Adhyaya 3: Nārada’s Account of a Former Birth and a Hymn to Nārāyaṇa

Verse 1

प्रियव्रत उवाच । अन्यस्मिन् भगवन् जन्मन्यासीत् यत् तद् विचेष्टितम् । सर्वं कथय देवर्षे महत् कौतूहलं हि मे ॥ ३.१ ॥

Priyavrata dijo: «Oh Bienaventurado, ¿qué conducta o actividad ocurrió en otro nacimiento? Cuéntamelo todo. Oh vidente divino, en mí ha surgido, en verdad, una gran curiosidad».

Verse 2

नारद उवाच । स्नातस्य मम राजेन्द्र तस्मिन् वेदसरस्यथ । सावित्र्याश्च वचः श्रुत्वा तस्मिन् जन्मसहस्रकम् । स्मरणं तत्क्षणाज्जातं शृणु जन्मान्तरं मम ॥ ३.२ ॥

Nārada dijo: «Oh rey, después de haberme bañado allí, en ese Veda-saras, y de oír las palabras de Sāvitrī, en ese mismo instante surgió en mí el recuerdo de mil nacimientos. Escucha mi vida anterior».

Verse 3

अस्त्यवन्तीपुरं राजंस्तत्राहं प्राग् द्विजोत्तमः । नाम्ना सारस्वतः पूर्वं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ ३.३ ॥

Oh rey, existe una ciudad llamada Avantīpura. Allí, en tiempos antiguos, yo fui un brahmán eminente; antes era conocido con el nombre de Sārasvata, quien había dominado el Veda y sus disciplinas auxiliares (vedāṅga).

Verse 4

बहुभृत्यपरिवारो बहुधान्यश्च पार्थिवः । अन्यस्मिन् कृतसंज्ञे तु युगे परमबुद्धिमान् ॥ ३.४ ॥

En otra era, conocida como el Yuga Kṛta (Satya), el rey estaba acompañado por muchos sirvientes y séquitos, poseía abundante grano y provisiones, y era de inteligencia suprema.

Verse 5

ततो ध्यातं मयैकान्ते किमनेन करोम्यहम् । द्वन्द्वेन सर्वमेतद्धि न्यस्त्वा पुत्रेषु याम्यहम् । तपसे धृतसङ्कल्पः सरः सारस्वतं द्रुतम् ॥ ३.५ ॥

Entonces, habiendo meditado a solas, pensé: «¿Qué haré con todo esto? En verdad, todo ello está ligado a los pares de opuestos (dvandva). Tras confiarlo a mis hijos, partiré». Resuelto a practicar austeridad (tapas), se dirigió rápidamente al lago Sārasvata.

Verse 6

एवं चिन्त्य मया इष्टः कर्मकाण्डेन केशवः । श्राद्धैश्च पितरो देवा यज्ञैश्चान्ये तथा जनाः ॥ ३.६ ॥

Así, tras reflexionar, adoré a Keśava mediante la disciplina centrada en los ritos (karma-kāṇḍa). Por los ritos de śrāddha se honra a los antepasados y a los dioses, y del mismo modo los demás hombres quedan satisfechos por los sacrificios (yajñas).

Verse 7

ततोऽहं निर्गतो राजंस्तपसे धृतमानसः । सारस्वतं नाम सरो यदेतत् पुष्करं स्मृतम् ॥ ३.७ ॥

Luego, oh Rey, partí con la mente firmemente resuelta a la austeridad (tapas), hacia el lago llamado Sārasvata, el mismo que es recordado como Puṣkara.

Verse 8

तत्र गत्वा मया विष्णुः पुराणः पुरुषः शिवः । आराधितो मया भक्त्या जपं नारायणात्मकम् ॥ ३.८ ॥

Habiendo llegado allí, adoré a Viṣṇu—antiguo, el Supremo Puruṣa, auspicioso—con devoción; y realicé un japa cuya esencia es Nārāyaṇa.

Verse 9

ब्रह्मपारमयं राजन् जपता परमं स्तवम् । ततो मे भगवान् तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ ३.९ ॥

Oh rey, mientras recitaba el supremo himno, impregnado del Brahman más alto, entonces el Bienaventurado Señor—complacido conmigo—vino en verdad a manifestarse directamente ante mí.

Verse 10

प्रियव्रत उवाच । कीदृशं ब्रह्मपारं तु श्रोतुमिच्छामि सत्तम । कथयस्व प्रसादेन देवर्षे सुप्रसन्नधीः ॥ ३.१० ॥

Dijo Priyavrata: «Oh el mejor de los virtuosos, deseo oír acerca de aquello que es la orilla última (el sentido supremo) del brahman. Oh sabio divino, por tu favor, explícalo, con tu intelecto plenamente sereno».

