Adhyaya 141: The Sacred Greatness of Badarikāśrama (Badrinath Region)

Verse 1

अथ बदरिकाश्रममाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तस्मिन् हिमवतः पृष्ठे परं गुह्यमतः शृणु ॥ बदरीति च विख्याता देवानामपि दुर्लभा ॥

Ahora, la grandeza de Badarikāśrama. Dijo Śrī Varāha: En la espalda (cordilleras del norte) del Himavat, escucha este asunto supremo, tenido por secreto. Es célebre como «Badarī» y es difícil de alcanzar incluso para los dioses.

Verse 2

न तत्प्राप्नोति मनुजः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ प्राप्नुवन्ति च भक्ताः ये बदरीं विश्वतारिणीम् ॥

El hombre no alcanza eso ni siquiera realizando obras sumamente difíciles; pero los devotos que llegan a Badarī —la «salvadora que hace cruzar el mundo»— sí lo alcanzan.

Verse 3

दुर्लभं तन्मम क्षेत्रं हिमकूटशिलातले ॥ यस्तत्प्राप्नोति हि क्षेत्रं कृतकृत्यो भवेन नरः ॥

Difícil de obtener es ese campo sagrado mío, en las laderas rocosas de Himakūṭa. En verdad, el hombre que alcanza ese lugar santo se vuelve uno que ha cumplido lo que debía hacerse.

Verse 4

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातमास्ते तत्र शिलोच्चये ॥ हिमसंस्थं तथात्मानं कृत्वा तिष्ठामि माधवि ॥

Allí, sobre una elevación rocosa, se halla el estanque célebre como Brahmakuṇḍa. Y yo también, establecido en medio de la nieve, oh Mādhavī, permanezco allí.

Verse 5

मुञ्चेत्प्राणांस्तत्र यदि व्रतनिष्ठो जितेन्द्रियः ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोकं च गच्छति ॥

Si allí, firme en el voto y dueño de sus sentidos, entrega su aliento vital, trasciende Satyaloka y llega también a mi morada.

Verse 6

अग्निसत्यपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ शृङ्गत्रयात्पतन्त्यत्र धारा मुसलसन्निभाः ॥

En ese lugar sagrado mío hay un supremo sitio llamado Agnisatyapada. De tres cumbres caen allí corrientes, semejantes a mazos por su fuerza y forma.

Verse 7

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ सत्यवादी भवेद्दक्षो मम कर्मपरायणः ॥

El hombre que se baña allí, tras ayunar tres noches, se vuelve veraz en su palabra, capaz y entregado a los ritos y deberes prescritos por mí.

Verse 8

स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

El hombre que se baña allí, tras ayunar tres noches, obtiene el fruto del sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 9

यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्यदि कृत्वा जलाशयम् ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोके स मोदते ॥

Si una persona allí entrega su vida, habiéndose acogido al depósito de agua (la poza sagrada), trasciende Satyaloka y se regocija en mi reino.

Verse 10

तत्र चैव तु शृङ्गेभ्यः स्थूलधारा पतॆत्पुनः ॥ स्थूले शिलातले तत्र मम धर्मो व्यवस्थितः ॥

Allí mismo, de nuevo, cae desde las cumbres una ancha corriente. Sobre la amplia losa de roca allí, se dice que mi dharma está firmemente establecido.

Verse 11

स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥ सत्यवादी शुचिर्भूत्वा सत्यलोके महीयते ॥

El hombre que se baña allí tras permanecer una sola noche—volviéndose veraz en su palabra y purificado—es honrado en el mundo de Satya.

Verse 12

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा चानाशकं व्रतम् ॥ सत्यलोकमतिग्रम्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अस्ति पञ्चशिखं नाम बदर्याश्रमतीर्थकम् ॥ यत्र धाराः पतन्त्यत्र पञ्चशृङ्गसमाश्रिताः ॥

Ahora bien, si aquí uno abandona el aliento vital tras asumir el voto de ayuno, entonces—trascendiendo Satya-loka—permanece en mis mundos. Existe un vado sagrado llamado Pañcaśikhā en Badaryāśrama, donde caen las corrientes, sostenidas por cinco cumbres.

Verse 13

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चस्रोतसि मानवः ॥ अश्वमेधफलं प्राप्य देवैश्च सह मोदते ॥

Quien se baña allí, en la confluencia de las cinco corrientes, obtiene el fruto del Aśvamedha y se regocija junto con los dioses.

