Adhyaya 164: The Efficacy of Circumambulating Annakūṭa (Govardhana)

Verse 1

अथाऽन्नकूटपरिक्रमप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अस्ति गोवर्धनं नाम क्षेत्रं परमदुर्लभम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूराद्योजनद्वयम् ॥

Ahora (comienza) el relato del poder de circunvalar Annakūṭa. Dijo Śrī Varāha: Existe un lugar sagrado llamado Govardhana, sumamente difícil de alcanzar (como destino bendito), situado al oeste de Mathurā, no lejos: a dos yojanas de distancia.

Verse 2

ह्रदं तत्र महाभागे द्रुमगुल्मलतायुतम् ॥ चत्वारि तत्र तीर्थानि पुण्यानि च शुभानि च ॥

Hay allí un lago, oh afortunado, adornado con árboles, arbustos y enredaderas. Allí hay cuatro tīrthas —vados sagrados— meritorios y auspiciosos.

Verse 3

ऐन्द्रं पूर्वेण पार्श्वेन यमतीर्थं तु दक्षिणे ॥ पश्चिमे वारुणं तीर्थं कौबेरं चोत्तरेण तु ॥

En el lado oriental está el tīrtha Aindra; al sur, el Yama-tīrtha. Al oeste está el tīrtha Vāruṇa; y al norte, el Kaubera tīrtha.

Verse 4

तेषां मध्ये स्थितो भद्रे क्रीडयिष्ये यदृच्छया ॥ तत्र वै शक्रतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्दृढ व्रतः ॥

Situado entre ellos, oh buena señora, me recrearé allí según lo permita el azar. Allí, en verdad, en el Śakra-tīrtha, quien es firme en su voto debe realizar el baño ritual.

Verse 5

मोदते शक्रलोके तु सर्वद्वन्द्वविवर्जितः॥ दक्षिणे यमतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्यथाविधि॥

Libre de todos los pares de opuestos, se regocija en el mundo de Indra. Y en el Yama-tīrtha del sur debe realizar el baño conforme a la regla prescrita.

Verse 6

यमस्य भवनं गत्वा मोदते कृतनिश्चयः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥॥ यमलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्रैव वारुणं तीर्थमासाद्य स्नानमाचरेत्॥

Habiendo llegado a la morada de Yama, firme en su propósito, se regocija. Allí, libre de codicia y engaño, entonces abandona sus alientos vitales. Dejando atrás el mundo de Yama, va a mi mundo. Allí mismo, tras acercarse al Vāruṇa tīrtha, debe realizar el baño.

Verse 7

वारुणं भवनं गत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषात्॥ तथात्र मुञ्चते प्राणान् कामक्रोधविवर्जितः॥

Habiendo llegado a la morada de Varuṇa, queda liberado de toda mancha de falta. Y allí igualmente abandona sus alientos vitales, libre de deseo e ira.

Verse 8

वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्र मध्ये च यः स्नाति क्रीडते स मया सह॥

Dejando el mundo de Varuṇa, va a mi mundo. Y quienquiera que se bañe allí, en medio de ese lugar, se recrea allí conmigo.

Verse 9

न तस्य पुनरावृत्तिर्देवि सत्यं ब्रवीमि ते॥ स्नात्वा मानसगङ्गायां दृष्ट्वा गोवर्धने हरिम्॥

Oh Diosa, no hay retorno para él—te digo la verdad—después de bañarse en la Mānasī Gaṅgā y contemplar a Hari en Govardhana.

Verse 10

अन्नकूटं परिक्रम्य किं पुनः परिशोचति॥ सोमवारे त्वमायां वै प्राप्य गोवर्धनं गिरिम्॥

Habiendo circunvalado Annakūṭa, ¿por qué habría de afligirse de nuevo? En verdad, en lunes, en el día de luna nueva, al llegar al monte Govardhana…

Verse 11

दत्त्वा पिण्डं पितृभ्यश्च राजसूयफलṃ भवेत्॥ गयायां पिण्डदानेन यत्फलं प्राप्यते नरैः॥

Y al ofrecer un piṇḍa a los antepasados, se obtiene el fruto del rito Rājasūya. El fruto que los hombres alcanzan al ofrecer piṇḍas en Gayā…

