Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

Sūta dijo: Habiendo oído así las palabras del sabio Agastya—nacido del cántaro—el muni Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa), con reverencia, pronunció dulces palabras.

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

Vyāsa dijo: ¡Oh Bienaventurado! Al oír de ti esta maravillosa y suprema grandeza del tīrtha sagrado, mi mente ha llegado a la dicha más alta.

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

Dime, en verdad, de otro tīrtha excelso mientras escucho; pues mi mente no halla saciedad al oír—oh tú, de noble voto.

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

Agastya dijo: Escucha, oh brāhmaṇa; describiré otro tīrtha sin par, célebre como “Svargadvāra”, que siempre destruye todos los pecados.

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

Exponer en detalle la grandeza de Svargadvāra requeriría aun un poder señorial; por eso, hijo querido, escucha en breve—oh tú, de noble voto.

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

Comenzando desde Sahasradhārā, hacia el oriente en las aguas del Sarayū, su medida se declara de seiscientos treinta y seis dhanuṣ.

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

La grandeza de Svargadvāra ha sido expuesta por sabios consumados en los Purāṇas; no ha existido, ni existirá, un tīrtha igual a Svargadvāra.

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

Verdad—verdad—verdad una vez más: mis palabras no son falsas. En todo el orbe del universo no existe un tīrtha igual a Svargadvāra.

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

Abandonando incluso todos los lugares santos, celestiales y terrenales, llegan allí al alba y permanecen—acogiéndose a ese lugar, oh tú de noble voto.

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

Por ello, debe realizarse aquí el baño matutino, de manera especial—quien desee para sí el fruto de haberse sumergido en todos los tīrtha.

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

Oh dvija, los seres que entregan su aliento vital dentro del recinto de Svargadvāra avanzan hacia la morada suprema de Viṣṇu—de ello no hay duda.

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

Contempla esta “Puerta de la Liberación”, que concede a los hombres alcanzar el cielo. Es célebre como “Svargadvāra”; por ello este tīrtha es insuperable.

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

Svargadvāra es sumamente difícil de obtener, incluso para los dioses—no hay duda. Lo que el ser humano desee allí, eso mismo alcanza.

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

En Svargadvāra hay logro supremo; en Svargadvāra está el destino más alto. Todo lo recitado en japa, todo lo dado en caridad, todo lo ofrecido al fuego, todo lo visitado y venerado, toda austeridad emprendida y toda obra realizada—toda meditación, todo estudio y toda dádiva se vuelve imperecedera.

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

Cualquier pecado acumulado a lo largo de miles de nacimientos, para quien entra en Svargadvāra, todo ello se consume y se destruye.

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas, Śūdras y quienes son de origen social mezclado; y también kṛmis, mlecchas y otros seres diversos, nacidos en vientres de pecado—

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

Insectos, hormigas y también otras bestias y aves—los que, llegado su tiempo, hallan la muerte en Svargadvāra—escucha, oh dos veces nacido.

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

Todos llegan a ser portadores de la maza Kaumodakī; y las aves quedan marcadas por el estandarte de Garuḍa. En esa auspiciosa ciudad de Viṣṇu, los humanos nacen con la naturaleza y el destino de Viṣṇu.

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

Sea uno sin deseos o con deseos—aunque solo haya llegado al tīrtha—quien entrega la vida en Svargadvāra es honrado en el mundo de Viṣṇu.

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

Los sabios, los dioses, los Siddhas, los Sādhyas, los Yakṣas y las huestes de los Maruts—aquellos que en verdad establecieron distinciones solo por el hilo sagrado (yajñopavīta)—

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

Al mediodía, las huestes de los dioses manifiestan aquí de modo especial su presencia. Por ello, debe uno realizar con esmero el baño del mediodía en este lugar.

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

Quienes, dueños de sus sentidos, practican el ayuno en Svargadvāra—y quienes guardan un ayuno de un mes—alcanzan la morada suprema.

