Adhyaya 215: Description of the Māhātmya of Gokarṇeśvara and Jaleśvara (Śaileśvara) in the Śleṣmātaka Forest

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्॥ ब्रह्मोवाच॥ ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य च॥ बुद्धिं चकार गमने मार्गितुं यत्र शङ्करः॥

Ahora, la descripción de la grandeza de Gokarṇeśvara y Jaleśvara. Dijo Brahmā: Entonces Śakra (Indra), tras reunirse con todas las huestes de los dioses, tomó la determinación de partir para buscar el lugar donde estaba Śaṅkara.

Verse 2

तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्॥ विहायसा ययुः शीघ्रं तेनैव सह नन्दिना॥

Entonces aquellos dioses—todos ellos—se levantaron de la cima del monte y, con rapidez, fueron por el cielo, acompañados por ese mismo Nandin.

Verse 3

स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः ॥ बभ्रमुस्त्रिदशाः सर्वे रुद्रान्वेषणतत्पराः ॥

Vagaron por doquier—por Svarga-loka, Brahma-loka y Nāga-loka—todos los dioses, entregados a la búsqueda de Rudra.

Verse 4

खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तसप्तद्वीपवतीं महीम् ॥

Agotados y sumamente afligidos, aun así no conocían aquel lugar; (registraron) la tierra ceñida por los cuatro océanos, dotada de los siete continentes.

Verse 5

सशैलकाननोपेतां मार्गयद्भिर्हि तं सुरम् ॥ कन्दरेषु महाद्रीणां तुङ्गेषु शिखरेषु च ॥

En verdad, al buscar a aquella deidad, recorrieron la tierra provista de montes y bosques—por las cavernas de las grandes montañas y sobre las cumbres elevadas.

Verse 6

विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः ॥ विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम् ॥

En arboledas extendidas y en jardines de recreo por doquier, al escudriñar esta tierra, hasta la hierba quedó partida en dos, como si todo hubiera sido peinado a fondo.

Verse 7

न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः ॥ यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा ॥

En ninguna parte los dioses obtuvieron rastro alguno de Śambhu; y cuando, con el ánimo abatido, los dioses continuaban buscando entonces—

Verse 8

न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत् ॥ भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम् ॥

No vieron allí a Śiva, y el temor se apoderó de ellos. Aterrados, hicieron un pacto entre sí, sopesando lo grave y lo leve, es decir, los pros y los contras.

Verse 9

सम्भूयान्योऽन्यममराः मामेव शरणं ययुः ॥ तमेकाग्रेण मनसा शङ्करं लोकशङ्करम् ॥

Reunidos, los inmortales acudieron sólo a mí en busca de refugio, buscando a Śaṅkara, el bienhechor de los mundos, con la mente fija en una concentración unipuntual.

Verse 10

सर्वं त्रैलोक्यमस्माभिर्विचितं वै निरन्तरम् । श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं मुक्त्वा महीतले ॥

Hemos recorrido sin cesar todo el triple mundo; sólo queda sin explorar una región en la tierra: el paraje del bosque de Śleṣmātaka.

Verse 11

आगच्छध्वं गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः ॥ इत्येवमुक्त्वा तैः सर्वैस्तामाशां प्रस्थिताः वयम् ॥

«Venid; iremos a esa región, oh los mejores de los dioses». Dicho esto, partimos todos en esa dirección junto con ellos.

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्प्राप्ता विमानैः शीघ्रयायिभिः ॥ श्लेष्मातकवनं पुण्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥

En ese mismo instante llegamos, en rápidos vimānas, al sagrado bosque de Śleṣmātaka, frecuentado por Siddhas y Cāraṇas.

Verse 13

तस्मिन्सुरमणीयानि विविधानि शुचीनि च ॥ ध्यानस्थानानि रम्याणि बहूनि गुणवन्ति च

Allí se hallaban muchos lugares sumamente hermosos—variados y puros—y también numerosos sitios deleitosos para la meditación, ricos en excelentes cualidades.

Verse 14

आश्रमारण्यभागेषु दरीणां विवरेषु च ॥ विभ्राजद्वनराजाकी नद्यश्च विमलोदकाः

En las regiones de los āśramas y de los bosques, y también en las hendiduras de las cuevas montañosas, resplandecían ríos, portadores de aguas claras y puras.

Verse 15

सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्

Aquel bosque resonaba con leones, tigres, búfalos, monos, osos y simios; y también con manadas de elefantes y manadas de ciervos.

