Adhyaya 49

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्माच्छुक्रेश्वराद्गच्छेद्देवि लिंगं महाप्रभम् । शनैश्चरैश्वरंनाम महापातकनाशनम्

Īśvara dijo: Por ello, oh Devī, desde Śukreśvara debe uno ir al liṅga de gran resplandor llamado Śanaiścaraiśvara, que destruye incluso los grandes pecados.

Verse 2

बुधेश्वरात्पश्चिमतो ह्यजादेव्यग्निगोचरे । तस्या धनुः पंचकेन नातिदूरे व्यवस्थितम्

Al oeste de Budheśvara, en las cercanías del fuego sagrado de Ajādevī, se halla no muy lejos, a una distancia de cinco dhanu.

Verse 3

कल्पलिंगं महादेवि पूजितं देवदानवैः । छायापुत्रेण संतप्तं तपः परमदुष्करम्

Oh gran Devī, éste es el Kalpa-liṅga, venerado por dioses y dānavas. Allí el hijo de Chāyā practicó una austeridad sumamente ardua, abrasado por la dureza del esfuerzo.

Verse 4

अनादि निधनो देवो येन लिंगेऽवतारितः । प्राप्तवान्यो ग्रहेशत्वं भक्त्या शंभोः प्रसादतः

Quien instaló en ese liṅga al Dios sin comienzo y sin muerte alcanzó el señorío sobre los planetas, por devoción y por la gracia de Śambhu.

Verse 5

यस्य दृष्ट्या बिभेति स्म देवासुरगणो महान् । न स कोऽप्यस्ति वै प्राणी ब्रह्मांडे सचराचरे

Ante su sola mirada tiemblan las poderosas huestes de dioses y asuras. En el universo entero, móvil e inmóvil, no existe ser viviente alguno que no esté sujeto a él.

Verse 6

देवो वा दानवो वापि सौरिणा पीडितो न यः । शनिवारेण संपूज्य भक्त्या सौरीश्वरं शिवम्

Sea dios o dānava, quien no sea afligido por Sauri (Śani), tras adorar con devoción a Śiva como Saurīśvara en sábado, queda libre de tal tormento.

Verse 7

शमीपत्रैर्महादेवि तिलमाषगुडौदनैः । संतर्प्य तु विधानेन दद्यात्कृष्णं वृषं द्विजे

Oh Mahādevī, tras ofrecer debidamente para la satisfacción hojas de śamī, sésamo, frijol negro (māṣa), jaggery y arroz cocido, debe—según la regla correcta—donarse un toro negro a un brāhmaṇa.

Verse 8

स्तुत्वा स्तोत्रैश्च विविधैः पुराणश्रुतिसंभवैः । अथ वैकेन देवेशः स्तोत्रेण परितोषितः

Habiéndolo alabado con diversos himnos nacidos de los Purāṇa y de la sagrada tradición, el Señor de los dioses quedó especialmente complacido por un himno en particular.

Verse 9

राज्ञा दशरथेनैव कृतेन तु बलीयसा । स्तुत्यः सौरीश्वरो देवः सर्वपीडोपशांतये

Ese himno poderoso, compuesto por el rey Daśaratha, debe recitarse en alabanza del Señor Saurīśvara, para apaciguar toda aflicción.

Verse 10

देव्यु वाच । कथं दशरथो राजा चक्रे शानैश्चरीं स्तुतिम् । कथं संतुष्टिमगमत्तस्य देवः शनैश्चरः

Dijo Devī: ¿Cómo compuso el rey Daśaratha un himno a Śanaiścara? ¿Y cómo quedó satisfecho con él el dios Śanaiścara?

Verse 11

ईश्वर उवाच । रघुवंशेऽति विख्यातो राजा दशरथो बली । चक्रवर्ती स विज्ञेयः सप्तद्वीपाधिपः पुरा

Dijo Īśvara: En la estirpe de Raghu hubo un rey poderoso, Daśaratha, de fama extraordinaria. Sábese que fue un cakravartin, soberano universal que antaño gobernó los siete continentes.

Verse 12

कृत्तिकांते शनिं कृत्वा दैवज्ञैर्ज्ञापितो हि सः । रोहिणीं भेद यित्वा तु शनिर्यास्यति सांप्रतम्

Los astrólogos le informaron que: Śani, al llegar al final de Kṛttikā, en su curso presente pasaría (atravesaría) Rohiṇī.