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

Quienes se deleitan en el don de alimento, quienes dan joyas y tierras, y quienes ofrecen vacas y vestiduras a los brāhmaṇas, van a la morada de Hari.

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

Donde los siddhas, las grandes almas, los sabios y aun los Pitṛs alcanzan el cielo—por ello ese lugar es recordado como “Svargadvāra”, la Puerta del Cielo.

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

Hari, Dios de dioses, habiendo asumido por sí mismo una forma cuádruple, se deleita aquí eternamente—Rāghava junto con sus hermanos.

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

Abandonando incluso Brahmaloka, el Eterno de cuatro rostros—Pitāmaha (Brahmā)—se deleita siempre aquí mismo, junto con los dioses.

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

Śiva, morador de la morada de Kailāsa, está también establecido allí mismo.

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

Aun un cúmulo de karma pecaminoso tan vasto como Meru y Mandara, al llegar a Svargadvāra, se destruye por completo.

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

El destino bienaventurado que alcanzan los entregados al conocimiento y la austeridad, y quienes celebran sacrificios—ese mismo destino auspicioso está prescrito para los que mueren en Svargadvāra.

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

Svargadvāra es frecuentado y venerado por huestes de rishis, dioses e incluso asuras—entregados al japa y al homa—y por renunciantes que anhelan la liberación.

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

El mérito que se obtiene viviendo en Kāśī durante sesenta mil años—en la era de Kali se alcanza en apenas medio instante al acogerse a Ayodhyā, la ciudad de Daśaratha.

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

El estado supremo que alcanzan los yoguis al abandonar el cuerpo en Vārāṇasī—ese mismo estado se alcanza con solo bañarse en el Sarayū en el día de Hari.

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

Quien muere en la “Puerta del Cielo” no contempla el infierno en absoluto; pues los agraciados por Keśava todos van al destino supremo.

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

Cualesquiera que sean los tīrtha en la tierra, en la región intermedia y en el cielo—este lugar santo los sobrepasa a todos, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

Al alcanzar la devoción a Viṣṇu, los resueltos se regocijan con certeza—retrayendo, según su fuerza, el deseo (kāma) asentado en los objetos de los sentidos.

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

Uniendo su fuerza por todos los medios, su poder queda establecido en la austeridad (tapas); para ellos no hay retorno al renacer, ni siquiera a través de cientos de crores de kalpas.

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

Aunque un sabio sea herido por cientos de armas, si mora aquí, alcanza la morada suprema; al llegar allí, ya no se aflige.

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

Si alguien deja el cuerpo en Svargadvāra, alcanza la meta suprema. No es necesario discriminar entre el camino del solsticio del norte o del sur.

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

Para todos los que se acogen a Svargadvāra, todo tiempo se vuelve propicio. Con solo bañarse, los pecados de los seres encarnados se disuelven.

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

Cualesquiera pecados que los hombres cometan en este mundo por medio del cuerpo, Ayodhyā es proclamada con reverencia como la morada suprema para ellos.

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

Especialmente en el decimoquinto día de la quincena luminosa del mes de Jyeṣṭha, se recuerda la peregrinación anual de Candrahari, tal como lo proclaman incluso los dioses.

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

En esa ocasión, oh brāhmaṇa, los observantes de votos deben realizar con diligencia el rito conclusivo (udyāpana) del Candrasahasra-vrata, cuyo fruto supera al de todos los sacrificios.

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

Cuando eso se cumple debidamente, por la destrucción de los grandes pecados, el cielo se vuelve alcanzable para los seres humanos.

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

Dijo Śrī Vyāsa: Oh Bienaventurado, dime con verdad el auspicioso origen de ese Candrahari, y también el método del rito conclusivo (udyāpana) del Candra-vrata.

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

Dijo Agastya: Deseoso de contemplar la grandeza de los lugares sagrados, la Luna—tesoro de néctar—vino tras postrarse ante Viṣṇu, que mora en Ayodhyā. Al llegar aquí, Candra emprendió la peregrinación por los tīrthas.