Verse 16

प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्

Entonces aquellos dioses entraron, poniendo a Vāsava (Indra) al frente; dejando sus carros, avanzaron a pie por la región atestada de Siddhas y otros seres.

Verse 17

कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः

En los huecos y cimas de las cavernas, y en la espesura de los árboles, buscaban—lentamente, paso a paso—a Rudra, que encarna a todos los dioses.

Verse 18

प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते

Mientras aquellos dioses avanzaban, entraron en un paraje auspicioso del bosque, cubierto de platanales y embellecido por árboles en flor.

Verse 19

मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्

Aquí y allá, entre arenas semejantes a polvo de perlas, vieron a una doncella encantadora que jugaba.

Verse 20

तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति

Allí, al verla, todos aquellos seres sabios me instaron a explicar, diciendo: «Yo soy el primero entre todos los dioses; ¿cómo podría ser esto?»

Verse 21

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि

Tras entrar en meditación por un instante, entonces la reconocí: sin duda era Umā, hija del señor de las montañas, soberana incluso del Señor del universo (Viśveśvara).

Verse 22

ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्

Entonces los señores entre los dioses subieron a aquella elevada cumbre; al mirar hacia abajo, todos vieron a aquel excelso entre los dioses.

Verse 23

मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥

De pie en medio de la manada de ciervos, como si fuese su protector, apareció una criatura de un solo cuerno y una sola pata, cuyo cuerpo resplandecía como una armadura de oro al rojo vivo.

Verse 24

चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम् ॥

Tenía rostro, ojos y dientes agradables; su lomo estaba señalado por manchas blancas, y la región del vientre, blanca y argentada, se hallaba bellamente adornada.

Verse 25

पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम् ॥

Sus caderas y hombros eran robustos y elevados; el cuello y la cabeza parecían hundidos entre los hombros. Tenía labios como el fruto bimba, lengua de color cobrizo y resplandecía con colmillos en brote.

Verse 26

तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः ॥

Al verlo, todos los dioses se precipitaron desde la cumbre; con total empeño y gran rapidez, procuraron apresar a aquella bestia señorial.

Verse 27

शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना ॥

Primero, el portador del rayo (Vajrapāṇi) asió la punta del cuerno; luego yo, con el ánimo inclinado en reverencia, tomé entonces su parte media.

Verse 28

शक्रस्याग्रं स्थितं हस्ते मध्यं हस्ते मम स्थितम् ॥ विष्णोर्मूलं स्थितं हस्ते प्रविभक्तं त्रिधागतम् ॥

La punta quedó en la mano de Śakra; el medio quedó en mi mano; la base quedó en la mano de Viṣṇu; así fue dividida y llegó a ser en tres partes.

Verse 29

शृङ्गस्यैव गृहीतस्य त्रिधास्माकं मृगाधिपः ॥ विषाणरहितस्तस्य प्रणष्टः पुनरत्र वै ॥

Aunque sólo el cuerno, tomado por nosotros, quedó dividido en tres, aquel señor de las bestias—ya sin cuerno—desapareció de nuevo de este lugar.

Verse 30

अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः प्रोवाचास्मानुपालभन् ॥ भो भो देवा मया यूयं वच्यमानानवाप्स्यथ ॥

Oculto y situado en el aire, nos habló en reproche: «¡Eh, eh, dioses! Lo que yo declaro, no lo alcanzaréis (tal como sois)».

Verse 31

सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः ॥ शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः ॥

«Yo, con mi cuerpo, escapé de vuestro dominio y me fui de aquí; vosotros, satisfechos con sólo el cuerno, por ello habéis sido engañados».

Verse 32

यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम् ॥ तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः ॥

«Si yo, con mi cuerpo, hubiera sido apresado y puesto en su lugar, entonces el Dharma entero—que se sostiene sobre cuatro pies—habría quedado establecido».

Verse 33

कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः ॥ न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया ॥

«Que mis cuernos permanezcan aquí mismo, en este bosque de Śleṣmātman. Oh inmortales, establecedlos conforme al orden correcto, con el propósito de favorecer al mundo.»

Verse 34

अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः ॥ पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते ॥

«Aquí también habrá un gran florecimiento—sin duda—en este sacratísimo kṣetra, inmensamente grande, ennoblecido por la experiencia de mi poder.»

Verse 35

यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च ॥ क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते ॥

«Tantos tīrthas como existen en la tierra—junto con lagos y aguas hasta el océano—esos tīrthas vendrán a este kṣetra por mi causa.»