Verse 13

उक्तं शकटभेदं तु सुरासुरभयंकरम् । द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं भविष्यति सुदारुणम्

Se proclamó que ocurriría el «Śakaṭabheda», terrible para dioses y asuras, y que una hambruna sumamente atroz duraría doce años.

Verse 14

एतच्छ्रुत्वा मुनेर्वाक्यं मंत्रिभिः सहितो नृपः । आकुलं तु जगद्दृष्ट्वा पौरजानपदादिकम्

Al oír las palabras del sabio, el rey, acompañado de sus ministros, contempló el mundo en agitación: los ciudadanos, la gente del campo y todos los demás.

Verse 15

वदंति सततं लोका नियमेन समागताः । देशाश्च नगर ग्रामा भयाक्रांताः समंततः । मुनीन्वसिष्ठप्रमुखान्पप्रच्छ च स्वयं नृपः

La gente, reunida con disciplina y observancia, no cesaba de hablar de la calamidad; comarcas, ciudades y aldeas por doquier estaban presas del miedo. Entonces el rey mismo se acercó a los sabios, con Vasiṣṭha a la cabeza, y preguntó.

Verse 16

दशरथ उवाच । समाधानं किमत्रास्ते ब्रूहि मे द्विज सत्तम

Daśaratha dijo: «¿Qué remedio hay en este asunto? Dímelo, oh el mejor entre los nacidos dos veces».

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । प्राजापत्ये च नक्षत्रे तस्मिन्भिन्ने कुतः प्रजाः । अयं योगो ह्यसाध्यस्तु ब्रह्मादींद्रादिभिः सुरैः

Vasiṣṭha dijo: «Cuando se ha trastornado aquella constelación vinculada a Prajāpati, ¿cómo podrán prosperar las criaturas? Esta conjunción astrológica es, en verdad, imposible de enderezar, aun para los dioses, comenzando por Brahmā e Indra.»

Verse 18

तदा संचिंत्य मनसा साहसं परमं महत् । समादाय धनुर्दिव्यं दिव्यैरस्त्रैः समन्वितम्

Entonces, tras meditar en su mente, resolvió una hazaña extraordinaria y audaz, y tomó el arco divino provisto de armas celestiales.

Verse 19

रथमारुह्य वेगेन गतो नक्षत्रमंडलम् । रथं तु कांचनं दिव्यं मणिरत्नविभूषितम्

Subiendo a su carro, se lanzó con ímpetu hacia el círculo de las constelaciones. Aquel carro era divino y de oro, engalanado con joyas y gemas preciosas.

Verse 20

ध्वजैश्च चामरैश्छत्रैः किंकिणैरथ शोभितम् । हंसवर्णहयैर्युक्तं महाकेतुसमन्वितम्

Resplandecía con estandartes, abanicos de cola de yak, parasoles y campanillas tintineantes; iba uncido a caballos blancos como cisnes y coronado por un gran pendón.

Verse 21

दीप्यमानो महारत्नैः किरीटमुकुटोज्ज्वलः । बभ्राज स तदाकाशे द्वितीय इव भास्करः

Ardiendo con grandes joyas, su corona y diadema resplandecían; y en el cielo brilló como si fuera un segundo sol.

Verse 22

आकर्णं चापमापूर्य संहारास्त्रं नियोज्य च । कृत्तिकांते शनिं ज्ञात्वा प्रविश्य किल रोहिणीम्

Tensando el arco hasta la oreja y aplicando el arma de aniquilación, reconoció a Śani al final de Kṛttikā y, en verdad, entró en Rohiṇī.

Verse 23

दृष्ट्वा दशरथोऽस्याग्रे तस्थौ सभ्रुकुटीमुखः । संहारास्त्रं शनिर्दृष्ट्वा सुरासुरविमर्द्दनम्

Al verlo de pie ante él, Daśaratha permaneció allí con el ceño fruncido. Y Śani, al contemplar el arma de aniquilación—la que aplasta por igual a dioses y asuras—

Verse 24

हसित्वा तद्रयात्सौरिरिदं वचनमब्रवीत् । पौरुषं तव राजेंद्र परं रिपुभयंकरम्

Entonces Sauri, el hijo del Sol (Śani), rió y dijo: «Oh señor de reyes, tu valor es supremo, verdaderamente terrible para los enemigos».