Verse 12

तत्फलं प्राप्यते तत्र नात्र कार्या विचारणा॥ गोवर्धनं परिक्रम्य दृष्ट्वा देवं परं हरिम्॥

Ese mismo fruto se obtiene allí; aquí no hace falta deliberación. Habiendo circunvalado Govardhana y contemplado a Hari, el Dios supremo…

Verse 13

राजसूयाश्वमेधानां फलं प्राप्नोत्यसंशयम्॥

Sin duda, alcanza el fruto del Rājasūya y del Aśvamedha.

Verse 14

पृथिव्युवाच॥ परिक्रमोऽन्नकूटस्य विधिना क्रियते कथम्॥ प्रभावगुणमाहात्म्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥

Dijo Pṛthivī: «¿Cómo se realiza, conforme al debido rito, la circunvalación de Annakūṭa? Eres digno de exponer su eficacia, sus cualidades y su renombrada grandeza»

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मासि भाद्रपदे या तु शुक्ला चैकादशी शुभा ॥ गोवर्धने सोपवासः कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणाम् ॥

Dijo Śrī Varāha: En el mes de Bhādrapada, en la auspiciosa Ekādaśī de la quincena luminosa, debe guardarse ayuno en Govardhana y realizar allí la pradakṣiṇā (circunvalación reverente).

Verse 16

स्नात्वा मानसगङ्गायां प्रभाते उदिते रवौ ॥ गोवर्धनं प्रसाद्यैवं हरिं चाचलमूर्द्धनि ॥

Tras bañarse en Mānasagaṅgā al alba, cuando el sol ya ha salido, debe así propiciarse y honrarse a Govardhana, y también a Hari en la cima del monte.

Verse 17

पुण्डरीकं ततो गच्छेत्कुण्डे स्नात्वा विधानतः ॥ देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य पुण्डरीकमथार्च्य च ॥

Luego debe ir a Puṇḍarīka; tras bañarse en el estanque conforme al rito prescrito, debe adorar debidamente a los dioses y a los antepasados, y después adorar también a Puṇḍarīka.

Verse 18

तत्र स्नानं तर्पणं च कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां धूतपाप्मा न संशयः ॥

Allí, tras realizar el baño y el tarpaṇa (ofrendas de libación), se obtiene el fruto del mérito: los pecados quedan lavados—con mérito comparable a los ritos Rājasūya y Aśvamedha—sin duda.

Verse 19

तीर्थं संकर्षणं नाम्ना बलभद्रेण रक्षितम् ॥ गोहत्या पूर्वसंलग्ना उत्तीर्णा तत्र दूरतः ॥

Hay un tīrtha llamado Saṃkarṣaṇa, protegido por Balabhadra. El pecado de matar una vaca, si antes se había adherido (a alguien), allí es llevado al otro lado y apartado muy lejos.

Verse 20

स्नानाद्गच्छति सा क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ अन्नकूटस्य सान्निध्ये तीर्थं शक्रविनिर्मितम् ॥

Mediante el baño, esa impureza o pecado se disipa pronto; aquí no hace falta deliberación. Cerca de Annamkūṭa hay un tīrtha, un vado sagrado, construido por Śakra (Indra).

Verse 21

तत्र कृष्णेन पूजार्थमिन्द्रस्य विहतो मखः ॥ महदिन्द्रस्य चोत्थानं भक्ष्यभोज्यसमन्वितम् ॥

Allí, con el fin de rendir culto, Kṛṣṇa obstaculizó el sacrificio de Indra. Y hubo un gran alzamiento de Indra, acompañado de provisiones de alimentos para comer y disfrutar.

Verse 22

कृत्वा तुष्टिकरान्साक्षादिन्द्रेण सह संकथा ॥ इन्द्रस्य वर्षतोऽत्यन्तं तासां पीडाकरं जलम् ॥

Tras sostener directamente con Indra una conversación que produjo satisfacción, Indra luego hizo llover en exceso; aquella agua se volvió causa de aflicción para ellos.