Verse 36

अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे ॥ नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात् ॥

«Y yo, de nuevo, surgiré por mi propia voluntad desde la faz de la tierra, al auspicioso pie del señor de las montañas, Himavat, en el lugar llamado Nepāla.»

Verse 37

तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम् ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः ॥

«Allí, en el terrible lago de los Nāgas, permaneceré ciertamente dentro de las aguas durante treinta mil años, dedicado al bien de todos los seres.»

Verse 38

यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान् ॥ पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति ॥

Cuando uno nacido en el linaje de los Vṛṣṇi, con el disco de Kṛṣṇa, henda las montañas y, por mandato de Indra, dé muerte a los Dānavas.

Verse 39

तदा स देशो भविता सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितः ॥ ततोऽन्ये सूर्यवंशीया क्षत्रियास्तान्निहत्य च ॥

Entonces aquella tierra quedará enteramente ocupada por los mlecchas; después, otros Kṣatriyas del Sūryavaṁśa los matarán.

Verse 40

ततो जनपदस्तत्र भविष्यति महांस्तदा ॥ स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठसर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥

Después, allí surgirá un gran janapada, próspero, abundante en brahmanes y provisto de todos los varṇa y āśrama.

Verse 41

वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्त्तितान् ॥ धर्मान्संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥

Y habitarán aquella tierra, guiados por las prácticas puestas en marcha por los brahmanes; establecerán los dharmas y alcanzarán un dominio perdurable.

Verse 42

ततो लिङ्गार्च्चनं तत्र प्रतिष्ठास्यन्ति पार्थिवाः ॥ क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥

Después, allí los reyes establecerán el culto del liṅga. Esos gobernantes Kṣatriya del Sūryavaṁśa, cuando el lugar esté deshabitado, me obtendrán (mi presencia y favor).

Verse 43

सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्त्यायतौ स्थिताः ॥ एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन्देशे पौरजने तथा

Cuando los reyes proceden con rectitud, firmes en la conducta debida, y cuando esa región y los habitantes de sus ciudades quedan igualmente establecidos en el orden correcto—

Verse 44

तत्र मामर्च्छयिष्यंति सर्वभूतानि सर्वदा ॥ तत्राहं यैः सकृद्दृष्टो विधिवद्वंदितस्तु यैः

Allí, todos los seres me rendirán culto continuamente. Y allí, aquellos que me hayan visto siquiera una vez, y aquellos que me hayan saludado conforme al rito prescrito—

Verse 45

गत्वा शिवपुरं ते मां द्रक्ष्यंते दग्धकिल्बिषाः ॥ उत्तरेण तु गङ्गाया दक्षिणे चाश्विनीमुखात्

Habiendo ido a Śivapura, me contemplarán, con sus deméritos consumidos por el fuego. Está al norte del Gaṅgā y al sur de Aśvinī-mukha—

Verse 46

भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम् ॥ तत्र स्नात्वा हरेर्लोकानुपस्पृश्य दिवसपतेः

Esa agua es recordada como cien veces más purificadora que la Bhāgīrathī. Habiéndose bañado allí y habiendo realizado el rito prescrito de tocar el agua, se alcanzan los mundos de Hari y del Señor del Día (el Sol)—

Verse 47

मुक्त्वा देहं नरा यांति मम लोकं न संशयः ॥ अपि दुष्कृतकर्माणः क्षेत्रेऽस्मिन्निवसन्ति ये

Abandonando el cuerpo, los hombres van a mi mundo: de ello no hay duda. Incluso quienes han obrado mal, si habitan en este campo sagrado—

Verse 48

नियतं पुरुहूतस्य श्रिताः स्थाने वसन्ति ते ॥ देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाः

Allí moran, acogidos al morada establecida de Puruhūta (Indra): Devas, Dānavas, Gandharvas, Siddhas, Vidyādharas y Nāgas—

Verse 49

मुनयोऽप्सरसो यक्षाः मोहिताः मम मायया ॥ तद्वै गुह्यं न जानंति यत्र सन्निहितो ह्यहम्

Los sabios, las Apsaras y los Yakṣas—engañados por mi māyā—no conocen ese secreto: el lugar donde en verdad estoy presente.

