue a Vārāṇasī; allí comenzó el baño ritual.

Verse 26

गङ्गायां देवदेवेशो यावन्मज्जति भामिनि॥ भवेत्कपालं पतितं हस्ताग्राद्ब्रह्मणः पुरा॥

Oh resplandeciente, cuando el Señor de los dioses se sumergió en el Gaṅgā, el cráneo—antiguamente (tomado) de Brahmā—cayó de la punta de su mano.

Verse 27

गत्वा हरिहरक्षेत्रं स्नात्वा देवाङ्गदे तथा॥ सोमेश्वरं समभ्यर्च्य गतोऽसौ चक्रतीर्थकम्॥

Habiendo ido a Harihara-kṣetra y habiéndose bañado asimismo en Devāṅgada, y tras adorar debidamente a Someśvara, prosiguió hacia Cakra-tīrtha.

Verse 28

तत्र स्नात्वा तथा नत्वा त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्॥ अयोध्यायां तथा गत्वा वाराणस्यां ततोऽगमत्॥

Habiéndose bañado allí y habiéndose inclinado asimismo ante (la deidad) llamada Trijaleśvara, fue luego a Ayodhyā y, después, prosiguió a Vārāṇasī.

Verse 29

द्वादशाब्दैर्गतवतः सीमाचारिगणैस्तथा ॥ बलात्कारेण तद्धस्तात्कपालं पातितं भुवि

Transcurridos doce años, y también por obra de los grupos que patrullan el lindero, por la fuerza el cuenco de cráneo fue hecho caer de su mano sobre la tierra.

Verse 30

कपालमोचनं तीर्थं ततो जातमघापहम् ॥ गङ्गाम्भसि ततः स्नाप्य विश्वेशं पूज्य भक्तितः

De aquel suceso surgió el lugar de peregrinación llamado Kapālamocana, removedor del pecado; luego, tras bañarse en las aguas del Gaṅgā, debe adorarse a Viśveśa con devoción.

Verse 31

रुद्रो विशुद्धिमापन्नो मुक्तः स ब्रह्महत्यया ॥ कपालमोचनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

Rudra alcanzó la pureza; fue liberado de la mancha de matar a un brahmán. El lugar sagrado se llama Kapālamocana, célebre en los tres mundos.

Verse 32

यत्राप्लुतो नरो भक्त्या ब्रह्महा तु विशुध्यति ॥ कपालं पतितं दृष्ट्वा रुद्रहस्ताच्चतुर्मुखः

Allí, el hombre que se sumerge con devoción—hasta un matador de un brahmán—queda purificado. Al ver el cuenco de cráneo caído de la mano de Rudra, el de Cuatro Rostros (Brahmā) …

Verse 33

आगतो देवसहितो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ब्रह्मोवाच ॥ भव रुद्र विशालाक्ष लोकमार्गव्यवस्थित

Llegó acompañado de los dioses y pronunció estas palabras. Brahmā dijo: «Oh Bhava, oh Rudra, de anchos ojos, establecido en el sendero del mundo…».

Verse 34

भव रुद्र विरूपाक्ष लोकमार्गे व्यास्थितः ॥ व्रतानि कुरु ते देव त्वच्छीर्णानि महाप्रभो ॥ कपालं गृहीत्वा यद्भ्रान्तं कपालव्यग्रपाणिना ॥ तद्व्रतं नग्नकपालं भविष्यति नृणां भुवि

«Oh Bhava, oh Rudra, oh Virūpākṣa—establecido en el sendero del mundo—cumple, oh dios, las observancias sagradas, oh gran Señor, las que tú mismo asumiste. Ese vagar llevando en la mano el cuenco de cráneo, con la mente fija en el cráneo, llegará a ser entre los hombres en la tierra el voto llamado “Nagnakāpāla”.»

Verse 35

यच्च ते बभ्रुता जाता हिमवत्यचलोत्तमे ॥ भ्रमतोस्तद्व्रतं देव बाब्रव्यं तद्भविष्यति

«Y la condición leonada (babhrutā) que te sobrevino en el Himavat, el mejor de los montes, mientras vagabas—esa, oh dios, llegará a ser el voto llamado “Bābhravya”.»

Verse 36

ये पुरस्कृत्य देवास्त्वां पूज्यं यद्विधिनान्विताः ॥ शास्त्राणि तानि सर्वेषां कथयिष्यामि नान्यथा

«A aquellos dioses que, honrándote como digno de culto y provistos del debido rito, te pusieron al frente—las ordenanzas (śāstras) para todos ellos las expondré, y no de otro modo.»