Verse 14

यद्यत्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ स्वर्गलोकमतिग्रम्य मम लोके महीयते ॥

Si aquí uno abandona el aliento vital tras realizar una obra sumamente difícil, entonces—superando Svarga-loka—es honrado en mi reino.

Verse 15

चतुःस्रोत इति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र चतस्रो दिश आश्रिताः ॥

En ese supremo campo sagrado mío se le conoce como “Catuḥsrota”. Allí caen cuatro corrientes, orientadas hacia las cuatro direcciones.

Verse 16

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते नाकपृष्ठे तु मम भक्तश्च जायते ॥

Quien se baña allí tras permanecer una noche se regocija en la superficie del cielo de Nāka, y llega a ser devoto mío.

Verse 17

अथ प्राणान्परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ नाकपृष्ठमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Luego, tras abandonar el aliento vital y realizar una obra sumamente ardua, supera la superficie celeste de Nāka y alcanza mi morada.

Verse 18

तत्रैव हिमवत्पृष्ठे चतुःशृङ्गाद्बृहत्तराः ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र विषमाश्च शिलोच्चये ॥

Allí mismo, en las laderas de Himavat, desde la montaña de cuatro cumbres caen cuatro torrentes, aún mayores, de modo desigual, sobre una altura rocosa.

Verse 19

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतूरात्रोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां ग्रहणे कारणं भवेत् ॥

Quien se baña allí tras permanecer cuatro noches llega a ser causa del ‘aprehender’ (adquirir y comprender) incluso los cuatro Vedas.

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपथे स्थितः । देवलोकमत्क्रम्य मम लोकं प्रतिष्ठते ॥

Ahora, quien, establecido en mi senda de los ritos, aquí abandona el aliento vital—tras sobrepasar el mundo de los dioses—queda establecido en mi morada.

Verse 21

द्वादशादित्यकुण्डेति तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । यत्र ते द्वादशादित्या देवि संस्थापिता मया ॥

En esa suprema región sagrada mía hay un lugar llamado «Dvādaśāditya-kuṇḍa», oh Diosa, donde yo establecí para ti a los doce Ādityas.

Verse 22

तत्र पर्वतशृङ्गे तु स्थूलमूले शिलातले । द्वादश पतन्ति धारा मम कर्मसुखावहाः ॥

Allí, en la cima del monte—sobre una superficie de roca de base ancha—caen doce corrientes, portadoras de la dicha que nace de la acción ritual vinculada a mí.

Verse 23

यस्तत्र कुरुते स्नानं यां काञ्चिद्द्वादशीं यदि । यत्र ते द्वादशादित्या स्तत्र गच्छेन्न संशयः ॥

Quienquiera que se bañe allí en cualquier Dvādaśī (duodécimo día lunar), va—sin duda—al ámbito donde están esos doce Ādityas.

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मणि संस्थितः । समतिक्रम्य चादित्यान्मम लोके महीयते ॥

Ahora, quien aquí abandona el aliento vital estando establecido en mi rito—y habiendo también sobrepasado a los Ādityas—es exaltado en mi reino.

Verse 25

लोकपालमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । तत्र ते लोकपाला स्तु मया संस्थापिताः पुरा ॥

En esa región sagrada suprema que es mía hay un lugar conocido como «Lokapāla»; allí, antaño, establecí para vosotros a los Lokapālas.

Verse 26

तत्र पर्वतमध्ये तु स्थल कुण्डं बृहन्मम । भित्वा पर्वतमुद्गीर्णं यत्र सोमसमुद्भवः ॥

Allí, en medio de la montaña, está mi amplio «Sthala-kuṇḍa»; tras abrirse paso y romper la montaña, brota—donde surge la fuente nacida de Soma (la Luna).

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु तत्परः । लोकपालानतिक्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Ahora, quien aquí entrega el aliento vital, dedicado a mis ritos—tras sobrepasar a los Lokapālas—alcanza mi mundo.

Verse 28

अस्ति मेरोरवरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम । तत्र स्थितेन वै भूमे मेरुः संस्थापितः स्वयम् ॥

Existe un lugar llamado «Meror-vara»; en él reside mi secreto supremo, oh Tierra. Por quien permanece allí, el propio Meru queda establecido como por sí mismo.