Verse 50

तपस्तपोधनानां च सिद्धक्षेत्रं हि तत्कृतम् ॥ प्रभासाच्च प्रयागाच्च नैमिषात्पुष्करादपि

Para los ascetas y los ricos en austeridad, esto ha sido hecho en verdad un siddha-kṣetra, un campo sagrado perfeccionado. Aun más que Prabhāsa, Prayāga, Naimiṣa y también Puṣkara—

Verse 51

कुरुक्षेत्रादपि बुधाः क्षेत्रमेतद्विशिष्यते ॥ श्वशुरो मे स्थितो यत्र हिमवान् भूधरेश्वरः

Aun más que Kurukṣetra, este campo sagrado es tenido por excelso, oh sabios. Pues allí se halla Himavān, señor de las montañas—mi suegro—

Verse 52

प्रभवन्ति यतः सर्वा गङ्गाद्याः सरितां वराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये पुण्याः सर्वाः सरिद्वराः

De allí nacen todos los ríos excelentes, comenzando por la Gaṅgā. En ese supremo y sagrado kṣetra, todos los ríos eminentes son santos.

Verse 53

सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः ॥ आश्रमस्तत्र भविता सिद्धचारणसेवितः

Todas las fuentes allí son meritorias; y también lo son todas las cumbres rocosas. Allí habrá un āśrama, frecuentado y servido por Siddhas y Cāraṇas.

Verse 54

शैलेश्वर इति ख्यातः शरीरं यत्र मे स्थितम् ॥ स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात्

Es conocido como Śaileśvara, donde mi cuerpo está establecido. Entre los ríos, la bendita Vāgmatī es la principal, fluyendo desde una montaña excelsa.

Verse 55

पानावगाहनात्तस्यास्तारयेत्सप्त वै कुलान् ॥ लोकपालस्तु चरति तीर्थख्यातिं च तत्स्वयम्

Por beber su agua y sumergirse en ese río, se dice que se libera a siete linajes. El propio Lokapāla recorre allí, y ese lugar alcanza por sí mismo fama de tīrtha.

Verse 56

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः ॥ स्नात्वा स्नात्वा तु ये तत्र नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्

Habiéndose bañado allí, se dice que los difuntos van al cielo y no retornan al renacer. Y quienes se bañan allí una y otra vez y me adoran continuamente—

Verse 57

उद्धराम्यहमेतान्वै प्रीतः संसारसागरात् ॥ यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं च घटमुद्धरेत्

Yo, complacido, los elevo desde el océano del saṁsāra. Quienquiera que saque siquiera una sola vasija llena con su agua—

Verse 58

स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः ॥ वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः

Para el baño ritual ofrecido a Mí, debe ser puro, lleno de fe y libre de malicia. En especial, ha de realizarlo un śrotriya versado en el Veda y en sus auxiliares (Vedāṅgas).

Verse 59

आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत् ॥ तस्यास्तीरे जलोद्भेदं मन्मूलादभिनिःसृतम्

Cualquier fruto que corresponda al Agnihotra debidamente cumplido, ese mismo fruto surge de este acto. En su ribera hay un brote de agua, que mana desde Mi propia raíz.

Verse 60

मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः

Se llama Mṛgaśṛṅgodaka, siempre querido por las comunidades de munis. Allí, tras realizar el upaspṛśya (toque purificatorio con agua), debe efectuarse el abhiṣeka con la mente recogida.

Verse 61

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्

El pecado cometido a lo largo de la vida se destruye en ese mismo instante. Habiendo llegado al tīrtha llamado Pañcanada, meritorio y frecuentado por los Brahmarṣis—

Verse 62

अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते ॥ षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्

Allí, con solo bañarse, se alcanza el fruto del sacrificio Agniṣṭoma. Sesenta mil vacas—las que protegen al Vāgmatī—

Verse 63

न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः॥ शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥

Una persona pecadora —o ingrata— no debe obtener jamás ese beneficio. Pero quienes son puros, llenos de fe y firmes en la verdad, son dignos de él.

Verse 64

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः॥ तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥

Quienes, tras bañarse en las aguas de Vāgmatī, me contemplan debidamente preparados, alcanzan paz constante; de ello, para tales personas, no hay duda.

Verse 65

मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्॥ ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥

Pero, por mi poder, para quien se ha bañado, todo pecado queda destruido; y las aflicciones que han surgido se apaciguan por completo, llegando a la calma por doquier.

Verse 66

तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः॥ योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥

En ese lugar se otorga el fruto de los sacrificios Rājasūya y Aśvamedha. El recinto sagrado se extiende por una yojana en todas las direcciones, alrededor por completo.

