Adhyaya 58

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ द्वितीयां ते वच्मि शक्तिं देवि क्रियात्मिकाम् । प्रभासस्थां महादेवीं देवानां प्रीतिदायिनीम्

Īśvara dijo: “Ahora, oh Diosa, te hablaré de la segunda Śakti: el poder encarnado como acción sagrada. Ella es la Gran Diosa que mora en Prabhāsa, dadora de gozo a los dioses.”

Verse 2

सोमेशाद्वायवे भागे षष्टिधन्वतरे स्थिता । तत्र पीठं महादेवि योगिनीगणवन्दितम्

Ella se halla en la dirección Vāyavya desde Someśvara, a una distancia de sesenta dhanus. Allí, oh Gran Diosa, está su asiento sagrado (pīṭha), venerado por las huestes de Yoginīs.

Verse 3

तस्मिन्स्थाने स्थितं देवि पातालविवरं महत् । तस्मिन्महाप्रभे स्थाने रक्षारूपेण संस्थिताम्

En aquel lugar, oh Diosa, hay una gran abertura hacia Pātāla. En ese sitio de intenso resplandor, ella permanece en forma de protectora (rakṣā-rūpa).

Verse 4

पातालनिधि निक्षेपदिव्यौषधिरसायनम् । क्षेत्रमध्ये स्थितं सर्वं तदर्चनरतो लभेत्

Los tesoros ocultos de Pātāla, y las medicinas divinas y elixires de rasāyana—todo ello está asentado en este campo sagrado. Quien se entrega al culto allí obtiene sus frutos y bendiciones.

Verse 5

भैरवीति च तद्देव्याः पूर्वं नाम प्रकीर्त्तितम् । अस्मिन्पुनश्चांतरे तु अष्टाविंशे चतुर्युगे । त्रेतायुगमुखे राजा अजापालो बभूव ह

Antaño, aquella Diosa era celebrada con el nombre de “Bhairavī”. Ahora, en este Manvantara—en el vigésimo octavo ciclo de los cuatro yuga—al comienzo del Tretā-yuga, surgió un rey llamado Ajāpāla.

Verse 6

तेन चागत्य क्षेत्रेस्मिन्पंचवर्षशतानि च । भैरवी पूजिता देवी व्याधिग्रस्तेन भामिनि

Habiendo llegado a este kṣetra sagrado, durante quinientos años aquel afligido por la enfermedad—oh bella dama—adoró aquí a la Diosa Bhairavī, aun bajo el tormento del mal.

Verse 7

ततः प्रोवाच तं देवी संतुष्टा राजसत्तमम् । अलं क्लेशेन राजर्षे तुष्टाहं तव भक्तितः

Entonces la Diosa, complacida, habló a aquel excelso rey: “Basta ya de aflicción, oh sabio entre reyes; tu devoción me ha colmado de contento.”

Verse 8

इत्युक्तः स तदा राजा कृताञ्जलिपुटः सुधीः । प्रणम्योवाच तां देवीमानंदास्राविलेक्षणः

Así interpelado, el rey prudente juntó las manos en añjali, se postró y habló a la Diosa, con los ojos desbordantes de lágrimas de dicha.

Verse 9

यदि तुष्टासि मे देवि वरार्हो यदि वाप्यहम् । सर्वे रोगाः शरीरान्मे नाशं यांतु बहिः कृताः

Oh Diosa, si estás complacida conmigo y si soy digno de recibir un don, que todas las enfermedades salgan de mi cuerpo—expulsadas afuera—y vayan a su destrucción.

Verse 10

एवमुक्ता तु सा देवी पुनः प्रोवाच तं नृपम् । सर्वमेव महाराज यथोक्तं ते भविष्यति

Así interpelada, la Diosa habló de nuevo al rey: «Oh gran rey, todo sucederá para ti exactamente como lo has dicho».

Verse 11

इत्युक्ते तु तदा देव्या तस्य राज्ञः कलेवरात् । निर्गता व्याधयस्तत्र अजारूपेण वै पृथक्

Cuando la Diosa hubo dicho esto, de pronto las enfermedades salieron del cuerpo del rey allí mismo, cada una por separado, tomando la forma de cabras.

Verse 12

सहस्राणां तु पञ्चैव नियतं सार्द्धमेव च । इति वृत्ते महादेव्या पुनः प्रोक्तो नराधिपः

Su número quedó fijado con certeza en cinco mil quinientos. Ocurrido esto, la Gran Diosa volvió a dirigirse al señor de los hombres, el rey.

