Adhyaya 69: Agastya’s Vision of Varuṇa as Nārāyaṇa in Ilāvṛta

Verse 1

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद्वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१ ॥

Bhadrāśva dijo: «Oh Bienaventurado, oh el mejor entre los dvija, dígnate decirme lo que ha ocurrido en tu propio cuerpo. Siendo tú de larga vida, eres apto, oh excelso, para explicármelo».

Verse 2

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ॥ ६९.२ ॥

Agastya dijo: «Oh rey, este cuerpo mío está colmado de muchas maravillas; ha perdurado a través de numerosos kalpa y ha sido purificado por el conocimiento védico».

Verse 3

अथन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ॥ ६९.३ ॥

Luego, oh rey, he recorrido toda la tierra; y he contemplado la gran región llamada Ilāvṛta, situada en el flanco del monte Meru.

Verse 4

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ॥ ६९.४ ॥

Allí vi un lago hermoso, y en su orilla una gran cabaña. Allí contemplé a un asceta, debilitado por el ayuno, vestido con harapos y con tela de corteza, quedándole sólo huesos y piel.

Verse 5

तं दृष्ट्वाहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ॥ ६९.५ ॥

Al verlo, pregunté: «Oh el mejor de los reyes, ¿quién es éste—oh el más excelso entre los gobernantes? Para establecer confianza y comprensión clara, oh el mejor de los hombres, haz por mí lo que deba hacerse».

Verse 6

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ॥ ६९.६ ॥

Mientras yo reflexionaba así, el gran sabio me dijo: «Quédate, quédate, oh brāhmaṇa; permíteme ofrecerte la debida hospitalidad».

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत्पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ६९.७ ॥

Al oír sus palabras, entré en aquella cabaña; y en ese instante vi a un brāhmaṇa, como si ardiera con resplandor.

Verse 8

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुंकारमकरोद् द्विजः । तद्धुंकारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ॥ ६९.८ ॥

Al verme de pie sobre la tierra, el dos veces nacido (brāhmaṇa) profirió un fuerte “huṃ”. De ese “huṃ”, cinco doncellas atravesaron Pātāla, el mundo subterráneo, y emergieron.

Verse 9

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेकां तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदा अन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ॥ ६९.९ ॥

Salieron; una de ellas, en verdad, tomó un asiento de oro. Entonces me lo ofreció, mientras otra entregó agua sostenida en el hueco de su mano.

Verse 10

गृहीत्वा अन्यां तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृहीत्वा मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ॥ ६९.१० ॥

Pero otra asistente tomó mis pies y comenzó a lavarlos; y otras dos, tomando abanicos de cola (cámaras), se colocaron a ambos lados de mis alas.

Verse 11

ततो हुंकारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ॥ ६९.११ ॥

Entonces el gran asceta volvió a proferir un resonante huṅkāra. Del intervalo suscitado por aquel sonido, tomó una artesa de oro, extendida por un yojana, y se acercó; oh rey, la dispuso como flotador sobre el lago.

Verse 12

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ॥ ६९.१२ ॥

Allí, en verdad, acudieron cientos de doncellas auspiciosas, portando cántaros de oro. Entonces, al verlo, aquel sabio muni se dirigió a mí, oh rey.

Verse 13

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ॥ ६९.१३ ॥

Oh brahmán, todo esto ha sido dispuesto para tu baño. Entra en esta droṇī; oh el mejor de los hombres, eres digno de bañarte.

Verse 14

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ॥ ६९.१४ ॥

Entonces, por su mandato, oh rey, entré en aquel recipiente a modo de artesa; y en cuanto ingresé en el lago, esa droṇī se hundió.

Verse 15

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहमिति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ॥ ६९.१५ ॥

Pensando: «He quedado sumergido en el agua dentro de la droṇī», oh señor de los hombres, entonces emergí; y después contemplé un mundo jamás visto.

Verse 16

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भिर् नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ॥ ६९.१६ ॥

Allí hay elevados palacios y amplias moradas; sus calles y caminos están colmados de gentes de mente pura. Es frecuentado por hombres de conducta excelente—conocedores del Sí mismo—de temple antiguo, firmes en la senda de la recta norma y del buen gobierno.