Verse 67

मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्॥ तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥

Sabe que el recinto sagrado raíz está presidido por el propio Rudra. Allí, en el lado noreste, se halla el rey de los nāgas llamado Vāsuki.

Verse 68

वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा॥ स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥

Rodeado por miles de nāgas, él permanece siempre en mi puerta. Sin cesar crea obstáculos para quienes intentan entrar en ese recinto sagrado.

Verse 69

प्रथमं स नमस्कार्यस्ततोऽहं तदनन्तरम्॥ अनेन विधिना पुंसामविघ्नं विशतां भवेत्॥

Primero debe ser saludado, y después yo, a continuación. Por este rito, quienes entren lo harán sin obstáculos.

Verse 70

वन्दते परया भक्त्या यो मां तत्र नरः सदा॥ पृथिव्यां स भवेद्राजा सर्वलोकनमस्कृतः॥

El hombre que allí me venera siempre con devoción suprema llega a ser rey en la tierra, honrado por todos los pueblos.

Verse 71

गन्धैर्माल्यैश्च मे मूर्त्तिमभ्यर्च्चयति यो नरः॥ उत्पत्स्यते स देवेṣu तुषितेषु न संशयः॥

Quien adora mi imagen con fragancias y guirnaldas renacerá entre los dioses satisfechos, los Tuṣitas; de ello no hay duda.

Verse 72

गीतवादित्रनृत्यैस्तु स्तुतिभिर्जागरेण वा॥ ये मे कुर्वन्ति सेवां वै मत्संस्थास्ते भवन्ति हि॥

Quienes me sirven mediante el canto, la música instrumental, la danza, los himnos o la vigilia, ciertamente quedan establecidos en mi presencia.

Verse 73

दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ॥ स्नापनं ये प्रयच्छन्ति ते तरन्ति जरान्तकौ ॥

Quienes ofrecen el baño ritual (snāpana) con cuajada, leche, miel, ghee o incluso con agua, se dice que cruzan más allá de la decrepitud y de la muerte.

Verse 74

यः श्राद्धे भोजनं दद्याद्विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ सोऽमृताशी भवेनूनं त्रिदिवे सुरपूजितः ॥

Quien, en el śrāddha, da alimento a los brāhmaṇas con fe sincera, ciertamente se vuelve partícipe de la inmortalidad y es honrado por los dioses en el cielo.

Verse 75

व्रतोपवासैर्होमैर्वा नैवेद्यैश्चारुभिस्तथा ॥ यजन्ते ब्राह्मणा ये मां परया श्रद्धयान्विताः ॥

Aquellos brāhmaṇas que me adoran con la más alta devoción—mediante votos y ayunos, mediante ofrendas al fuego (homa), y también mediante ofrendas de alimento y obsequios cocidos—rinden culto por estas disciplinas.

Verse 76

षष्टिवर्षसहस्राणि चोषित्वा दिवि ते ततः ॥ ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ॥

Habiendo morado en el cielo durante sesenta mil años, después alcanzan prosperidad una y otra vez en el mundo de los mortales.

Verse 77

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः स्त्री वापि सङ्गताः ॥ शैलेश्वरं तु तत्स्थानं भक्तितः समुपासते ॥

Brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas, śūdras y también mujeres—reunidos—veneran con devoción a Śaileśvara y a ese sagrado lugar.

Verse 78

मत्पार्षदास्ते जायन्ते सततं सहिताः सुरैः ॥ शैलेश्वरं परं गुह्यं गतिः शैलेश्वरः परा ॥ शैलेश्वरात्परं क्षेत्रं न क्वचिद्भुवि विद्यते ॥

Ellos nacen continuamente como mis servidores, acompañados por los dioses. Śaileśvara es el secreto supremo; Śaileśvara es la meta más alta. No se halla en la tierra ningún campo sagrado superior a Śaileśvara.

Verse 79

ब्रह्महा गुरुहा गोग्नः स्पृष्टो वै सर्वपातकैः ॥ क्षेत्रमेतदनुप्राप्य निर्मलो जायते नरः ॥

Aun quien ha matado a un brāhmaṇa, ha matado a un maestro, ha dado muerte a una vaca o está manchado por toda falta grave, al llegar a esta región sagrada nace purificado.

Verse 80

विविधान्यत्र तीर्थानि सन्ति पुण्यानि देवताः ॥ येषान्तोयैर्नरः स्पृष्टः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Aquí hay diversos tīrthas (vados sagrados) y deidades auspiciosas; por las aguas que les pertenecen, la persona que es tocada, es decir, bañada ritualmente, queda liberada de todos los pecados.