Verse 25

देवासुरमनुष्याश्च सिद्धविद्याधरोरगाः । मया विलोकिताः सर्वे भयं चाशु व्रजंति ते

Dioses, asuras, seres humanos, siddhas, vidyādharas y serpientes: a quienquiera que yo dirija tan solo mi mirada, todos caen presto en el temor.

Verse 26

तुष्टोहं तव राजेंद्र तपसा पौरुषेण च । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि मनसा यदभीप्सितम्

Oh rey de reyes, estoy complacido contigo por tu austeridad y tu varonil valor. Di el don que deseas; te concederé lo que tu mente anhele.

Verse 27

दशरथ उवाच । रोहिणीं भेदयित्वा तु न गंतव्यं त्वया शने । सरितः सागरा यावद्यावच्चद्रार्कमेदिनी

Dijo Daśaratha: «Oh Śani, tras atravesar a Rohiṇī, no debes avanzar más—mientras los ríos fluyan hacia el océano, y mientras perduren la luna, el sol y la tierra».

Verse 28

याचितं ते मया सौरे नान्य मिच्छामि ते वरम् । एवमुक्तः शनिः प्रादाद्वरं तस्मै तु शाश्वतम्

Oh Sauri, esto es lo que te he suplicado; no deseo de ti ningún otro don. Dicho así, Śani le concedió aquel don, perdurable y eterno.

Verse 29

प्राप्यैवं तु वरं राजा कृतकृत्योऽभवत्तदा । पुनरेवाब्रवीत्सौरिर्वरं वरय सुव्रत

Habiendo obtenido así el don, el rey se sintió entonces colmado y cumplido. Pero Sauri habló de nuevo: «Elige otro don, oh tú de voto noble».

Verse 30

प्रार्थयामास हृष्टात्मा वरमेवं शनेस्तदा । न भेत्तव्यं च शकटं त्वया भास्करनंदन

Entonces, con el corazón jubiloso, le pidió a Śani este don: «Oh hijo de Bhāskara, no debes quebrar jamás el Śakaṭa (carro)».

Verse 31

द्वादशाब्दं तु दुर्भिक्षं न कर्तव्यं कदाचन । कीर्तिरेषा मदीया च त्रैलोक्ये विचरिष्यति

«Que jamás se provoque una hambruna de doce años, en tiempo alguno. Y esta fama mía recorrerá los tres mundos».

Verse 32

ईश्वर उवाच । वरद्वयं ततः प्राप्य हृष्टरोमा स पार्थिवः । रथोपरि धनुर्मुक्त्वा भूत्वा चैव कृतांजलिः

Dijo Īśvara: Habiendo recibido los dos dones, al rey se le erizaron los cabellos de gozo. Dejando su arco sobre el carro, permaneció con las palmas juntas en reverencia.

Verse 33

ध्यात्वा सरस्वतीं देवीं गणनाथं विनायकम् । राजा दशरथः स्तोत्रं सौरेरिदमथाकरोत्

Tras meditar en la Diosa Sarasvatī y en Gaṇanātha Vināyaka, el rey Daśaratha compuso entonces este himno para Sauri (Śani).

Verse 34

राजोवाच । नमो नीलमयूखाय नीलोत्पलनिभाय च । नमो निर्मांसदेहाय दीर्घश्मश्रुजटाय च

Dijo el rey: Reverencia a Aquel cuyos rayos son azul oscuro y que se asemeja al loto azul. Reverencia a Aquel de cuerpo enjuto y sin carne, que porta larga barba y cabellera enmarañada (jaṭā).

Verse 35

नमो विशालनेत्राय शुष्कोदरभयान क । नमः परुषगात्राय स्थूलरोमाय वै नमः

Saludo al de ojos grandes, temible por su vientre reseco. Saludo de nuevo al de miembros ásperos, al de vello espeso.

Verse 36

नमो नित्यं क्षुधार्त्ताय नित्यतप्ताय वै नमः । नमः कालाग्निरूपाय कृतांतक नमोस्तु ते

Saludo siempre al que está siempre afligido por el hambre, saludo al que está siempre abrasado. Saludo a aquel cuya forma es el fuego del Tiempo; oh Kṛtāntaka, a ti sea la reverencia.

Verse 37

नमो दीर्घाय शुष्काय कालदृष्टे नमोऽस्तु ते । नमस्ते कोटराक्षाय दुर्निरीक्ष्याय वै नमः

Saludo al alto y enjuto; oh tú cuya mirada es el mismo Tiempo, a ti sea la reverencia. Saludo a ti, de ojos hundidos, difícil de contemplar; reverencia en verdad.