Verse 13

राजन्नेतानजारूपान्व्याधीन्पालय कृत्स्नशः । किंकुर्वाणा भविष्यंति तवैवादेशकारिणः

«Oh rey, protege y sustenta a estas enfermedades que han tomado forma de cabras—todas ellas. Se convertirán en tus servidores, obrando sólo bajo tu mandato.»

Verse 14

अजापालेति ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । तव नाम्ना मम नाम अजापालेश्वरीति च । भविष्यति धरापृष्ठे तच्च यावच्चतुर्युगम्

Tu nombre será célebre en el mundo como Ajāpāla, el Guardián de las cabras. Y por tu nombre, también el mío será llamado Ajāpāleśvarī. Sobre la tierra, esta fama perdurará mientras duren los cuatro yugas.

Verse 15

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां योऽत्र मां पूजयिष्यति । तस्याष्टगुणमैश्वर्यं दास्ये तुष्टा न संशयः

Quienquiera que aquí me venere en el octavo y en el decimocuarto día lunar, a él—complacida—le concederé prosperidad y señorío en ocho formas; de ello no hay duda.

Verse 16

अश्वयुक्छुक्लाष्टम्यां च त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम् । सोमेशं मध्यतः कृत्वा संस्नाप्याभ्यर्च्य मां पृथक् । तस्य वर्षत्रयं राजन्न भीः शोको भविष्यति

En el octavo día luminoso de Āśvayuja, tras circunvalar tres veces—poniendo a Someśvara en el centro—y luego bañar a la deidad, rendirle culto y adorarme también a mí por separado, oh Rey, durante los tres años siguientes no habrá para él temor ni aflicción.

Verse 17

या तु वंध्या भवेन्नारी रोगिणी दुर्भगा तथा । तयोक्ता नवमी कार्या ममाग्रे तुष्टिवर्द्धिनी

La mujer que sea estéril, o esté enferma, o sea desafortunada, debe observar el rito de Navamī según lo prescrito, ante mí (la Diosa); ello acrecienta la complacencia y el favor divinos.

Verse 18

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तु तदा देवी तत्रैवांतर्हिताऽभवत् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थः स राजातुलविक्रमः

Dijo Īśvara: Habiendo hablado así, la Diosa se desvaneció allí mismo. Y aquel rey de valor incomparable permaneció en medio de Prabhāsakṣetra.

Verse 19

पालयामास धर्मात्मा तानजान्व्याधिरूपिणः । औषधीर्विविधाकारास्तेषां याः पुष्टिहेतवः

Aquel rey justo cuidó de aquellas cabras que habían tomado la forma de enfermedades, y las nutrió con hierbas de muchas clases—las que eran causa de su crecimiento y vigor.

Verse 20

तत्र वर्षशतं साग्रं पुष्टिं नीता अजाः पृथक् । महानिधानसंस्थानमजापालेन निर्मिंतम्

Allí, durante un siglo entero y aún más, las cabras fueron llevadas por separado a la plenitud y prosperidad. Y el guardián de las cabras construyó un gran establecimiento, como sede de tesoros.

Verse 21

अथ तस्याः प्रसादेन स राजा पृथुविक्रमः । सप्तद्वीपाधिपो जातः सूर्यवंशविभूषणः

Entonces, por la gracia de Ella, aquel rey—de vasto valor—llegó a ser señor de los siete continentes, ornamento de la dinastía solar.

Verse 22

देव्युवाच । अत्याश्चर्यमिदं देव अजा देव्याः समुद्भवम् । पुनश्च श्रोतुमिच्छामि तस्य राज्ञोद्भुतं महत्

La Diosa dijo: «Esto es sumamente asombroso, oh Señor: estas cabras han surgido de la Diosa. Y de nuevo deseo oír el gran prodigio concerniente a ese rey».

Verse 23

कथं राजा स देवेश सप्तद्वीपां वसुन्धराम् । शशास एक एवासौ कथं ते व्याधयः कृताः

¿Cómo pudo ese rey, oh Señor de los dioses, gobernar él solo la tierra con sus siete continentes? ¿Y cómo fueron producidas aquellas enfermedades?

Verse 24

ईश्वर उवाच । पुरा बभूव राजर्षिर्दिलीप इति विश्रुतः । दीर्घो नाम सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

Dijo Īśvara: Antaño hubo un sabio real, célebre con el nombre de Dilīpa. Su hijo se llamaba Dīrgha, y de él nació Raghu.

Verse 25

अजःपुत्रो रघोश्चापि तस्माद्यश्चातिवीर्यवान् । स भैरवीं समाराध्य कृत्वा व्याधीनजागणान्

Aja también fue hijo de Raghu; y de él surgió uno de fuerza extraordinaria. Tras adorar a la Diosa Bhairavī, por ese poder convirtió las enfermedades en una multitud de cabras.