Verse 37

व्रतानि कुरुते देव त्वत्कृतानि हि पुत्रक ॥ स त्वत्प्रसाद्देवेश ब्रह्महापि विशुध्यति

«Quienquiera que cumpla, oh dios, los votos establecidos por ti—en verdad, querido hijo—por tu gracia, oh Señor de los dioses, aun el matador de un brahmán queda purificado.»

Verse 38

यद्व्रतं नग्नकपालं यद्बाब्रव्यं त्वया कृतम् ॥ यत्कृतं शुद्धशैवं च तत्तन्नाम्ना भविष्यति

«Ese voto llamado Nagnakāpāla, y ese Bābhravya realizado por ti, y también la práctica Śuddhaśaiva que llevaste a cabo—cada uno llegará a ser conocido por su propio nombre.»

Verse 39

मां पुरस्कृत्य देवास्त्वं पूज्यसे यैर्विधानतः ॥ तेषां शास्त्राणि सर्वाणि शास्त्रं पाशुपतं तथा

Poniéndome a Mí al frente, los dioses te adoran conforme al rito prescrito; y entre todos sus tratados, también el Pāśupata Śāstra es tenido por autoridad.

Verse 40

कथयस्व महादेव सविधानं समासतः ॥ एवमुक्तस्ततो रुद्रो ब्रह्मणा अव्यक्तमूर्त्तिना

«Expón, oh Mahādeva, el procedimiento junto con sus ordenanzas, en resumen». Así interpelado, entonces Rudra fue requerido por Brahmā, cuya forma era inmanifestada.

Verse 41

देवैर्जयेति संतुष्टः कैलासनिलयं ययौ ॥ ब्रह्मा चापि सुरैः सार्द्धं गतः स्वर्लोकमुत्तमम्

Satisfecho por la aclamación de los dioses de «¡Victoria!», fue a su morada en Kailāsa. Y Brahmā también, junto con los dioses, fue al excelso mundo del cielo.

Verse 42

देवा अपि ययुः खं च स्वस्थानं ते यथागतम् ॥ एतद्रुद्रस्य माहात्म्यं मया ते परिकीर्त्तितम्

Los dioses también fueron por el cielo a sus propias moradas, tal como habían venido. Así te he relatado la grandeza de Rudra.

Verse 43

चरितं यच्च देवस्य वित्तं समभवद्भुवि

Y (relataré) la conducta del Deva, y la riqueza que llegó a existir sobre la tierra.

Verse 44

सरस्वतीं ततो गत्वा यमुनासङ्गमं ततः ॥ शतद्रुं च ततो गत्वा देविकां च महानदीम्

Luego, habiendo ido al Sarasvatī, después a la confluencia del Yamunā; y luego, habiendo ido al Śatadru, también al Devikā, el gran río.

Verse 45

ब्रह्मोवाच ॥ इदमेव व्रतं देव चर कापालिकं विभो ॥ समयाचारसंयुक्तं कृत्वा स्वेनैव तेजसा

Brahmā dijo: «Éste, en verdad, es el voto; oh dios, practica el voto Kāpālika, oh poderoso—unido a la disciplina de las debidas normas y conducta—habiéndolo asumido por tu propio resplandor (poder interior)»

Verse 46

एवं वेगेन सकलं ब्रह्माण्डं भूतधारिणि ॥ बभ्राम सर्वदेवेशः षष्ठेऽब्दे तस्य चापतत्

Así, con tal ímpetu, vagó por toda la esfera cósmica, oh portadora de los seres; y en el sexto año, eso también le sobrevino.

Verse 47

कपालमोचनं नाम ततस्तीर्थमनुत्तमम् ॥ पृथिव्यां ख्यातिमगमद्वाराणस्यां धराधरे

Entonces hubo un tīrtha insuperable llamado Kapālamocana; alcanzó fama en la tierra—en Vārāṇasī, en la montaña que sostiene la tierra.

Verse 48

यच्छेदानीं विशुद्धस्य तीर्थेऽस्मिन्देहशुद्धता ॥ तच्छुद्धशैवं भवतु व्रतं ते पापनाशनम्

Si ahora, para quien está purificado, se obtiene la purificación del cuerpo en este tīrtha, entonces que tu voto sea una observancia śaiva pura—que destruya el pecado.