Verse 38

नमो घोराय रौद्राय भीषणाय करा लिने । नमस्ते सर्वभक्षाय वलीमुख नमोऽस्तु ते

Salutación al Terrible, al Fiero, al Espantoso—oh portador de la espada en la mano. Salutaciones a ti, devorador de todo; oh Valīmukha, sea para ti mi salutación.

Verse 39

सूर्यपुत्र नमस्तेऽस्तु भास्करे भयदायक । अधोदृष्टे नमस्तुभ्यं वपुःश्याम नमोऽस्तु ते

Oh Hijo del Sol, salutación a ti—oh Bhāskara, que infundes temor a los injustos. Oh el de la mirada hacia abajo, salutación a ti; oh el de cuerpo oscuro, salutación a ti.

Verse 40

नमो मन्दगते तुभ्यं निस्त्रिंशाय नमोनमः । नमस्त उग्ररूपाय चण्डतेजाय ते नमः

Salutación a ti, de paso lento; salutación una y otra vez a ti, portador de la espada. Salutación a ti, de forma temible; a ti, de fulgor feroz, salutación.

Verse 41

तपसा दग्धदेहाय नित्यं योगरताय च । नमस्ते ज्ञाननेत्राय कश्यपात्मजसूनवे

Salutación a aquel cuyo cuerpo está abrasado por la ascesis y que siempre se deleita en el yoga. Salutación a ti, cuyo ojo es la sabiduría, oh hijo del linaje de Kaśyapa.

Verse 42

तुष्टो ददासि वै राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात् । देवासुरमनुष्याश्च पशुपक्षिसरीसृपाः

Cuando estás complacido, otorgas la soberanía; cuando te airas, la arrebatas en un instante. Dioses, asuras y humanos—bestias, aves y reptiles—todos quedan bajo tu dominio.

Verse 43

त्वया विलोकिताः सौरे दैन्यमाशु व्रजंति च । ब्रह्मा शक्रो यमश्चैव ऋषयः सप्ततारकाः

Oh Saura (Śani, Saturno), aquellos sobre quienes posas tu mirada caen pronto en la miseria. Aun Brahmā, Śakra (Indra) y Yama, y los ṛṣis—las Siete Estrellas—no están más allá de tu influjo.

Verse 44

राज्यभ्रष्टाश्च ते सर्वे तव दृष्ट्या विलोकिताः । देशाश्च नगरग्रामा द्वीपाश्चैवाद्रयस्तथा

Todos aquellos a quienes alcanza tu mirada caen de la realeza. Tierras, ciudades y aldeas, islas y también montañas: todo queda sujeto a tu influjo.

Verse 45

रौद्रदृष्ट्या तु ये दृष्टाः क्षयं गच्छंति तत्क्षणात्

A quienes alcanza la mirada feroz, en ese mismo instante les sobreviene la destrucción.

Verse 46

प्रसादं कुरु मे सौरे वरार्थेऽहं तवाश्रितः । सौरे क्षमस्वापराधं सर्वभूतहिताय च

Oh Saura, hijo de Sūrya, concédeme tu gracia. Buscando un don, me he refugiado en ti. Oh Saura, perdona también mi falta, por el bien de todos los seres.

Verse 47

ईश्वर उवाच । एवं स्तुतस्तदा सौरी राज्ञा दशरथेन च । महराजः शनिर्वाक्यं हृष्टरो माऽब्रवीदिदम्

Dijo Īśvara: Así, entonces, alabado por el rey Daśaratha, Saura (Śani), el gran rey, lleno de gozo, pronunció estas palabras.

Verse 48

शनिरुवाच । तुष्टोऽहं तव राजेन्द्र स्तवेनानेन सुव्रत । वरं ब्रूहि प्रदास्यामि स्वेच्छया रघुनंदन

Dijo Śani: Oh señor de los reyes, oh varón de noble voto, me complazco contigo por este himno. Pide un don: lo concederé por mi propia voluntad, oh gloria del linaje de Raghu.

Verse 49

दशरथ उवाच । अद्यप्रभृति पिंगाक्ष पीडा कार्या न कस्यचित् । देवासुरमनुष्याणां पशुपक्षिसरीसृपाम्

Daśaratha dijo: Desde hoy en adelante, oh de ojos leonados, que no se inflija aflicción a nadie—sean dioses, asuras, humanos, bestias, aves o criaturas reptantes.