Verse 29

धारास्तिस्रः पतन्त्यत्र सुवर्णसदृशप्रभाः । पतत्तु तज्जलं भूमौ व्यक्तिं नैवोपलभ्यते ॥

Aquí caen tres corrientes, resplandecientes como el oro; pero cuando esa agua cae en la tierra, no se percibe en forma manifiesta alguna.

Verse 30

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु मम भक्तश्च जायते ॥

Quien se baña allí, tras ayunar durante tres noches, se regocija en las cumbres del Meru y se vuelve devoto mío.

Verse 31

अथ तत्र मृतो देवि तस्मिन्गुह्ये परे मम ॥ मेरुपृष्ठमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥

Y, oh Diosa, quien muere allí—en ese lugar mío, supremo y secreto—tras pasar más allá de la cresta del Meru, va en verdad a mi mundo.

Verse 32

मानसोद्भेदमिति च तत्रान्यत्तीर्थमुत्तमम् ॥ पृथ्वीमुद्भिद्य मध्ये तु जलं गच्छति सत्वरम् ॥

Y allí hay otro excelente tīrtha, llamado «Mānasodbheda»: al perforar la tierra, el agua se dirige velozmente hacia el interior.

Verse 33

देवा अपि न जानन्ति तं देशं तत्र संस्थितम् ॥ मानुषा हि विजानन्ति भूम्यां पतति तज्जलम् ॥

Ni siquiera los dioses conocen ese lugar situado allí; los humanos, en cambio, lo conocen: su agua cae sobre la tierra.

Verse 34

यस्तत्र कुरुते स्नानमहोऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते मानसे दिव्ये मम भक्तश्च जायते ॥

Quien se baña allí, tras ayunar un día y una noche completos, se regocija en el divino Mānasa y se vuelve devoto mío.

Verse 35

अस्ति पञ्चशिरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥ ब्रह्मणा छिद्यते यत्र शिरश्चैव महाद्युति ॥

Allí existe un lugar mío, secreto y supremo, llamado Pañcaśira, donde Brahmā corta una cabeza de gran resplandor.

Verse 36

यत्र तन्मध्यमं कुण्डं छिन्नमेव स्वयम्भुवा ॥ तत्र रक्तजला भूमिर्दृश्यते धारसंकुला ॥

Donde ese estanque central es en verdad cortado por Svayambhū (Brahmā), allí se ve la tierra con aguas rojizas, colmada de corrientes.

Verse 37

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ मोदते ब्रह्मलोकस्थो मम भक्तश्च जायते ॥

Quienquiera que se bañe allí, tras ayunar cinco noches, se regocija morando en Brahmaloka y llega a ser mi devoto.

Verse 38

तथात्र मुञ्चते प्राणान् गुह्ये पञ्चशिरे मम ॥ जलचन्द्रायणं कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

Asimismo, allí abandona los alientos vitales, en mi secreto Pañcaśira, tras realizar el voto de Cāndrāyaṇa con agua y permanecer firme en mis ritos prescritos.

Verse 39

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव रागमोहविवर्जितः ॥ ब्रह्मलोकमत्क्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥

Sabio y perspicaz, libre de apego y de ilusión, trasciende Brahmaloka y va a mi mundo.

Verse 40

अस्ति सोमाभिषेकेति तीर्थमन्यत्परं मम। राजत्वे ब्राह्मणानां तु मया सोमोऽभिषेचितः॥

Existe otro vado sagrado supremo mío llamado “Somābhiṣeka”. Cuando los brāhmaṇas ejercían la soberanía, Soma fue consagrado por mí.

Verse 41

तत्राहं तोषितस्तेन अत्रिपुत्रेण माधवि। नवपञ्चककोट्यस्तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥

Allí quedé complacido con aquel hijo de Atri, oh Mādhavī, después de que realizara una acción sumamente difícil, (estimada en) nueve y cinco koṭis (de mérito).

Verse 42

प्राप्तश्च परमां सिद्धिं मत्प्रसादाद्वसुन्धरे। तदायत्तं जगत्सर्वं व्रीहयः परमौषधीः॥

Y alcanzó la suprema perfección por mi gracia, oh Vasundharā. De ello depende el mundo entero: las cosechas de arroz y las plantas medicinales excelsas.

