Adhyaya 98
El capítulo se presenta como un diálogo: Devī pide que se aclare por qué cierto liṅga recibe el nombre de Pṛthvīśvara y, más tarde, el de Candreśvara. Īśvara responde con una narración purificadora que destruye el pecado, extendida a través del tiempo cósmico: el liṅga es célebre desde yugas y manvantaras antiguos y se halla en la región de Prabhāsa, con indicaciones de dirección y distancia. Se relata luego una crisis: la Tierra, oprimida por la carga de los daityas, toma forma de vaca y vaga hasta llegar a Prabhāsa-kṣetra. Allí decide establecer un liṅga y practica austeridades severas durante cien años. Rudra, complacido, le asegura que Viṣṇu eliminará a los daityas y declara que el liṅga será famoso como Dharitrī/Pṛthvīśvara. La phalaśruti afirma que adorar en Bhādrapada kṛṣṇa tṛtīyā equivale a un mérito sacrificial inmenso; el entorno se define como un campo liberador, y aun morir inadvertidamente dentro de él conduce al “estado supremo”. En el segundo arco, situado en el Varāha-kalpa, la Luna, afligida por la maldición de Dakṣa, cae a la tierra, llega a Prabhāsa junto al océano y venera a Pṛthvīśvara durante mil años. Recupera su brillo y su pureza, y el liṅga pasa a llamarse Candreśvara. El capítulo concluye diciendo que escuchar este māhātmya elimina impurezas y favorece la salud.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चंडेश्वरमिति श्रुतम् । सोमेशाद्वायवे भागे धनुषां षष्टिभिः स्थितम्
Īśvara dijo: Entonces, oh Gran Diosa, debe uno ir al santuario conocido como Caṇḍeśvara. Está situado a una distancia de sesenta dhanuṣ de Someśvara, en la dirección de Vāyu (el Viento).
Verse 2
दिव्यं लिंगं महादेवि सर्वपातकनाशनम् । तत्पूर्वे तु युगे ख्यातं मनोः स्वायंभुवांतरे
Oh Gran Diosa, es un liṅga divino, destructor de todo pecado. En la era anterior fue célebre, durante el Manvantara de Svāyambhuva Manu.
Verse 3
त्रेतायुगमुखे देवि पृथिव्या संप्रतिष्ठितम् । पूर्वमन्वंतरे चास्मिंल्लिङ्गं पृथ्वीश्वरं प्रिये
Al alba del Tretā-yuga, oh Diosa, la Tierra lo estableció. Y en este Manvantara anterior, amada, el liṅga fue conocido como Pṛthvīśvara.
Verse 4
पुनश्चंद्रेण तत्प्राप्तं लिंगं चंद्रेश्वरं प्रिये । ब्रह्महत्यादिपापानां नाशनं पुण्यवर्द्धनम्
Luego, amada, ese liṅga fue obtenido por la Luna y se hizo conocido como Candreśvara. Destruye los pecados, comenzando por la brahmahatyā, y acrecienta el mérito.
Verse 5
तं दृष्ट्वा मानवो देवि सप्तजन्मसमुद्भवैः । मुच्यते कल्मषैः सर्वैः कृतकृत्यस्तु जायते
Oh Diosa, con solo contemplarlo, una persona queda libre de todas las impurezas acumuladas a lo largo de siete nacimientos, y se vuelve alguien cuya vida ha cumplido su propósito.
Verse 6
देव्युवाच । कथं पृथ्वीश्वरं ख्यातं तल्लिंगं पाप नाशनम् । कथं पुनः समाख्यातं चन्द्रेश्वरमिति प्रभो । एतद्विस्तरतो ब्रूहि श्रोतुकामाहमादरात्
La Diosa dijo: ¿Cómo llegó a ser famoso ese liṅga destructor del pecado como Pṛthvīśvara? ¿Y cómo, de nuevo, fue llamado Candreśvara, oh Señor? Dímelo con detalle; deseo escucharlo con reverencia.
Verse 7
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथा पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते जंतुस्त्रिविधैः कर्मबन्धनैः
Īśvara dijo: Escucha, oh Diosa; te relataré una historia que destruye el pecado. Al oírla, el ser se libera de las tres ataduras del karma.
