Adhyaya 169: The Greatness of Mathurā: The Ardhacandra Sacred Bathing Rite and the Procedure for the Yajñopavīta Observance

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥

Śrī Varāha dijo: «En los tres mundos no existe un kṣetra sagrado superior a Mathurā. Allí, oh Diosa, yo habito; en Mathurā permanezco siempre»

Verse 2

सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥

«Entre todos los tīrtha, Mathurā es inmensamente grande. Allí jugó Kṛṣṇa; por ello se la considera pura a cada paso.»

Verse 3

चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥

«Todo ese dominio sagrado está dispuesto como una “rueda”, señalado por la misma huella de Kṛṣṇa. Y en su interior, el punto central—su asiento—está establecido en la forma de “media luna”.»

Verse 4

तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥

«Quienes habitan allí mismo alcanzan la liberación; no hay duda. (Este dominio sagrado se describe) como el “borde” meridional de Kṛṣṇa y el “borde” septentrional, con un centro entre ambos.»

Verse 5

तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥

«Por ello, incluso morir aquí (se dice que otorga) una doble medida de mérito en todos los ritos. Y quien se baña en la zona de la “media luna”, manteniendo una disciplina en el alimento…»

Verse 6

तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥

Por esa práctica se alcanzan mundos imperecederos, sin duda. Comenzando por el lado del sur, debe concluirse en el lado del norte. Por la sola medida del hilo sagrado (yajñopavīta), se dice que muchos de la estirpe quedan protegidos y liberados.

Verse 7

पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥

Dijo Pṛthivī: «Oh Señor, ¿cuál es el procedimiento (vidhāna) para la llamada “mera medida” del hilo sagrado (yajñopavīta-mātra)?»

Verse 8

तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥

Entre esos dos puntos se halla la deidad, con la forma de la “rueda de Soma”. Esas dos deidades otorgan los frutos del lugar sagrado en actos como el baño ritual, la dádiva y ritos afines.

Verse 9

यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥

«Conforme a la medida correcta, todo lo que debe hacerse, debes explicarlo por completo.» Śrī Varāha dijo: «Escucha, oh dama de hermosa tez, el procedimiento del hilo sagrado (yajñopavīta).»

Verse 10

मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥

Por el procedimiento mediante el cual los hombres alcanzan la liberación, sin duda, por ese mismo procedimiento debe concluirse en el punto del norte. Tras salir de casa, debe avanzarse en silencio hasta cumplir la observancia del baño ritual.

Verse 11

पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥

Habiendo realizado la adoración a Kṛṣṇa, entonces debe dirigirse a ti, oh Vasundharā. Y cuando el rito del baño se haya concluido debidamente, así también debe procederse conforme a la regla para el Dios de los dioses.

Verse 12

कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥

Y habiendo realizado el sacrificio para Kṛṣṇa, y el baño y los actos relacionados en el orden debido, debe ofrecer una vaca lechera, y también oro y riquezas, en verdad.

Verse 13

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥

Después, debe alimentar a los brāhmaṇas: éste es el procedimiento declarado. Asimismo, en lo referente al rito del ‘reposo/recostarse’, debe hacerse llevar a cabo de esta misma manera.

Verse 14

न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥

Para esa persona no hay retorno; en mi mundo es honrada. Quienes mueren en Ardhacandra, oh Diosa, van a mi morada.

Verse 15

अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥

Pero quienes mueren en otro lugar, y para quienes se han realizado los ritos de Ardhacandra, ellos también irán al cielo, siempre que estén acompañados por los actos que comienzan con la cremación y los procedimientos afines.

Verse 16

यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥

Mientras los huesos de una persona permanezcan en Ardhacandra, por ese mismo tiempo es honrado en el mundo celestial como hacedor de gran mérito.

Verse 17

अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥

En Ardhacandra hay una distinción especial, en el vado sagrado llamado «Viśrānti». Al realizar allí la cremación y los ritos afines, incluso un asno (se dice que) llega a tener cuatro brazos.

Verse 18

गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥

Como «Gartteśvara» y como «Bhūteśa»—hay dos koṭis, oh Vasundharā. En medio de ellas permanezco siempre; no abandono (este lugar) en ningún momento.

Verse 19

शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥

Escucha, oh Diosa, lo sucedido acerca del magnánimo Garuḍa: llegó a Mathurā por el anhelo de ver a Kṛṣṇa. Pero, aunque la deidad estaba en Mathurā, no lo percibió, pues (la deidad) estaba en otra forma.

Verse 20

तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥

Entonces, oh Tierra, aquel ave (Garuḍa) fue ante la deidad; y, para contemplar a Kṛṣṇa, recitó un himno divino.