Verse 17

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसङ्घैर्विविधैरुपेतम् ॥ ६९.१७ ॥

En lo hondo de pātāla, ese estado primordial se describe como temible, cercado por barreras de hierro del curso del saṃsāra. Lo asisten hombres pálidos que llevan en sus manos cuerdas a modo de lazos, y diversos grupos apostados a ambos lados.

Verse 18

विचित्रपद्मोत्पलसंवृतानि सरांसि नानाविहगाकुलानि । अम्भोजपत्रस्थितभृङ्गनादैरुद्गीतवन्तीव लयैरनेकैः । कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१८ ॥

Los lagos, cubiertos de lotos y utpalas de múltiples colores, estaban colmados de aves de muchas clases. Con el zumbido de las abejas posadas en las hojas de loto, parecían cantar en numerosos ritmos. En la orilla había casas semejantes a las cumbres del Kailāsa, amontonadas de utpalas como joyas; aquellas moradas, humildemente asentadas, estaban habitadas por los afortunados y embellecidas por sabios brāhmaṇas—tenidos por “divinos” entre los dos veces nacidos.

Verse 19

कैलासशृङ्गप्रतिमानि तीरे श्वनेकरत्नोत्पलसंचितानि । गृहाणि धन्याध्युषितानि नीचै रूपासितानि द्विजदेवविप्रैः ॥ ६९.१९ ॥

En la ribera del río se alzaban moradas semejantes a las cumbres del Kailāsa, amontonadas con lotos enjoyados de muchas clases. Aquellas casas, asentadas bajas junto al suelo, estaban habitadas por los bienaventurados y afortunados, y adornadas y atendidas por brahmanes—tenidos por ‘divinos’ entre los nacidos dos veces.

Verse 20

पद्मानि भृङ्गावनतानि चेलु-स्तेषां पुनर्गुरुभारादजस्रम् । जलेषु येषां सुस्वरास्यो द्विजाति-र्वेदोदितानाह विचित्रमन्त्रान् ॥ ६९.२० ॥

Los lotos, inclinados por enjambres de abejas, se mecían; y de nuevo, sin cesar, se alzaban por el peso que los oprimía. En aquellas aguas, un nacido dos veces, de voz melodiosa, recitaba mantras maravillosos tal como los enseña el Veda.

Verse 21

सिताब्जमालार्चितगात्रवन्ति वासोत्तरियाणि खगप्रवारैः । सरांस्यनेकानि तथा द्विजास्तु पठन्ति यज्ञार्थविधिं पुराणम् ॥ ६९.२१ ॥

Sus cuerpos eran venerados con guirnaldas de lotos blancos, y sus vestiduras y mantos superiores eran llevados por las aves más excelsas. Asimismo, junto a muchos lagos, los nacidos dos veces recitaban el Purāṇa que expone los ritos y el propósito del yajña (sacrificio).

Verse 22

भ्रमन्नहं तेषु सरःस्वपश्यं वृन्दान्यनेकानि सुराङ्गनानाम् । विद्याधराणां च तथैव कन्याः स्नानाय तं देशमुपागताश्च ॥ ६९.२२ ॥

Mientras vagaba por allí, vi en aquellos lagos muchos grupos de doncellas celestiales; y asimismo, doncellas de los Vidyādhara habían acudido a esa región para bañarse.

Verse 23

ततः कदाचिद् भ्रमता नृपोत्तम प्रदृष्टमन्यत्सुसरः सुतोयम् । प्राग् दृष्टमेकं तु तथैव तीरे कुटीं प्रपश्यामि यथा पुराहम् ॥ ६९.२३ ॥

Luego, en cierto momento, mientras vagaba, oh el mejor de los reyes, este hijo de dulce voz vio otra cosa: en la ribera contemplo una cabaña de ermitaño exactamente como la había visto antes.