Verse 8
आसीत्पूर्वं महादेवि दैत्यभारार्द्दिता मही साऽधो व्रजंती सहसा गोरूपा संबभूव ह
Antaño, oh Gran Diosa, la Tierra estaba oprimida por el peso de los daityas. Cuando se hundía hacia abajo, de pronto tomó la forma de una vaca.
Verse 9
इतस्ततो धावमाना न लेभे निर्वृतिं क्वचित् । ततो वर्षशते पूर्णे भ्रममाणा क्वचित्क्वचित्
Corriendo de aquí para allá, no halló sosiego en parte alguna. Luego, cumplidos cien años, siguió vagando de un lugar a otro.
Verse 10
आससाद महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । देवदानवगंधर्वैः सेवितं पापनाशनम्
Llegó al gran campo sagrado, célebre como Prabhāsa, servido y venerado por dioses, dānavas y gandharvas, destructor del pecado.
Verse 11
तत्र स्थित्वा महाक्षेत्रे कृत्वा मनसि निश्चयम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास भक्त्या परमया युता
Allí, en aquel gran lugar sagrado, permaneció y afirmó su determinación en el corazón. Con devoción suprema, estableció un liṅga.
Verse 12
वर्षाणां च शतं साग्रं कृते तपसि दुश्चरे । तुतोष भगवान्रुद्रो धरित्रीं वाक्यमब्रवीत्
Cuando se hubo consumado poco más de cien años de ardua ascesis, el Señor Rudra quedó complacido y dirigió sus palabras a Dharitrī (la Tierra).
Verse 13
देवि विश्वंभरे सर्वं तपः सुचरितं त्वया । मा शोकं कुरु कल्याणि भविष्यति तवेप्सितम्
«Oh Diosa, sustentadora del universo, toda esta austeridad ha sido cumplida por ti con rectitud. No te aflijas, bienaventurada: lo que anhelas se realizará.»
Verse 14
दैत्या नाशं गमिष्यंति विष्णुना निहता भुवि । भवित्री त्वं महादेवि दैत्यभारविवर्जिता
«Los daityas irán a la destrucción, abatidos por Viṣṇu sobre la tierra. Y tú, gran Diosa, quedarás libre del peso de los daityas.»
Verse 15
इदं त्वया स्थापितं यल्लिंगं परमशोभनम् । धरित्रीनाम्ना विख्यातं लोके ख्यातिं गमिष्यति
«Este liṅga supremamente resplandeciente que tú has establecido alcanzará fama en el mundo, célebre con el nombre de “Dharitrī”.»
Verse 16
अत्राहं संस्थितो नित्यं लिंगरूपी महाप्रभुः । स्थास्यामि कल्पेकल्पे वै नृणां पापापहारकः
«Aquí permanezco eternamente, el gran Señor en forma de liṅga. En cada era, en cada kalpa, permaneceré, disipando los pecados de los seres humanos.»
Verse 17
मूर्त्यष्टकसमायुक्तो लिंगे ऽस्मिन्संस्थितः सदा । नृणां नाशयिता पापं पूर्वजन्मशतार्जितम्
«Unido a las ocho manifestaciones divinas, permanezco siempre en este liṅga, destruyendo para los hombres los pecados acumulados a lo largo de cientos de nacimientos anteriores»។
Verse 18
भाद्रे कृष्णतृतीयायां यश्चैतं पूजयिष्यति । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्स्यत्यसंशयम्
«Quienquiera que adore este (liṅga) en el tercer día lunar de la quincena oscura de Bhādrapada obtendrá, sin duda, el mérito equivalente a mil sacrificios Aśvamedha.»
Verse 19
सर्वतीर्थाभिषेकस्य सर्वेषां दानकर्मणाम् । भविष्यति फलं तस्य लिंगस्यैवास्य पूजनात्
Al adorar este mismo Liṅga, se alcanza el fruto que nacería de las abluciones en todos los tīrtha sagrados y de toda clase de dádivas caritativas.