Verse 81

तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ विमुक्तः किल्बिषैः सर्वैः सर्वमेव फलं लभेत् ॥

Habiéndose bañado allí, siendo puro, dueño de sí, fiel a la verdad y señor de los sentidos—liberado de toda mancha—obtiene en verdad el fruto completo del rito.

Verse 82

अनाशकं व्रजेद्यस्तु दक्षिणेन महात्मनः ॥ शैलेश्वरस्य पुरुषः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

Pero la persona que va a Anāśaka, al sur del gran Śaileśvara, alcanza la suprema meta.

Verse 83

भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः॥ विमानॆन दिवं गच्छेद्धृतः सोऽप्सरसाङ्गनैः॥

Habiendo realizado el rito llamado “el descenso de Bhṛgu (prapatana)”, y libre de deseo e ira, uno va al cielo en un vimāna celestial, llevado por compañías de apsaras.

Verse 84

भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥ ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि शृणु यत्फलम्॥

En la base de Bhṛgu hay un tīrtha supremo, formado por el propio Brahmā; es célebre como “Brahmodbheda”. Escucha también el fruto (mérito) de ese lugar sagrado.

Verse 85

संवत्सरं तु यस्तत्र स्नास्यंस्तु नियतेन्द्रियः॥ स ब्रह्मलोके विरजे गच्छेन्नास्त्यत्र संशयः॥

Pero quien, con los sentidos refrenados, se bañe allí durante un año entero, va al inmaculado mundo de Brahmā (Brahmaloka); de ello no hay duda.

Verse 86

तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्॥ दृष्ट्वा च तानि हि पुमान् गोसहस्रफलं लभेत्॥

Allí hay un toro llamado Gorakṣaka, cuyas huellas de pezuña son visibles; al ver esas marcas, una persona obtiene el mérito equivalente al don de mil vacas.

Verse 87

गौर्यास्तु शिखरं तत्र गच्छेत्सिद्धनिषेवितम्॥ यत्र सन्निहिता नित्यं पार्वती शिखरप्रिया॥

Debe uno ir allí a la cumbre de Gaurī, frecuentada por los siddhas, donde Pārvatī, amante de las cimas montañosas, permanece siempre presente.

Verse 88

लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता॥ तस्याः सालोक्यमायाति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥

Ella, la venerable Madre del mundo, dispuesta a proteger al mundo: quien la ve, la toca y le rinde reverente salutación alcanza el sālokya, la morada en su ámbito.

Verse 89

त्यजते पतितुं तस्या अधस्ताद्वाग्मतीतटे॥ उमालोकं व्रजेदाशु विमानॆन विहायसा॥

Debajo de ella, en la ribera del Vāgmatī, se abandona la propensión a caer en la desgracia; y pronto se va al mundo de Umā en un vimāna celestial por el cielo.

Verse 90

तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥ अग्निहोत्रफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते॥

Al llegar al tīrtha sagrado llamado Pañcanada—santo y frecuentado por los brahmarṣis—, allí se obtiene el fruto del Agnihotra con sólo bañarse.

Verse 91

नकुलोहेन मतिमान्स्नापयेत्प्रयतात्मवान्॥ जातिस्मरः स तु भवेत्सिध्यते चास्य मानसम्॥

Una persona sabia, dueña de sí, debe bañarse allí con el agua llamada ‘nakulāha’; entonces se vuelve recordador de nacimientos pasados, y se cumple el propósito de su mente.

Verse 92

तस्यैवोत्तरत्तस्तीर्थमपरं सिद्धसेवितम्॥ नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥

Justo al norte de ese lugar hay otro tīrtha, frecuentado por siddhas, llamado Prāntaka-pānīya: secreto, y custodiado por los Guhyakas.

Verse 93

संवत्सरं यस्तु पूर्णं तत्र स्नायान्नरः सदा ॥ गुह्यकः स भवेदाशु रुद्रस्यानुचरः सुधीः ॥

El hombre que se baña allí continuamente durante un año completo se convierte pronto en un Guhyaka, sabio asistente del séquito de Rudra.

Verse 94

देव्याः शिखरवासिन्या ज्ञेयं पूर्वोत्तरेण वै ॥ दक्षिणेन तु वाग्मत्याः प्रसृतं कन्दरॊदरात् ॥

Al noreste se halla lo que debe reconocerse como perteneciente a la Diosa que mora en la cumbre; y al sur, la Vāgmatī brota, fluyendo desde el interior de una caverna.