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

Luego, en debido orden y conforme al rito—entre muchos prodigios—adoró a Viṣṇu, emprendiendo verdaderas austeridades difíciles de soportar.

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

Habiendo alcanzado Su gracia, estableció a Hari poniendo por delante su propio nombre; por ello esa deidad es recordada como Candrahari.

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

Por la gracia de Vāsudeva, aquel lugar se volvió verdaderamente maravilloso; pues es el recinto más secreto y supremamente sagrado, la morada de Vāsudeva, oh tú de excelentes votos.

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

Aquí, oh brāhmaṇa, los Siddhas moran siempre, consagrados sin cesar al Govinda-vrata: Govinda, el Señor de la liberación para todos los seres.

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

Llevando diversos signos y observancias, anhelando siempre el mundo de Viṣṇu, esos de alma liberada, vencedores de los sentidos, practican sin cesar el Yoga supremo.

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

Tal como aquí se alcanza el Dharma, en ningún otro lugar se alcanza de igual modo. La caridad, los votos y el homa: todo lo realizado aquí adquiere mérito imperecedero (akṣaya).

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

Aquí, para los seres vivientes, nace constantemente la obtención de los frutos de todos los deseos justos. Por ello, los seres deben realizar con diligencia y en el debido orden obras como la caridad y, sobre todo, la veneración de los brāhmaṇas—muy especialmente cuando marido y esposa la cumplen juntos.

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

El fruto superior a todos los sacrificios, el mérito de bañarse en todos los vados sagrados, y el mérito que nace en los hombres al contemplar a todos los dioses—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

Todo ese mérito nace para los seres con el solo darśana de este lugar sagrado. Por ello, en los Purāṇas y otras escrituras se canta que éste es un gran kṣetra, un vasto campo santo.

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

Aquí también se enseña el rito de udyāpana, la conclusión del voto, que los hombres han de realizar poniendo a los brāhmaṇas al frente. En primer lugar viene la observancia llamada «Candra-sahasra Vrata», en honor del Señor de la Luna.

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

Cuando han transcurrido dos años y medio—junto con cinco quincenas y dos días—entonces, en la octava parte de un día, ocurre un mes intercalar (adhimāsa).

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

O bien, tras ochenta y tres años junto con cuatro meses adicionales, se cumple el rito de las «mil lunas», si el hombre vive tanto. Entonces debe realizar con empeño el udyāpana y emprender la peregrinación con el debido esfuerzo.

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

El mérito supremo que se declara pertenecer siempre a quienes celebran sacrificios; el mérito de los que dicen la verdad; y el mérito de quien dona oro en caridad: ese mismo mérito, oh brāhmaṇa, lo alcanzan quienes viven hasta la medida del «sahasrābda» (el cómputo de mil años ligado a las mil lunas).

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

Así se declara aquí que tal voto meritorio es dador de toda dicha.

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

En el decimocuarto día lunar, purificado, debe bañarse—precedido de la limpieza de los dientes—guardando brahmacarya y dominando palabra, cuerpo y mente. Luego, en el día de luna llena, haciendo igualmente, debe disponer la adoración de la Luna (Candra-pūjā).

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

Primero deben ser veneradas las Madres Divinas en el orden debido, comenzando por Gaurī y las demás. Luego, con devoción, debe honrarse a los sacerdotes oficiantes (ṛtvij), precedido por el rito apropiado de vṛddhi-śrāddha.

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

Con pureza y esmerada preparación, debe hacerse una imagen semejante al disco de la Luna. Su número ha de ser mil; o bien la mitad, o la mitad de la mitad, según los propios recursos; y, si fuere necesario, una reducción ulterior conforme a la hacienda disponible.

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

Después, procédase según la medida de la fe o según la medida de la riqueza. O bien, con empeño sincero, dispónganse dieciséis elementos auspiciosos (imágenes/ofrendas) conforme a lo prescrito.