Verse 23

तासां गवां रक्षणाय धृतो गिरिवरस्तदा ॥ सोऽन्नकूट इति ख्यातः सर्वतः शक्रपूजितः ॥

Entonces, para proteger a aquellas vacas, se sostuvo en alto la excelente montaña. Aquella llegó a ser famosa como «Annakūṭa», venerada por todas partes por Śakra (Indra).

Verse 24

देवा देव्यस्तथा गावो ऋषिभिश्च समन्विताः ॥ पूजितास्तर्पिताः श्रेष्ठाः श्रमतो विष्णुना पुरा ॥

Los dioses, las diosas y también las vacas, junto con los ṛṣis, fueron honrados y saciados; antiguamente, por Viṣṇu, mediante su esfuerzo.

Verse 25

तस्मिन्स्थाने तर्पणेन शतक्रतुफलं लभेत् ॥ ततः कदम्बखण्डाख्यं कुण्डं तु विमलोदकम् ॥

En aquel lugar, al realizar la ofrenda de tarpaṇa, se obtiene el fruto asociado a Śatakratu (Indra). Luego, (debe uno dirigirse) al estanque llamado Kadamba-khaṇḍa, cuyas aguas son claras y puras.

Verse 26

स्नात्वा पितॄन्समभ्यर्च्य ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ॥ ततो गच्छेद्देवगिरिं शतबाहुसमुच्छ्रितम् ॥

Habiéndose bañado y habiendo venerado debidamente a los antepasados, uno puede alcanzar Brahmaloka. Después, debe ir a Devagiri, elevado como (la altura de) cien brazos.

Verse 27

कुण्डे स्नात्वा पितॄँस्तर्प्य कृतकृत्यो दिवं व्रजेत् ॥ गङ्गायाश्चोत्तरं यावद्देवदेवस्य चक्रिणः ॥

Habiéndose bañado en el estanque y ofreciendo tarpaṇa a los antepasados, uno queda ‘con sus deberes cumplidos’ y puede ir al cielo. (Prosigue) al norte del Gaṅgā, hasta la región asociada al Dios de los dioses, el Cakrin, el portador del disco.

Verse 28

अरिष्टेन समं यत्र महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ घातयित्वा ततश्चेममरिष्टं वृषरूपिणम् ॥

Donde se desencadenó una gran batalla con Ariṣṭa; y entonces, tras haber dado muerte a este Ariṣṭa que había asumido la forma de un toro—

Verse 29

कोपेन पार्ष्णिघातेन मह्यां तीर्थं प्रवर्तितम् ॥ वृषभस्य वधाज्ज्ञेयं तीर्थं सुमहदद्भुतम् ॥

Por la ira y por un golpe del talón, un vado sagrado (tīrtha) fue hecho surgir sobre la tierra. Debe entenderse que este tīrtha, sumamente grande y maravilloso, nació de la muerte del toro.

Verse 30

वृषो हतो मया चायमरिष्टः पापपूरुषः ॥ तत्र राधा समाश्लिष्य कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥

«Yo he dado muerte al toro, y este Ariṣṭa es un ser pecaminoso». Allí, Rādhā abrazó a Kṛṣṇa, el ejecutor de obras sin mancha y sin aflicción.

Verse 31

स्वनाम्ना विदितं कुण्डं कृतं तीर्थमदूरतः ॥ राधाकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् ॥

Un estanque, conocido por su propio nombre, fue establecido como un tīrtha no muy lejos. Es célebre como «Rādhākuṇḍa», auspicioso y destructor de todos los pecados.

Verse 32

अरिष्टराधाकुण्डाभ्यां स्नानात्फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां नात्र कार्या विचारणा ॥

Al bañarse en Ariṣṭa-kuṇḍa y en Rādhākuṇḍa, uno obtiene el fruto (declarado). En esto no hay que hacer más deliberación respecto de los ritos Rājasūya y Aśvamedha.

Verse 33

गोनरब्रह्महत्यायाः पापं क्षिप्रं विनश्यति ॥ तीर्थं हि मोक्षराजाख्यं नृणां मुक्तिप्रदायकम् ॥

El pecado nacido de la gonara-brahmahatyā perece pronto. Pues este tīrtha, llamado Mokṣarāja, se dice que concede liberación a los seres humanos.