Verse 11

नारद उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं पारं परं विष्णुमनन्तवीर्यम् । नमामि नित्यं पुरुषं पुराणं परायणं पारगतं पराणाम् ॥ ३.११ ॥

Nārada dijo: Me postro siempre ante Viṣṇu—supremo más allá de lo supremo—de poder sin fin; la realidad inmortal y antigua (Purāṇa), la orilla ulterior más allá de toda orilla; el Puruṣa primordial, el refugio supremo, que ha trascendido todo lo que se tiene por lo más alto.

Verse 12

पुरातनं त्वप्रतिमं पुराणं परापरं पारगमुग्रतेजसम् । गम्भीरगम्भीरधियां प्रधानं नतोऽस्मि देवं हरिमीशितारम् ॥ ३.१२ ॥

Me inclino ante Hari, el Señor: antiguo, incomparable, el mismo Purāṇa; trascendente a lo alto y a lo bajo, guía hacia la otra orilla, de resplandor formidable; el primero entre quienes poseen una comprensión hondamente profunda.

Verse 13

परात्परं चापरमं प्रधानं परास्पदं शुद्धपदं विशालम् । परात्परेशं पुरुषं पुराणं नारायणं स्तौमि विशुद्धभावः ॥ ३.१३ ॥

Con disposición purificada, alabo a Nārāyaṇa: el Supremo más allá de lo más allá y, a la vez, la realidad suprema; el Pradhāna, principio primordial; la morada suprema; el estado puro y vasto; el Señor de lo que está más allá; el Puruṣa primigenio.

Verse 14

पुरा पुरं शून्यमिदं ससर्ज्ज तदा स्थितत्वात् पुरुषः प्रधानः । जने प्रसिद्धः शरणं ममास्तु नारायणो वीतमलः पुराणः ॥ ३.१४ ॥

En tiempos antiguos creó esta “ciudad-mundo” como si estuviera vacía; y luego, por la firmeza de su permanencia, el Puruṣa—que es el Pradhāna (principio primario)—quedó como sostén. Que Nārāyaṇa, célebre entre los hombres, antiguo y libre de mancha, sea mi refugio.

Verse 15

पारं परं विष्णुमपाररूपं पुरातनं नीतिमतां प्रधानम् । धृतक्षमं शान्तिधरं क्षितीशं शुभं सदा स्तौमि महानुभावम् ॥ ३.१५ ॥

Alabo sin cesar a Viṣṇu, el magnánimo: supremo más allá de toda medida, de formas ilimitadas; el antiguo, el primero entre los devotos del orden ético; firme en la paciencia, portador de paz, señor de la tierra, siempre auspicioso.

Verse 16

सहस्रमूर्धानमनन्तपादम् अनेकबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रं नारायणं स्तौम्यमृतं परेशम् ॥ ३.१६ ॥

Alabo a Nārāyaṇa, el Señor supremo: de mil cabezas, de pies infinitos, de muchos brazos, con la luna y el sol por ojos; que es a la vez lo perecedero y lo imperecedero; que reposa en el Océano de Leche; inmortal y trascendente.

Verse 17

त्रिवेदगम्यं त्रिनवैकमूर्तिं त्रिशुक्लसंस्थं त्रिहुताशभेदम् । त्रितत्त्वलक्ष्यं त्रियुगं त्रिनेत्रं नमामि नारायणमप्रमेयम् ॥ ३.१७ ॥

Me inclino ante Nārāyaṇa, el Inconmensurable: accesible por los tres Vedas; de una sola forma expresada de triple modo; establecido en la triple pureza; diferenciado como los tres fuegos sagrados; señalado por los tres tattvas; perteneciente a las tres yugas; y portador de tres ojos.

Verse 18

कृते शितं रक्ततनुं तथा च त्रेतायुगॆ पूततनुं पुराणम् । तथा हरिं द्वापरतः कलौ च कृष्णीकृतात्मानमथो नमामि ॥ ३.१८ ॥

Rindo homenaje a Hari: en la era Kṛta se le describe como resplandeciente y de cuerpo rojo; en la era Tretā, como el Antiguo de cuerpo purificado; asimismo en la era Dvāpara; y en la era Kali, como aquel cuya naturaleza se ha vuelto “Kṛṣṇa” (oscura/ennegrecida).