Verse 43

जायतेऽस्मिन्प्रलीयन्ते स्कन्देन्द्राः समरुद्गणाः। भूमे सोममयं सर्वं मम संस्थं भविष्यति॥

En esto, Skanda e Indra—junto con las huestes de los Maruts—nacen y se disuelven. Oh Tierra, todo esto será impregnado de Soma y establecido en mí.

Verse 44

तत्र सोमगिरिर्नाम यत्र धारा पतेद्भुवि। कुण्डेऽरण्ये विशालें तु एतत्ते कथितं मया॥

Allí hay un lugar llamado Somagiri, donde una corriente (dhārā) cae sobre la tierra. En el amplio bosque, junto al kuṇḍa: esto te lo he declarado.

Verse 45

अथात्र म्रियते देवि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। सोमलोकमतिगम्य मम लोकं प्रपद्यते॥

Ahora, si alguien muere aquí, oh Diosa, habiendo realizado una obra sumamente difícil, trasciende el mundo de Soma y alcanza mi mundo.

Verse 46

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

Existe un lugar llamado Corvaśikuṇḍa, un campo sagrado mío, secreto y supremo, donde en verdad Urvaśī, tras hendirlo, nació del muslo derecho.

Verse 47

तत्र तप्याम्यहं देवि देवानामपि कारणात्। न मां कश्चिद्विजानाति स्वात्मानो हि विजानते॥

Allí practico austeridad, oh Diosa, incluso por la causa de los dioses. Nadie me reconoce; sólo quienes conocen su propio Ātman me conocen de verdad.

Verse 48

ततो मे तप्यमानस्य बहुवर्षव्यतिक्रमात्। देवा अपि न जानन्ति वज्रिब्रह्ममहेश्वराः॥

Luego, mientras yo continuaba en austeridad y transcurrían muchos años, ni siquiera los dioses—Indra, portador del rayo, Brahmā y Maheśvara—me conocieron.

Verse 49

एकैकॆन फलेनात्र बदर्यां तु सुनिश्चितम्। बहुवर्षसहस्रं तु तपश्चीर्णं मया भुवि॥

Aquí, con cada fruto único en la arboleda de Badarī (azufaifo)—esto es seguro—he practicado austeridad en la tierra durante miles de años.

Verse 50

तत्राहं दश कोट्यस्तु दशवर्षं दशार्बुदम् ॥ दश भूमे तथान्यानि पद्मानि तपसि स्थितः

Allí permanecí—por lapsos contados como diez koṭis, diez años, diez arbuda; y por diez medidas semejantes, oh Tierra, y también por otras medidas llamadas padma—permaneciendo en austeridad (tapas).

Verse 51

ततस्ते मां न पश्यन्ति देवा गुह्यपथे स्थितम् ॥ विस्मयं परमं जग्मुर्देवा दुःखपरायणाः

Entonces los dioses no me vieron, aunque yo estaba situado en el sendero oculto; y los dioses—entregados a la aflicción—cayeron en el asombro supremo.

Verse 52

अहं पश्यामि सर्वं वै तपःसंस्थो वसुन्धरे ॥ न मां सर्वे प्रपश्यन्ति योगमायासमावृताः

Yo, en verdad, lo veo todo, oh Vasundharā, estando establecido en el tapas; pero no todos me contemplan, pues están cubiertos por la māyā del yoga.

Verse 53

ततस्ता देवताः सर्वाः प्रत्य ऊचुश्च पितामहम् ॥ विष्णुना च विना लोके शान्तिं नैव लभामहे

Entonces todas aquellas deidades respondieron a Pitāmaha (Brahmā): «Sin Viṣṇu en el mundo, no obtenemos paz en absoluto».

Verse 54

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ तत्र जग्मुर्महाभागे तुष्यन्तः परमं मुदा

Entonces los dioses—junto con los Gandharvas, los Siddhas y los supremos ṛṣis—fueron allí, oh muy afortunado, regocijándose con el más alto gozo.

Verse 55

विभावयन्ति मां तत्र देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ त्वया नाथ परित्यक्ता दुःखिताः श्रमवर्जिताः

Allí los dioses, encabezados por Indra, me contemplaron y dijeron: «Abandonados por ti, oh Señor, estamos afligidos, privados de vigor y esfuerzo».