Verse 34

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ इन्द्रध्वजोच्छ्रयं यत्र पूर्वस्यां दिशि वै कृतम् ॥

Con sólo contemplarlo, uno queda libre de todos los pecados. Allí se alzó un estandarte de Indra (indradhvaja) orientado hacia el este.

Verse 35

ततो हरो निवेद्याशु यात्राफलमनुत्तमम् ॥ चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा पञ्चतीर्थाख्यकुण्डके ॥

Entonces Hara declara de inmediato el fruto insuperable de la peregrinación: quien se baña en Cakratīrtha y en el estanque llamado Pañcatīrtha alcanza ese mérito sagrado.

Verse 36

समाप्य तीर्थयात्रां च रात्रौ जागरणं तथा ॥ गोवर्धने च कर्तव्यं महापातकनाशनम् ॥

Tras completar la peregrinación a los tīrtha, debe también guardarse una vigilia durante toda la noche; y en Govardhana ha de realizarse, pues se dice que destruye los grandes pecados.

Verse 37

एकादश्यां तदा रात्रौ कृत्वा जागरणं शुभम् ॥ द्वादश्यामुषसि स्नात्वा पिण्डं निर्वाप्य शक्तितः ॥

Luego, en la noche del undécimo día lunar, tras realizar una vigilia auspiciosa, al alba del duodécimo día—después de bañarse—debe ofrecerse un piṇḍa según la propia capacidad.

Verse 38

पितॄणां मुक्तिदं तेषां य एवṃ कुरुते नरः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥

Quien obra de este modo concede liberación a esos antepasados; y él, libre de toda falta, alcanza al Brahman supremo.

Verse 39

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या तीर्थानुक्रमणं हरेः ॥ गोवर्धनस्य माहात्म्यं गङ्गास्नानफलं भवेत् ॥

Quien escuche con devoción este relato ordenado de los tīrtha de Hari—esta grandeza de Govardhana—obtiene el mérito equivalente a bañarse en el Gaṅgā.

Verse 40

एतत्ते कथितं भद्रे अन्नकूटपरिक्रमम् ॥ यथानुक्रमयोगेन तथाषाढेपि चोच्यते ॥

Oh noble señora, te he expuesto la circunvalación sagrada de Annakūṭa; del mismo modo se prescribe para Āṣāḍha, siguiendo el mismo orden sucesivo.

Verse 41

स्नातस्तत्र तदा कृष्णो वृषं हत्वा महासुरम् ॥ वृषहत्यासमायुक्तः कृष्णश्चिन्तान्वितोऽभवत् ।

Tras bañarse allí, Kṛṣṇa mató al gran asura Vṛṣa; y Kṛṣṇa, cargado con la mancha de la «muerte de un toro», quedó lleno de preocupación.

Verse 42

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ अन्नकूटं ततः प्राप्य तस्य कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥

Ahora, si aquí abandona la vida, va a mi mundo. Luego, al llegar a Annakūṭa, debe realizar su pradakṣiṇa, la circunvalación reverente.

Verse 43

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ कुण्डं चाप्सरसं नाम प्रसन्नसलिलाशयम् ॥

Libre de toda falta, uno avanza hacia la morada de Hari; y allí también hay un estanque llamado Āpsarasa, un depósito de aguas claras y serenas.

Verse 44

यत्र स्नानाद्दर्शनाच्च वाजपेयफलं लभेत् ॥ महादेवं ततो दृष्ट्वा गत्वा ध्यात्वा फलं लभेत् ॥

Allí, mediante el baño y la contemplación, se obtiene el fruto del rito Vājapeya. Luego, tras ver a Mahādeva, yendo y meditando, se alcanza el mérito correspondiente.

Verse 45

इन्द्रध्वजमिति ख्यातं तीर्थं चैवातिमुक्तिदम् ॥ तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥

Es célebre como “Indradhvaja”, un tīrtha, vado sagrado que otorga una liberación extraordinaria. Quienes se bañan allí ascienden al cielo; y quienes mueren allí son tenidos por no volver a nacer.