Verse 26

पालयामास संहृष्टो ह्यजापालस्ततोऽभवत् । तस्मिन्काले बभूवाथ रावणो राक्षसेश्वरः

Gozoso, gobernó el reino y así quedó establecido como Ajāpāla, su protector. En ese mismo tiempo, Rāvaṇa también se alzó en fama como señor de los Rākṣasas.

Verse 27

लंकास्थितः सुरगणान्नियुयोज स्वकर्मसु । अखंडमंडलं चन्द्रमातपत्रं चकार ह

Desde Laṅkā, asignó a las huestes de los dioses sus respectivas labores. Y mandó que la luna misma fuese un parasol real, circular e ininterrumpido.

Verse 28

इन्द्रं सेनापतिं चक्रे वायुं पांसुप्रमार्जकम् । वरुणं दूतकर्मस्थं धनदं धनरक्षकम्

Puso a Indra como general en jefe; a Vāyu como barrendero del polvo; a Varuṇa como mensajero; y a Dhanada (Kubera) como guardián de las riquezas.

Verse 29

यमं संयमनेऽरीणां युयुजे मन्त्रणे मनुम् । मेघाश्छर्दंति लिंपंति द्रुमाः पुष्पाणि चिक्षिपुः

Puso a Yama para refrenar a los enemigos, y a Manu para el consejo. Las nubes derramaron en abundancia, y los árboles esparcieron flores por doquier.

Verse 31

प्रेक्षणीयेऽप्सरोवृंदं वाद्ये विद्याधरा वृताः । गंगाद्याः सरितः पाने गार्हपत्ये हुताशनः

Para el espectáculo, había una compañía de Apsaras; para la música, huestes de Vidyādharas. Para beber, ríos que comienzan con el Gaṅgā; y para el fuego del hogar, el mismo Hutaśana (Agni).

Verse 32

विश्वकर्मांगसंस्कारे तेन शिल्पी नियोजितः । तिष्ठंति पार्थिवाः सर्वे पुरः सेवाविधायिनः

Para el adorno del cuerpo y sus refinamientos, por él fue designado el artesano Viśvakarman. Y todos los reyes de la tierra permanecían ante él, cumpliendo su servicio.

Verse 33

दृश्यंते भास्वरै रत्नैः प्रस्खलंतो विभूषणैः । तान्दृष्ट्वा रावणः प्राह प्रहस्तं प्रतिहारकम्

Se les veía resplandecer con joyas radiantes, y sus adornos, al deslizarse, tintineaban. Al verlos, Rāvaṇa habló a Prahasta, su mayordomo de palacio.

Verse 34

सेवां कर्त्तुं मम स्थाने ब्रूहि केऽत्र समागताः । उवाच स प्रणम्याग्रे दण्डपाणिर्निशाचरः

«Para servir en mi corte, dime: ¿quiénes se han reunido aquí?» preguntó así Rāvaṇa. Entonces Daṇḍapāṇi, el que vaga en la noche, se inclinó ante él y respondió.

Verse 35

एष काकुत्स्थो मांधाता धुन्धुमारो नलोऽर्जुनः । ययातिर्नहुषो भीमो राघवोऽयं विदूरथः

Aquí están Kakutstha, Māṃdhātṛ, Dhundhumāra, Nala y Arjuna; Yayāti, Nahuṣa y Bhīma; este Rāghava y Vidūratha.

Verse 36

एते चान्ये च बहवो राजान इह चागताः । सेवाकरास्तव स्थाने नाजापाल इहो गतः

Estos y muchos otros reyes también han venido aquí, dispuestos a servir en tu corte. Pero Ajāpāla no ha venido aquí.

Verse 37

रावणः कुपितः प्राह शीघ्रं दूत विसर्जय । इत्युक्त्वा प्रहितो दूतो धूम्राक्षो नाम राक्षसः

Encolerizado, Rāvaṇa dijo: «¡Despacha al mensajero de inmediato!» Dicho esto, envió a un mensajero: un rākṣasa llamado Dhūmrākṣa.

Verse 38

धूम्राक्ष गच्छ ब्रूहि त्वमजापालं ममा ज्ञया । सेवां कर्त्तुं ममागच्छ करं वा यच्छ पार्थिव

«Dhūmrākṣa, ve y dile a Ajāpāla por mi mandato: “Ven a rendirme servicio; o si no, oh rey, entrégame tributo.”»

Verse 39

अथवा चन्द्रहासेन त्वां करिष्ये विकंधरम् । रावणेनैवमुक्तस्तु धूम्राक्षो गरुडो यथा

«O si no, con Candrahāsa te dejaré sin cabeza.» Así amenazado por Rāvaṇa, Dhūmrākṣa partió veloz como Garuḍa.