Verse 20
धनुषां षोडशं यावत्समंतात्परिमंडलम् । क्षेत्रमस्य समाख्यातं प्राणिनां मुक्तिदायकम्
Este campo sagrado se declara extendido en un círculo por todos los lados hasta dieciséis dhanu, y otorga liberación a los seres vivientes.
Verse 21
तस्मिन्मृताः प्राणिनो ये कामतो वाप्यकामतः । कृमि कीटसमा वापि ते यांति परमां गतिम्
Cualesquiera seres que mueran allí—sea voluntaria o involuntariamente—aun si son como gusanos o insectos, alcanzan el estado supremo.
Verse 22
यो दद्यात्काञ्चनं मेरुं कृत्स्नां वाऽपि वसुन्धराम् । यः पूजयति पृथ्वीशं स तयोरधिकः स्मृतः
Aunque alguien entregara en dádiva el Monte Meru de oro, o incluso la tierra entera, quien adora a Pṛthivīśa es recordado como más grande que ambos.
Verse 23
ईश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । पृथिवीश्वरनामाभूत्तत्प्रभृत्येव शंकरः
Īśvara dijo: «Así, tras conceder los dones, el Dios desapareció allí mismo. Desde entonces, Śaṅkara llegó a ser conocido con el nombre de Pṛthivīśvara».
Verse 24
पुनरस्मिन्महाकल्पे वाराह इति विश्रुते । कदाचिद्दक्षशापेन क्षीणश्चन्द्रो बभूव ह
De nuevo, en este gran eón célebre como el Vārāha Kalpa, sucedió una vez que la Luna quedó menguada por la maldición de Dakṣa.
Verse 25
पपात भूतले देवि यक्ष्मणा पीडितः शशी । क्षेत्रं प्रभासमासाद्य तन्महोदधिसंनिधौ
Oh Diosa, la Luna, afligida por la tisis (yakṣmā), cayó a la tierra; y al llegar al sagrado campo de Prabhāsa, permaneció junto al gran océano.
Verse 26
दृष्ट्वा पृथ्वीश्वरं लिंगं सप्रभावं महाप्रभम् । तत्पूजानिरतो भूत्वा वर्षाणां तु सहस्रकम्
Al contemplar el Liṅga de Pṛthivīśvara, poderoso y de gran esplendor, se entregó a su adoración durante mil años completos.
Verse 27
अतपत्स तपो रौद्रं शीर्णपर्णांबुभक्षकः । यतः समभवद्दीप्त्या सर्वाह्लादकरः शशी
Practicó una áspera austeridad, viviendo de hojas caídas y agua; por ello la Luna recobró su fulgor, dando gozo a todos los seres.
Verse 28
तल्लिंगस्यैव माहात्म्यात्ततश्चंद्रेश्वरोऽभवत् । तस्य लिंगस्य माहात्म्याच्चंद्रमा गतकल्मषः
Por la grandeza de ese mismo Liṅga, entonces fue conocido como Candreśvara; y por la grandeza de ese Liṅga, la Luna quedó libre de toda mancha.
Verse 29
अवाप सिद्धिमत्युग्रां स्पर्शलिंगप्रकाशिनीम् । सोमनाथेति यां प्राहुः प्रसिद्धां लिंगरूपिणीम्
Alcanzó una siddhi poderosa y extraordinaria: aquella que revela la gloria del Liṅga nacido del contacto, famosa en forma de Liṅga y celebrada con el nombre de “Somanātha”.
Verse 30
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं चन्द्रदैवतम् । श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति
Así, en breve, ha sido proclamada la grandeza de la deidad lunar. Al ser escuchada, destruye los pecados y concede también salud, libre de enfermedad.
Verse 98
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां पृथ्वीश्वर माहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोध्यायः
Así concluye el capítulo nonagésimo octavo, llamado “Descripción de la grandeza de Pṛthvīśvara”, en el Prabhāsa Khaṇḍa—dentro del primer Prabhāsakṣetra Māhātmya, en la sección de la Madhya-yātrā, del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, la Saṃhitā de ochenta y un mil versos.