Verse 95

तीर्थं ब्रह्मोदयम् नाम पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥ तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः ॥

Hay un vado sagrado llamado Brahmodaya, auspicioso y destructor del pecado. Habiendo ido allí, una persona—tras tocar el agua, bañarse y rociarse con ella—

Verse 96

मृत्युलोकं न पश्येत्स कृच्छ्रेषु च न सीदति ॥ गत्वा सुन्दरिकातीर्थं विधिना तीर्थमादिमम् ॥

—no contemplará el reino de la muerte, ni se hundirá en tiempos de aflicción—habiendo ido conforme al rito al Sundarikā-tīrtha, el vado sagrado primordial.

Verse 97

तत्र स्नात्वा भवेत् तोये रूपवानुत्तमद्युतिः ॥ त्रिसन्ध्यं तत्र गच्छेत् तु पूर्वेण विधिवन्नरः ॥

Habiéndose bañado allí en el agua, uno se vuelve hermoso y de excelente resplandor. Debe ir allí en los tres tiempos de sandhyā, yendo por la ruta oriental, conforme a la debida norma.

Verse 98

तत्र सन्ध्यामुपास्याथ द्विजो मुच्येत किल्विषात् ॥ वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने ॥

Entonces, tras realizar allí el culto de la sandhyā, el dos veces nacido queda liberado de la culpa. Esto ocurre en la confluencia purificadora del Vāgmatī y el Maṇivatī, destructora del pecado.

Verse 99

तारितं च कुलं तेन सर्वं भवति साधुना ॥ वर्णावरोऽपि यः कश्चित्स्नात्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥

Por ese virtuoso, se dice que todo el linaje familiar es conducido a buen destino. Incluso quien sea de rango social inferior, tras bañarse, debe ofrecer agua con sésamo.

Verse 100

तर्पिताः पितरस्तेन भवेयुर्नात्र संशयः ॥ यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः ॥

Por ese acto, los antepasados quedan satisfechos; de ello no hay duda. Y dondequiera que el excelente hombre se bañe en el Vāgmatī,

Verse 101

तिर्यग्योनिं न गच्छेत् तु समृद्धे जायते कुले ॥ वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदश्चर्षिसेवितः ॥

No va a un vientre animal (un renacimiento no humano), sino que nace en una familia próspera. Y la confluencia del Vāgmatī y el Maṇivatī es frecuentada por los ṛṣis.

Verse 102

धीमान्गच्छेत् तु विधिना कामक्रोधविवर्जितः ॥ गङ्गाद्वारे तु यत्प्रोक्तं स्नानपुण्यफलम् महत् ॥

El sabio debe proceder conforme a la debida norma, libre de deseo y de ira. El gran fruto de mérito del baño que se proclama en Gaṅgādvāra—

Verse 103

स्नानस्य तद्दशगुणं भवेदत्र न संशयः ॥ अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः

Aquí, el fruto del baño se vuelve diez veces mayor; de ello no hay duda. Aquí se hallan los Vidyādharas, los Siddhas, los Gandharvas, los sabios y los dioses.

Verse 104

स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह ॥ स्वल्पमप्यत्र यत्किञ्चिद्द्विजेभ्यो दीयते धनम्

Aun los Yakṣas, junto con los Nāgas (seres serpiente), veneran este baño. Y cualquier riqueza—por poca que sea—que aquí se entregue a los dvijas (los dos veces nacidos), es alabada.

Verse 105

तदक्षयं भवेद्दातुर्दानपुण्यफलं महत् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन करणीयं च देवताः

Ese don se vuelve imperecedero para el dador; grande es el fruto meritorio de la dádiva (dāna). Por ello, con todo empeño, debe realizarse, oh deidades.

Verse 106

वरिष्ठं क्षेत्रमेतस्मान्नान्यदेव हि विद्यते ॥ तस्मिन् श्लेष्मातकवने पुण्ये त्रिदशसेविते

No se conoce otro kṣetra sagrado superior a éste. En aquel santo bosque de Śleṣmātaka, frecuentado y servido por los treinta dioses (devas)…

Verse 107

यत्र यत्र मया देवाश्चरता मृगरूपिणा ॥ आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः

Dondequiera que yo, oh dioses, vagando en forma de bestia, me senté, dormí, caminé o jugué por todas partes—

Verse 108

गोकर्णेश्वर इत्येतत्पृथिव्यां ख्यातिमेष्यति ॥ एवं सन्दिश्य विबुधान्देवदेवः सनातनः

«Este lugar alcanzará fama en la tierra como Gokarṇeśvara». Habiendo así instruido a los dioses, el eterno Dios de los dioses…

Verse 109

अदृश्य एव विबुधैः प्रययावुत्तरां दिशम्

Haciéndose invisible para los dioses, partió hacia la dirección del norte.