Verse 24

यावत् कुटीं तां प्रविशामि राजन् तपस्विनं तं स्थितमेकदेशे । दृष्ट्वाभिगम्याभिवदामि यावत् स्मयन्नुवाचाप्रतिमप्रभावः ॥ ६९.२४ ॥

Oh rey, cuando entré en aquella choza vi al asceta de pie en un lugar. Al acercarme y estar por ofrecer mi salutación, él—de poder incomparable—sonrió y habló.

Verse 25

तापस उवाच । किं मां विप्र न जानीषे प्राग्दृष्टमपि सत्तम । येन त्वं मूढवल्लोकमिममप्यनुपश्यसि ॥ ६९.२५ ॥

El asceta dijo: «Oh brāhmaṇa, ¿no me reconoces a mí, a quien ya viste antes, oh el mejor de los virtuosos? ¿Por qué ignorancia, como un confundido, no percibes siquiera este mundo?»

Verse 26

दृष्टं मत्कमिदं देवैर्भुवनं यन्न दृश्यते । त्वत्प्रियार्थं मया लोको दर्शितः स द्विजोत्तम ॥ ६९.२६ ॥

Este mundo, que es mío, ha sido visto por los dioses, aunque no se ve de ordinario. Para complacerte, oh el mejor de los nacidos dos veces, yo te he mostrado ese reino.

Verse 27

सम्पदं पश्य लोकस्य मदीयस्य महामुने । दधिक्षीरवहा नद्यस्तथा सर्पिर्मयान् ह्रदान् ॥ ६९.२७ ॥

«Contempla la prosperidad de mi mundo, oh gran sabio: ríos que fluyen con cuajada y leche, y asimismo lagos hechos de mantequilla clarificada (ghee)»

Verse 28

गृहाणां हेमरत्नानां स्तम्भान् हेममयान् गृहे । रत्नोत्पलचितां भूमिं पद्मरागसमप्रभाम् । पारिजातप्रसूनाढ्यां सेवितां यक्षकिन्नरैः ॥ ६९.२८ ॥

Describe moradas de oro y joyas, con columnas dentro de la casa hechas enteramente de oro; el suelo está incrustado de lotos enjoyados y resplandece con un fulgor igual al del rubí. Abunda en flores del árbol pārijāta y es frecuentado por Yakṣas y Kinnaras.

Verse 29

एवमुक्तस्तदा तेन तापसेन नराधिप । विस्मयापन्नहृदयस्तमेवाहं तु पृष्टवान् ॥ ६९.२९ ॥

Oh rey, cuando aquel asceta me habló de ese modo, mi corazón se llenó de asombro, y entonces le pregunté de nuevo.

Verse 30

भगवंस्तव लोकोऽयं सर्वलोकवरोत्तमः । सर्वलोकाः मया दृष्टा ब्रह्मशक्रादिसंस्थिताः ॥ ६९.३० ॥

Oh Bienaventurado, este reino tuyo es el más excelente entre todos los mundos. He visto todos los mundos: aquellos donde están establecidos Brahmā, Śakra (Indra) y otros.

Verse 31

अयं त्वपूर्वो लोको मे प्रतिबाति तपोधन । सम्पदैश्वर्यतेजोभिर्हर्म्यरत्नचयैस्तथा ॥ ६९.३१ ॥

Pero este mundo se me muestra como algo sin precedentes, oh tesoro de austeridad: dotado de prosperidad, soberanía y esplendor, y también de mansiones y montones de joyas.

Verse 32

सरोभिः सूदकैः पुण्यैर्जलजैश्च विशेषतः । अत्यद्भुतमिदं लोकं दृष्टवानस्मि ते मुने ॥ ६९.३२ ॥

Con lagos sagrados, con aguas santas y, en especial, con seres y brotes nacidos del agua, he visto este mundo como sumamente maravilloso, oh sabio.

Verse 33

इत्थंभूतं कथं लोको भवांश्चेत्थं व्यवस्थितः । कथयस्वैतस्य हेतुं मे कश्च त्वं मुनिपुंगव ॥ ६९.३३ ॥

¿Cómo ha llegado el mundo a ser así? ¿Y cómo estás tú establecido en tal estado? Dime la causa de ello, y también quién eres tú, oh el más excelso entre los sabios.