Verse 21

गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥

Garuḍa dijo: «¡Victoria a Ti, oh de Forma Universal; victoria, oh Vencedor semejante al Sol; victoria, oh Viṣṇu; victoria, oh Acyuta! Victoria, oh Keśava; oh Īśāna, victoria; victoria, oh Kṛṣṇa: a Ti sea el homenaje»

Verse 22

जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥

«¡Victoria a Ti, oh Encarnado; victoria, oh Inconcebible; victoria, oh Ornamento de los mundos!» Así fue alabada la deidad de este modo por el magnánimo Garuḍa.

Verse 23

गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥

Allí, ante Garuḍa, el Dios permaneció en forma corpórea; consoló a Garuḍa y, con afecto, habló así.

Verse 24

किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥

«¿Qué propósito tiene para Mí este himno? ¿O qué es lo que intentas hacer? En cuanto a tu empresa de ir a Mathurā, dímelo todo en Mi presencia».

Verse 25

गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥

Garuḍa dijo: «He venido a Mathurā anhelando Tu visión; pero, aunque he llegado, oh Deva, no he visto Tu forma».

Verse 26

माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

Más bien, la misma forma fue vista por igual por la gente de Mathurā. Al ver todo como si se hubiera fundido en una sola unidad, la ilusión se apoderó de mí.

Verse 27

तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥

Por ello, oh Señor de los dioses, esta alabanza fue ofrecida con el deseo de obtener tu gracia. Al oír las palabras de Garuḍa, Madhusūdana sonrió.

Verse 28

ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

Los que han caído en el pecado no ven mi forma, oh brāhmaṇas de Mathurā. Dicho esto, Kṛṣṇa desapareció allí mismo.

Verse 29

गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥

Entonces Garuḍa también partió de aquel lugar, oh Devī, según su deseo. Esto, oh Devī, es lo que se te ha relatado acerca de la ‘forma/apariencia’ vinculada a los de Mathurā.

Verse 30

येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

Aquellos a quienes, con el mero acto de adoración, yo complazco siempre; y quienes mueren en Mathurā: tales personas alcanzan la liberación, y no de otro modo.

Verse 31

अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥

Aunque sea un gusano o un insecto, o aun si ha caído en un nacimiento animal, se determina con certeza que todos esos seres llegan a ser de cuatro brazos.

Verse 32

यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥

Quien contemple a Padmanābha en el duodécimo tithi de Āśvina—esas dos deidades, Śiva y Keśava, que moran en un solo cuerpo y una sola forma.

Verse 33

एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥

Ayunando en el undécimo tithi, purificado y recogido—cuando el hombre se baña en la Kālin̄dī, queda liberado de la angustia de los nacimientos restringidos.

Verse 34

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥

En el duodécimo tithi de la quincena luminosa de Caitra, tras ayunar, debe realizar el baño; habiendo adorado debidamente a Cintāviṣṇu, debe en verdad guardar vigilia nocturna.

Verse 35

यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥

Quien lo realiza queda liberado; aquí no hace falta deliberación. Luego, debe honrarse a la diosa Ekānaṃśā, y asimismo a Yaśodā y a Devakī.

Verse 36

महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥

Al honrar y acercarse a la diosa Mahāvidyeśvarī, uno queda liberado de la brahmahatyā, el grave pecado de matar a un brāhmaṇa. Allí está el arroyo vinculado a Dharmarāja, al occidente de Mathurā.

Verse 37

विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥

Habiendo visto el lugar llamado Viśrānti, y las formas de Dīrghaviṣṇu y Keśava: para todos, el solo darśana (ver) es meritorio; pero el fruto pleno surge del culto.

Verse 38

इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥

Así, en el tiempo de japa, de homa y de meditación, contemplando siempre de modo correcto lo prescrito por Brahmā, se alcanza únicamente a Viṣṇu: el que está libre de nacimiento y muerte, morada de todas las colecciones de cualidades, y designado como «Brahman».

Verse 39

दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥

Comenzando por el lado derecho y concluyendo por el lado izquierdo: éste es, en verdad, el procedimiento declarado para el yajñopavīta, el cordón sagrado.

Verse 40

माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥

Y cualquiera que sea el carácter o forma de los habitantes de Mathurā, ése es también el mío, oh Vasundharā. En verdad, cuando un hombre de Mathurā queda satisfecho, yo quedo satisfecho; de esto no hay duda.

Verse 41

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम

Ella habló a Garuḍa con voz suave. Dijo Śrī Kṛṣṇa: “Oh ave, la forma que corresponde a los habitantes de Mathurā, esa misma es mi forma.”

Verse 42

स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा

Cuando uno se baña allí, no queda manchado por las aflicciones atribuidas a las influencias planetarias. A cualquier deidad que contemple con una mente unida a la devoción—