Verse 110

उपायमात्रं दृष्टं मे ध्यायंस्तद्वेषभूषणैः ॥ यथा यत्र च सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यो वृषभध्वजः

Sólo he percibido un medio, mientras meditaba en su atuendo y ornamentos: cómo y dónde hemos de contemplar a aquel de la enseña del toro, Śiva.

Verse 111

स्तनकुण्डे उमायास्तु यः स्नायात्खलु मानवः ॥ स्कन्दलोकमवाप्नोति भूत्वा वैश्वानरद्युतिः

En verdad, quien se baña en el Stanakuṇḍa de Umā alcanza el mundo de Skanda, volviéndose resplandeciente como Vaiśvānara, el fuego.

Verse 112

अहोरात्रं वसेद्यस्तु रुद्रजापो द्विजः शुचिः ॥ स भवेद्वेदविद्विद्वान्यज्वा पार्थिवपूजितः

Pero el puro dos veces nacido que mora allí un día y una noche, dedicado a la recitación de Rudra, llega a ser conocedor del Veda, sabio, oficiador de sacrificios y honrado por los reyes.

Verse 113

तत्र तत्राभवत्सर्वं पुण्यक्षेत्रं च सर्वशः ॥ शृङ्गमेतत्त्रिधाभूतं सम्यक्संश्रूयतां सुराः ॥

Allí y allá, por doquier, toda la región se volvió un campo sagrado de mérito. Esta cumbre quedó dividida en tres; escuchadlo con atención, oh dioses.

Verse 114

गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत् ॥

En la ribera arenosa del río de la montaña—semejante al cisne, al jazmín y a la luna—el lugar estaba impregnado por el aroma de las flores, rico en fragancia como de miel.

Verse 115

जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत ॥

Keśava también tomó la raíz de aquel gran ser. Así, al ser tomado en tres (partes), quedó dividido en tres.

Verse 116

दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम् ॥ शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये ॥

Con la cabeza resplandeciente de fulgor ígneo y el cuerpo de cuatro rostros, es célebre como «Śarīreśa» en los tres mundos.

Verse 117

क्षेत्रं हि मम तज्ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश ॥ हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात्प्रोद्भूता वाग्मती नदी ॥

Eso debe conocerse como mi región sagrada, que se extiende por catorce yojanas. De la elevada cumbre del Himalaya surgió el río Vāgmatī.

Verse 118

भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम् ॥ कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति ॥

Bhāgīrathī, de corriente veloz, quema la impureza de los hombres. Con solo cantar su alabanza uno queda purificado; al contemplarla se alcanza bienestar y prosperidad.

Verse 119

वाग्मत्यां ते नराः स्नान्ति लभन्ते चोत्तमां गतिम् ॥ आर्ता भीताश्च संतप्ता व्याधितोऽव्याधितोऽपि वा ॥

Quienes se bañan en la Vāgmatī alcanzan el supremo destino de bienestar. Ya estén afligidos, temerosos, atribulados, enfermos o incluso sanos, todos quedan comprendidos.

Verse 120

यस्तु दद्याद्प्रदीपं मे पर्वते श्रद्धयान्वितः ॥ सूर्यप्रभेषु देवेषु तस्योत्पत्तिर्विधीयते ॥

Quien, con fe sincera, me ofrezca una lámpara en la montaña, tendrá dispuesto su renacimiento entre los dioses resplandecientes como el sol.

Verse 121

क्रोशं क्रोशं सुरै रूपं तच्च संहृत्य निर्मितम् ॥ तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम् ॥

A cada krośa, los dioses forjaron una forma, reuniéndola y dándole hechura. Así se hizo un vado sagrado llamado «Krośodaka», meritorio y amado por los sabios.

Verse 122

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः ॥ वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते ॥

Tras bañarse en las aguas de la Vāgmatī, quienes luego me contemplan quedan refinados y purificados. Vāgmatī es la mejor entre los ríos, dondequiera que se entre en ella para bañarse.