Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥

Dijo Durvāsā: «Así es, oh sabio: en el mes de Caitra, tras formular el voto para la Dvādaśī, debe ayunar y luego adorar a Janārdana, el Dios de los dioses.»

Verse 2

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥

Deben venerarse los pies con la fórmula «(a) Vāmana», y la cintura con «(a) Viṣṇu»; con «(a) Vāsudeva» han de venerarse el vientre, el pecho y también el cuerpo entero en su totalidad.

Verse 3

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥

Debe venerarse la garganta como (la forma llamada) Viśvakṛt; y la cabeza, en verdad, como (la forma) Vyomarūpin. Los brazos deben venerarse como (la forma) Viśvajit; y la caracola y el disco han de ser reverenciados por sus propios nombres.

Verse 4

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥

Habiendo adorado, según este método, al eterno Dios de los dioses, colóquese delante una vasija de agua (kumbha) orientada como antes—hacia el norte del oriente—junto con su par.

Verse 5

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥

Habiendo instalado en el recipiente antes descrito la imagen áurea de Vāmana, el sabio oficiante debe modelarla, según su capacidad, como una figura pequeña (de forma enana), llevando el cordón sacrificial blanco (yajñopavīta).

Verse 6

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥

Póngase a un lado una kuṇḍikā (vasija de agua), y asimismo un pequeño parasol y un par de sandalias; habiendo colocado también un rosario (akṣamālā), colóquese de manera especial la vṛṣikā como objeto distinto.

Verse 7

एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥

Por la mañana, provisto de estos implementos, debe hacer que se entregue a un dos veces nacido (brāhmaṇa), y pronunciar: «Que Viṣṇu, de forma sutil y diminuta, se complazca».

Verse 8

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥

Este rito de manifestación (prādurbhāva), cuando se une al nombre del mes, se proclama en todas partes con la fórmula: «Que (la deidad) se complazca»; tal es el procedimiento prescrito.

Verse 9

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥

También se oye que en tiempos antiguos hubo un rey, Haryaśva, señor de la tierra. Al no tener hijo, practicó austeridades, deseando un hijo—cuya riqueza fuese el mérito ascético.

Verse 10

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥

Oh el mejor de los sabios, mientras él realizaba esa observancia para obtener un hijo, Hari llegó antes, habiendo asumido la forma de un brāhmaṇa.

Verse 11

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥

Él dijo: «Oh rey, mediante la austeridad, ¿cuál es tu determinación, oh señor?» El rey respondió: «Por un hijo». Y el brāhmaṇa le replicó así.

Verse 12

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥

Dijo: «Oh rey, realiza exactamente este rito prescrito». Dicho esto al rey, el Señor desapareció de la vista en un instante.

Verse 13

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥

El rey también actuó de inmediato, nombrándolo sacerdote provisto de mantras adecuados para los nacidos dos veces. Asimismo, otorgó sustento a un pobre: al sabio Jyotir Gārga.

Verse 14

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥

Así como a Aditi—aunque sin hijo—le sobrevino por sí misma la condición de tener un hijo, oh Bienaventurado; por esa verdad, que también para mí haya un hijo excelente.

Verse 15

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥

Oh sabio, cuando la dádiva fue ofrecida conforme al rito prescrito, le nació un hijo—célebre como Kuvalāśva, un poderoso cakravartin, soberano universal.

Verse 16

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥

Quien no tiene hijo obtiene un hijo; quien es pobre obtiene riqueza. Quien ha perdido su reino puede recobrar la soberanía; y quien muere alcanza la morada de Viṣṇu.

Verse 17

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥

Habiendo por largo tiempo allí entonado alabanzas y conmemoraciones, y luego viniendo aquí a la condición humana, uno llega a ser un cakravartin sabio, como Yayāti, hijo de Nāhuṣa.