Verse 56

त्रायस्व नो हृषीकेश परमाणुग्रहेण वै ॥ एतत्कृत्वा विशालाक्षि देवान् प्रणतिपूर्वकम्

«Sálvanos, oh Hṛṣīkeśa, ciertamente con la suprema compasión». Hecho esto, oh de grandes ojos, se acercaron a los dioses con previa reverencia.

Verse 57

मया विलोकिताः सर्वे परां निर्वृतिमागताः ॥ एतस्मिन्नुर्वशी कुण्डे एकरात्रोषितो नरः

Cuando fueron vistos por mí, todos alcanzaron el supremo alivio. En este Urvāśī-kuṇḍa, el hombre que permanezca una sola noche…

Verse 58

यः स्नाति सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ उर्वशीलोकमासाद्य क्रीडते कालमक्षयम्

Quienquiera que se bañe aquí queda libre de todas las faltas; de ello no hay duda. Al alcanzar el mundo de Urvāśī, goza por un tiempo imperecedero.

Verse 59

यस्तत्रोत्सृजते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्तो याति मल्लीनतां प्रिये

Y quien allí abandone su aliento vital, entregado a mis obras y ritos, libre tanto de mérito como de demérito, va a Mallīnatā, oh amada.

Verse 60

श्रीबदर्याश्रमं पुण्यं यत्र यत्र स्थितः स्मरेत् ॥ स याति वैष्णवं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

Quienquiera que, dondequiera que se halle, recuerde el auspicioso y meritorio Śrī-Badarīāśrama, alcanza una morada vaiṣṇava, libre de retorno (más allá de los renacimientos).

Verse 61

य इदं शृणुयान्नित्यं मद्भक्तः सततं पठेत् ॥ ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥

Quien escucha esto constantemente y, siendo devoto mío, lo recita de modo regular, es (tenido por) brahmacārin, vencedor de la ira, veraz y dueño de los sentidos.

Verse 62

ध्यानयोगरतो नित्यं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ यस्यैतद्विदितं सर्वं ध्यानयोगं वसुन्धरे ॥

Quien está siempre dedicado al yoga de la meditación llega a participar del fruto de la liberación. Oh Vasundharā, aquel para quien se comprende por completo toda esta disciplina del dhyāna-yoga.

Verse 63

इन्द्रलोकमिति ख्यातो बदर्यां च ममाश्रमः ॥ तत्राहं देवि शक्रेण निष्कलं परितोषितः ॥

En Badarī, mi āśrama es célebre con el nombre de «Indraloka». Allí, oh Diosa, quedé plenamente complacido por Śakra (Indra).

Verse 64

वेदधारमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ यत्र ब्रह्ममुखाद्भ्रष्टा वेदाश्चत्वार एव च ॥

En ese supremo campo sagrado mío hay un lugar célebre como «Vedadhāra», donde se dice que los cuatro Vedas brotaron—como caídos—de la boca de Brahmā.

Verse 65

तत्र स्नानं तु कुर्वीत ज्येष्ठमासस्य द्वादशीम् ॥ मोदते लोकपालेषु मम भक्तश्च जायते ॥

Allí debe realizar el baño ritual en la Dvādaśī (duodécimo día lunar) del mes de Jyeṣṭha; se regocija entre los Lokapālas (guardianes del mundo) y se vuelve devoto mío.

Verse 66

तत्र वै पञ्च कुण्डानि स्थूलशीर्षशिलोच्चये ॥ पञ्चात्र शिरसः स्थाने बहुधारासमन्विताः ॥

Allí, en verdad, hay cinco kuṇḍas (estanques de baño) en la elevación rocosa llamada Sthūlaśīrṣa; aquí, en el «lugar de la cabeza», están provistos de muchas corrientes.

Verse 67

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते सोमलोकेषु एवमेतन्न संशयः ॥

Quien se baña allí, tras ayunar durante tres noches, se regocija en los mundos de Soma; así es, sin duda alguna.

Verse 68

देवानां तु वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकापितामहः ॥ योगमायापटच्छन्नं कथयामास मां तदा ॥

Al oír las palabras de los dioses, Brahmā, el abuelo de los mundos, habló entonces de mí como de Aquel que está velado por el manto de Yogamāyā.

Verse 69

योऽवगच्छति चात्मानं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

Quien llega a comprender el Sí mismo (Ātman), alcanza el destino supremo.