Verse 40

संप्राप्तस्तां पुरीं रम्यां तव राजकुलं गतः । ददर्शायांतमेकं स अजापालमजावृतम्

Al llegar a aquella ciudad deleitosa y entrar en el recinto real, vio acercarse a Ajāpāla—solo, rodeado por cabras.

Verse 41

मुक्तकेशं मुक्तकच्छं स्वर्णकंबलधारिणम् । यष्टिस्कंधं रेणुवृतं व्याधिभिः परिवारितम्

Se le vio con el cabello suelto y las vestiduras desceñidas, cubierto con un manto dorado; apoyado en un bastón, cubierto de polvo y rodeado de dolencias.

Verse 42

निघ्नंतमिव शार्दूलं सर्वोपद्रवनाशनम् । मह्यामालिख्य नामानि विनिघ्नंतं द्विषां गणम्

Como un tigre que abate a sus adversarios, se mostraba como el destructor de toda calamidad—escribiendo nombres en el suelo y, con ello, aplastando la hueste de enemigos.

Verse 43

स्नातं भुक्तं निजस्थाने कृतकृत्यं मनुं यथा । दृष्ट्वा हृष्टमनाः प्राह धूम्राक्षो रावणोदितम्

Al verlo ya bañado y alimentado, sentado en su propio lugar—cumplido en su deber como Manu—Dhūmrākṣa, gozoso de corazón, transmitió el mensaje según lo ordenado por Rāvaṇa.

Verse 44

अजापालोऽपि साक्षेपं प्रत्यु क्त्वा कारणोत्तरम् । प्रेषयामास धूम्राक्षं ततः कृत्यं समादधे

Ajāpāla también respondió con aspereza, devolviendo razones como réplica; luego despidió a Dhūmrākṣa y, después, emprendió un rito (kṛtya).

Verse 45

ज्वरमाकारयित्वा तु प्रोवाचेदं महीपतिः । गच्छ लंकाधिपस्थानमाचर त्वं यथोदितम्

Entonces el rey, tras convocar al Espíritu de la Fiebre (Jvara), dijo: «Ve a la morada del señor de Laṅkā y obra exactamente según lo ordenado»។

Verse 46

नियुक्तस्त्वजपालेन ज्वरो दिवि जगाम ह । गत्वा च कंपयामास रावणं राक्षसेश्वरम्

Enviado por Ajāpāla, Jvara surcó el cielo; y al llegar hizo temblar a Rāvaṇa, señor de los rākṣasas.

Verse 47

रावणस्तं विदित्वा तु ज्वरं परमदारुणम् । प्रोवाच तिष्ठतु नृपस्तेन मे न प्रयोजनम्

Pero Rāvaṇa, al reconocer aquella fiebre sumamente terrible, declaró: «Que ese rey permanezca como está; no tengo necesidad de él».

Verse 48

ततः स विज्वरो राजा बभूव धनदानुजः । एवं तस्य चरित्राणि संति चान्यानि कोटिशः

Después, aquel rey —hermano menor del Señor de la Riqueza (Kubera)— quedó libre de la fiebre. Así también, se hallan por millones otras hazañas y maravillas de ese poder sagrado.

Verse 49

अजापालस्य देवेशि सूर्यवत्त्विट्किरीटिनः । तेनैषाऽराधिता देवी अजापालेन धीमता । सर्वरोगप्रशमनी सर्वो पद्रवनाशिनी

¡Oh Diosa soberana! El sabio Ajāpāla—cuya corona resplandecía con fulgor semejante al del sol—rindió a esta Diosa la debida adoración. Ella apacigua toda enfermedad y destruye toda calamidad.

Verse 50

पूजयेत्तां विधानेन भोगेप्सुर्यदि मानवः । गंधैर्धूपैरलंकारैर्वस्त्रैरन्यैश्च भक्तितः

Si una persona busca prosperidad y deleites, que adore a la Diosa conforme al rito debido, ofreciendo con devoción fragancias, incienso, ornamentos, vestiduras y otros dones.

Verse 51

इति ते कथितं सर्वमजादेव्याः समुद्भवम् । सर्वदुःखोपशमनं सर्वपातकनाशनम्

Así te he relatado por completo el origen de Ajā Devī, un relato sagrado que aquieta todo dolor y destruye todo pecado.

Verse 58

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टपञ्चाशोऽध्यायः

Así concluye el capítulo quincuagésimo octavo, llamado “Descripción de la Grandeza de Ajāpāleśvarī”, en el Prabhāsa Khaṇḍa del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, dentro de la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, en el Prabhāsa-kṣetra-māhātmya.