Verse 19

ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान् भुजान्तरे क्षत्रमथोरुयुग्मे । विशः पदाग्रेषु तथैव शूद्रान् नमामि तं विश्वतनुं पुराणम् ॥ ३.१९ ॥

Rindo homenaje a aquel Antiguo cuyo cuerpo es el universo: el que engendró a los brāhmaṇa de la boca, a los kṣatriya de entre los brazos, a los vaiśya del par de muslos, y asimismo a los śūdra de la parte anterior de los pies.

Verse 20

परात्परं पारगतं प्रमेयं युधाम्पतिं कार्यत एव कृष्णम्। गदासिचर्मण्यभृतोत्थपाणिं नमामि नारायणमप्रमेयम्॥ ३.२० ॥

Me inclino ante Nārāyaṇa, el Inconmensurable: más allá de lo supremo, que ha cruzado toda limitación; cognoscible por el conocimiento válido y, sin embargo, inmensurable; señor de las batallas; Kṛṣṇa en la acción manifiesta—con las manos alzadas portando maza, espada y escudo.

Verse 21

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नो जगाद मां नीरदतुल्यघोषः । वरं वृणीष्वेत्यसकृत् ततोऽहं तस्यैव देहे लयमिष्टवान्श्च ॥ ३.२१ ॥

Así alabado, el excelso dios, complacido y con voz semejante a nube de trueno, me dijo repetidas veces: «Elige un don». Entonces yo también deseé la disolución, la absorción en ese mismo cuerpo suyo.

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो मह्यं देवदेवः सनातनः । उवाच प्रकृतिं विप्र संसारस्वाक्षयामिमाम् ॥ ३.२२ ॥

Al oír así mis palabras, el eterno Señor de los dioses dijo: «Oh brāhmaṇa, declararé esta Prakṛti: este fundamento imperecedero del saṃsāra (existencia mundana)»

Verse 23

ब्रह्मणो युगसहस्रं तत्ते तस्मात् समुद्भवः । भविता ते तथा नाम दास्यते संप्रयोजनम् ॥ ३.२३ ॥

Dijo: «Mil yugas constituyen la medida del tiempo de Brahmā; de ello surge tu manifestación. Asimismo, para ti llegará a existir un nombre, y se le asignará su aplicación (propósito) apropiada.»

Verse 24

नारं पानीयमित्युक्तं तं पितॄणां सदा भवान् । ददाति तेन ते नाम नारदेति भविष्यति ॥ ३.२४ ॥

«Se dice que “Nāra” significa “agua” (pānīya). Puesto que tú ofreces siempre esa (ofrenda de agua) a los Pitṛs (ancestros), por ello tu nombre llegará a ser “Nārada”.»

Verse 25

एवमुक्त्वा गतो देवः सद्योऽदर्शनमुच्चकैः । अहं कलेवरं त्यक्त्वा कालेन तपसा तदा ॥ ३.२५ ॥

Dicho esto, el dios se fue de inmediato, elevándose hasta quedar fuera de la vista. Entonces yo, abandonando el cuerpo, en aquel tiempo—por el transcurrir del tiempo y mediante la austeridad (tapas)—proseguí.

Verse 26

ब्रह्मणोऽङ्गे लयं प्राप्तस्तदुत्पत्तिं च पार्थिव । दिवसे तु पुनः सृष्टो दशभिस्तनयैः सह ॥ ३.२६ ॥

Habiendo entrado en la disolución dentro del cuerpo de Brahmā y volviendo a manifestarse, oh Tierra; en el día de (Brahmā) es creado de nuevo junto con diez hijos.

Verse 27

दिनादिर्यो हि देवस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । स सृष्ट्यादिः समस्तानां देवादीनां न संशयः ॥ ३.२७ ॥

En verdad, aquel que es el comienzo del “día” para el dios Brahmā, cuyo nacimiento procede de lo no manifestado, es el mismo comienzo de la creación de todos los seres, empezando por los dioses; no hay duda.

Verse 28

सर्वस्य जगतः सृष्टिरेषैव प्रभुधर्मतः । एतन्मे प्राकृतं जन्म यन्मां पृच्छसि पार्थिव ॥ ३.२८ ॥

«Esta, en verdad, es la creación de todo el mundo, surgida de la naturaleza propia del poder soberano. Este es mi nacimiento según la Prakṛti (naturaleza material), aquello por lo cual me preguntas, oh señor de la tierra.»

Verse 29

तस्मान्नारायणं ध्यात्वा प्राप्तोऽस्मि परतो नृप । तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र भव विष्णुपरायणः ॥ ३.२९ ॥

Por ello, oh rey, al meditar en Nārāyaṇa he alcanzado el estado supremo. Así pues, tú también, oh el mejor de los reyes, sé enteramente entregado a Viṣṇu.