Verse 50

शनिरुवाच । ग्रहाणां दुर्ग्रहो ज्ञेयो ग्रहपीडां करोम्यहम् । अदेयं प्रार्थितं राजन्किंचिद्युक्तं ददाम्यहम्

Dijo Śani: Sabe que, entre los planetas, soy el más difícil de contener; yo, en verdad, causo la aflicción planetaria. Lo que no es debido dar, aunque se pida, no puede concederse; pero, oh rey, te daré algo que sea apropiado.

Verse 51

त्वया प्रोक्तं मम स्तोत्रं ये पठि ष्यंति मानवाः । पुरुषाश्च स्त्रियो वापि मद्भयेनोपपीडिताः

El himno que has compuesto para mí—quienes lo reciten, sean hombres o mujeres, cuando estén oprimidos por el temor hacia mí,

Verse 52

देवासुरमनुष्यास्तु सिद्धविद्याधरोरगाः । मृत्युस्थाने स्थितो वापि जन्मप्रांतगतस्तथा

—sean dioses, asuras, humanos, siddhas, vidyādharas o nāgas; aun si se hallan en el lugar de la muerte o han llegado al confín de la vida—

Verse 53

एककालं द्विकालं वा तेषां श्रेयो ददाम्यहम् । पूजयित्वा जपेत्स्तोत्रं भूत्वा चैव कृतांजलिः

Sea una vez al día o dos veces al día, Yo les concedo su bienestar. Tras rendir culto, debe recitar el himno como japa, de pie y con las manos unidas en reverencia.

Verse 54

तस्य पीडां न चैवाहमिह कुर्यां कदाचन । जन्मस्थाने स्थितो वापि मृत्युस्थाने स्थितोऽपि च

Y aquí jamás causaré aflicción a esa persona—ya esté en el lugar del nacimiento o incluso en el lugar de la muerte.

Verse 55

जन्मऋक्षे च लग्ने च दशास्वंतर्दशासु च । रक्षामि सततं तस्य पीडां चान्यग्रहस्य च

En la estrella natal y en el ascendente (lagna), y durante los grandes períodos y subperíodos del destino, protejo sin cesar a ese devoto de toda aflicción—ya provenga de mí o de cualquier otro graha (poder planetario).

Verse 56

अनेनैव प्रकारेण र्पाडामुक्तस्त्वसौ भवेत् । एतत्प्रोक्तं मया दत्तं वरं च रघुनंदन

De este mismo modo, él queda en verdad libre de la aflicción. Esto es lo que Yo he declarado, y este don también he concedido, oh deleite del linaje de Raghu.

Verse 57

ईश्वर उवाच । वरद्वयं च संप्राप्य राजा दशरथः पुरा । मेने कृतार्थमात्मानं नमस्कृत्य शनैश्चरम्

Dijo Īśvara: Habiendo obtenido los dos dones, el rey Daśaratha de antaño se tuvo por realizado; y, inclinándose con reverencia, rindió homenaje a Śanaiścara.

Verse 58

शनिं स्तुत्वाऽभ्यनुज्ञातो रथमारुह्य वीर्यवान् । स्वस्थानं गतवान्राजा पूज्यमानो दिवौकसैः

Habiendo alabado a Śani y recibido permiso para partir, el rey valeroso subió a su carro y volvió a su propia morada, honrado por los moradores del cielo.

Verse 59

य इदं प्रातरुत्थाय सौरिवारे पठेन्नरः । सर्वग्रहोद्भवा पीडा न भवेद्भुवि तस्य तु

Quien se levante al alba y recite esto en el día de Sauri (sábado), mientras viva en la tierra no padecerá aflicción nacida de ningún planeta.

Verse 60

शनैश्चरं स्मरेद्देवं नित्यं भक्तिसमन्वितः । पूजयित्वा पठेत्स्तोत्रं तस्य तुष्यति भास्करिः

Que uno recuerde cada día al dios Śanaiścara con devoción; tras rendirle culto, recite el himno: entonces Bhāskarī, el poder solar, se complace con él.

Verse 61

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं शनिदैवतम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्

Así, oh Diosa, te he relatado la grandeza de la deidad Śani: apacigua todos los pecados y concede el fruto de todo deseo justo.