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

Luego debe realizarse la adoración de la Luna conforme al rito enseñado en los Āgamas. Cada imagen auspiciosa ha de hacerse con dieciséis māṣas (medida de peso/cantidad) para cada una.

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

El homa debe realizarse con el Soma-mantra, en proporción a los propios medios. Luego debe instalarse la imagen, recitando el Soma-mantra mientras se la establece.

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

Con diligente esmero, hágase recitar el relato del origen de Soma y el Soma-sūkta. Luego debe realizarse la adoración de la Luna conforme al rito declarado en los Āgamas.

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

Debe realizarse el nyāsa de Candra y el nyāsa de las kalā (las porciones lunares), y consagrar el agua en el maṇḍala. Asimismo, debe efectuarse el nyāsa de las once facultades (indriyas), todo conforme al orden ritual prescrito.

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

Ha de trazarse un maṇḍala semejante al disco de la Luna con granos de arroz auspiciosos. En su centro debe colocarse un kalaśa, colmado de leche de vaca.

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

En el exterior, en los cuatro lados, deben colocarse vasijas rituales completamente llenas. Luego, dentro del maṇḍala, ha de realizarse la adoración de Candra en secuencia, invocándolo por sus nombres en el debido orden.

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

Siempre, salutaciones a Candra—el Ordenador—y al Amigo del loto kumuda.

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

Saludaciones a la Luna, cuyos rayos son como néctar; salutaciones a Soma, señor de las hierbas medicinales. Salutaciones al que es como nacido del loto (fresco y puro), al dios marcado como mṛgāṅka, y al tesoro de las kalā lunares.

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

Salve al Señor de las constelaciones; salve al Dueño de la noche. Siempre me inclino ante Jaivātṛka, dador de vida, y ante Candra, el «rey de los dos veces nacidos», la Luna.

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

Así, Candra debe ser alabado en orden con dieciséis nombres.

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

Luego, con dominio de sí, debe ofrecer conforme al rito, precedido por mantra: tomando agua en una concha, junto con flores, frutos y pasta de sándalo.

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

Salve a Ti, que ‘naces’ una y otra vez al final de cada mes. Oh Śaśāṅka, junto con Rohiṇī, acepta esta ofrenda de arghya mía.

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

Habiendo así adorado a la Luna conforme al rito, debe uno inclinarse. Y deben prepararse otros dieciséis cántaros, llenos de leche y provistos de gemas.

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

Cubiertas con paños y vestiduras, esas vasijas deben entregarse a un sacerdote dos veces nacido (dvija) para la paz. Luego debe realizarse el abhiṣeka, con pāyasa (arroz con leche sagrado) y con agua.

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

Procúrese la satisfacción de los sacerdotes (ṛtvij) según los propios recursos. Allí, de modo especial, aliméntese a los brāhmaṇas junto con sus familias.

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

Con esmero debe honrarse a la pareja de brāhmaṇas, también con vestiduras. Después, han de darse abundantes y excelentes dones de dakṣiṇā.

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

También deben darse imágenes sagradas (pratimā) a los brāhmaṇas, precedidas por el don de una vaca. Oro, plata, vestiduras y, de modo especial, alimento han de ser ofrecidos. Así, con alegría, entréguense estos dones al dos veces nacido para el gran contento de Candra (la Luna divina).

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

El devoto sabio debe pasar el resto del día conforme a la observancia del ayuno. Al día siguiente, ha de realizar la adoración del Señor; luego, junto con sus parientes, puede tomar alimento y dar por concluida formalmente la observancia.

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

Así se cumple el voto excelso llamado «Candrasahasra». Por este voto, aun quien haya matado a un brāhmaṇa, aun el bebedor de licor, el ladrón y quien profanó el lecho del maestro—purificado en el alma—puede ir al mundo de la Luna.

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

Oh brāhmaṇa, sea cual sea la condición de una persona, si es amada por Nārāyaṇa y cumple esta observancia con firme regularidad, se convierte en quien ha consumado el propósito de la vida.