Verse 34

कथमिलावृते वर्षे सरस्तीरे महामुने । दृष्टवानस्मि सोऽहं त्वं सरस्तत् सा कुटी मुने । हेमहार्म्याकुले लोके किं वा स्थानं तु ते कुटिः ॥ ६९.३४ ॥

¿Cómo es que, en Ilāvṛta-varṣa, a la orilla del lago, oh gran sabio, te he visto—y también aquella ermita junto al lago, oh muni? En un mundo colmado de mansiones de oro, ¿cuál es en verdad la condición o el rango de tu choza?

Verse 35

एवमुक्तः स भगवात् मया । असौ मुनिपुङ्गवः । प्राह मह्यं यथावृत्तं यत् तु राजेन्द्र तच्छृणु ॥ ६९.३५ ॥

Así interpelado por mí, aquel venerable, el más excelso entre los sabios, me relató lo sucedido tal como fue; y dijo: «Oh el mejor de los reyes, escucha eso».

Verse 36

तापस उवाच । अहं नारायणो देवो जलरूपी सनातनः । येन व्याप्तमिदं विश्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ६९.३६ ॥

El asceta dijo: «Yo soy Nārāyaṇa, el Dios eterno, de forma acuosa; por mí está penetrado este universo entero, los tres mundos con todo lo móvil y lo inmóvil».

Verse 37

या सा त्वाप्याकृतिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । सोऽहं वरुण इत्युक्तः स्वयं नारायणः परः ॥ ६९.३७ ॥

«Esa misma forma que has percibido como perteneciente al Señor supremo (Parameṣṭhin), ése soy yo, llamado “Varuṇa”; en verdad, yo soy el propio Nārāyaṇa, el trascendente».

Verse 38

त्वया च सप्त जन्मानि अहमारााधितः पुरा । तेन त्रैलोक्यनाशेऽपि त्वमेकस्त्वभिलक्षितः ॥ ६९.३८ ॥

«Y tú, durante siete nacimientos, me propiciaste antaño con adoración; por eso, aun cuando los tres mundos se encaminen a la destrucción, sólo tú eres señalado de manera singular (para ser reconocido)».

Verse 39

एवमुक्तस्तदा तेन निद्रामीलितलोचनः । पतितोऽहं धरापृष्ठे तत्क्षणात् पुनरुत्थितः ॥ ६९.३९ ॥

Entonces, al ser así interpelado por él, con los ojos entrecerrados por el sopor, caí sobre la faz de la tierra; y en ese mismo instante me levanté de nuevo.

Verse 40

यावत्पश्याम्यहं राजन् तं ऋषिं तच्च वै पुरम् । तावन्मेरुगिरेर्मूर्ध्निं पश्याम्यात्मानमात्मना ॥ ६९.४० ॥

Oh rey, mientras contemplo a aquel sabio y a esa misma ciudad, por ese mismo lapso contemplo también mi propio ser—por mi íntimo Sí—en la cumbre del monte Meru.

Verse 41

समुद्रान् सप्त पश्यामि तथैव कुलपर्वतान् । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं दृष्टवानस्मि पार्थिव ॥ ६९.४१ ॥

Veo los siete océanos, y asimismo las cordilleras; oh rey, he contemplado la Tierra como poseedora de siete continentes.

Verse 42

अद्यापि तं लोकवरं ध्यायंस्तिष्ठामि सुव्रत । कदा प्राप्स्येऽथ तं लोकमिति चिन्तापरोऽभवम् ॥ ६९.४२ ॥

Aún hoy, oh tú de voto recto, permanezco en pie contemplando ese reino excelso. Pensando: «¿Cuándo, en verdad, alcanzaré ese mundo?», quedé enteramente absorto en esa preocupación.

Verse 43

एवं ते कौतुकं राजन् कथितं परमेष्ठिनः । यद्वृत्तं मम देहे तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ६९.४३ ॥

Así, oh rey, tu curiosidad ha sido satisfecha—tal como lo expuso Parameṣṭhin; y lo ocurrido en mi cuerpo ha sido relatado. ¿Qué más deseas escuchar?