Adhyaya 39

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ संपूज्य विधिना देवदेवं कपर्द्दिनम् । ततो गच्छेन्महादेवि लिगं केदारसंस्थितम्

Dijo Īśvara: «Tras adorar debidamente, según el rito prescrito, a Devadeva Kaparddin (Śiva), entonces, oh Mahādevī, debe uno dirigirse al Liṅga establecido como Kedāra».

Verse 2

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम् । स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिंगं मम प्रियम्

«En ese mismo lugar, en el cuadrante sudeste, cerca de Bhīmeśvara, hay un Liṅga auto-manifestado, oh Mahādevī: mi amado Kalpa-liṅga».

Verse 3

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिंग महाप्रभम् । निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्

«Oh Devī, ese Vṛddhi-liṅga, poderoso y resplandeciente, ha sido adorado por mí. Quien allí, en ayuno, guarda una sola vigilia nocturna…»

Verse 4

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः । रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे

Especialmente en el decimocuarto día lunar (Caturdaśī), sus mundos son eternos. En las edades antiguas, el nombre de esta deidad era «Rudreśvara».

Verse 5

तिष्येस्मिंस्तु पुनः प्राप्ते म्लेच्छस्पर्शभयातुरः । अस्मिंल्लिंगे लयं यातः केदारश्चाब्धिसंनिधौ

Pero cuando retornó el período de Tiṣya, Kedāra—angustiado por el temor de ser tocado por los mlecchas—entró en disolución dentro de este Liṅga, junto al mar.

Verse 6

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातं धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा तु लवणोदधौ

Por ello se hizo célebre en la tierra con el nombre de «Kedāra». En el mes de Māgha, con dieta regulada, tras bañarse en el océano salado…

Verse 7

पद्मके तु महाकुंडे मध्येस्य लवणांभसः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते

En el gran estanque Padmaka, en medio de estas aguas saladas, al sur de Rudreśa, situado a una distancia de diez dhanu (longitudes de arco)…

Verse 8

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं चार्चयिष्यति । सम्यक्केदारया त्रायाः फलं तस्य भविष्यति

Habiéndose bañado conforme al rito, oh Devī, debe adorarse a Rudreśa; entonces será suyo el fruto pleno de la gracia salvadora (trā) de Kedāra.

Verse 9

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासं पुरातनम्

La adoración obra una gran destrucción de pecados, como el de brahmahatyā. Ahora se narrará la antigua historia de ese mismo dios.

Verse 10

सर्वकामप्रदं नृणां कथ्यते ते सुरप्रिये । आसीद्राजा पुरा देवि शशबिंदुरिति श्रुतः

A ti se te declara, oh amada de los dioses, aquello que concede a los hombres todos los deseos. Antaño, oh Devī, hubo un rey célebre llamado Śaśabindu.

Verse 11

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः । कलिद्वापरयोः संधौ सभूतः पृथिवीपतिः

Hubo un soberano universal, protector de la tierra y destructor de las huestes enemigas: un rey que surgió en la coyuntura de las eras Dvāpara y Kali.

Verse 12

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी

Su esposa fue una mujer virtuosa, más querida para él que la propia vida: no era diosa, ni Gandharvī, ni Asurī, ni doncella Nāga.

Verse 13

तादृग्रूपा वरारोहे यथाऽस्य शुभलोचना । तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्

Oh dama de bellas caderas, tal era su figura, ella de ojos auspiciosos. Y él poseía un loto de oro, encantador, de cien pétalos, una maravilla.

Verse 14

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः । स तेन पर्यटंल्लोकान्सर्वान्देवि स्वकामतः

Aquel gran rey poseía un vehículo que surcaba el cielo, veloz y siempre dispuesto. Con él, oh Devī, recorrió todos los mundos según su voluntad.

Verse 15

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्द्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम्

Una vez, en el mes de Phālguna, en la quincena luminosa—oh de bello rostro—en el decimocuarto día lunar, llegó al excelso campo sagrado de Prabhāsa.

Verse 16

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान्

Entonces vio a todos los ṛṣis, apostados ante la ciudad sagrada de Someśvara, resueltos a la vigilia nocturna, entregados al japa y al homa.

Verse 17

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः

Al contemplar a Somanātha, se postró conforme al rito; colmado de devoción, veneró a todos ellos debidamente, como correspondía.

Verse 18

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम्

Después, al llegar a Kedāra, oh amada, lo bañó conforme al rito prescrito; y, tras ello, adoró a Īśvara con maravillosas guirnaldas de flores.

Verse 19

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः

Con múltiples naivedya, ofrendas de alimento, con vestiduras y ornamentos deleitosos, honró el culto; y luego, con la mente bien recogida, hizo que allí se guardase la vigilia nocturna (jāgara).

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे कुतूहलसमन्विताः । च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शांडिल्यः शाकटायनः

Entonces todos aquellos sabios, colmados de curiosidad—Cyavana, Yājñavalkya, Śāṇḍilya y Śākaṭāyana—se congregaron allí.

Verse 21

रैभ्योऽथ जैमिनिः क्रौंचो नारदः पर्वतः शिलः । मार्कंडं पुरतः कृत्वा जग्मुस्तस्य समीपतः

Luego Raibhya, Jaimini, Krauñca, Nārada, Parvata y Śila—poniendo a Mārkaṇḍa al frente—fueron y se acercaron a él.

Verse 22

चक्रुः कथाः सुविचित्रा इतिहासानि भूरिशः । कीर्त्तयंतः स्थितास्तत्र पप्रच्छू राजसत्तमम्

Relataron muchas historias maravillosas y numerosos relatos antiguos; y, permaneciendo allí mientras las recitaban y celebraban, interrogaron a aquel rey, el mejor de los soberanos.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सोमेश्वरं देवं परित्यज्य नराधिप । केदारस्य पुरोऽकार्षीर्जागरं तद्ब्रवीहि नः । नूनं वेत्सि फलं चास्य लिंगस्य त्वं महोदयम्

Dijeron los rishis: “Oh soberano de los hombres, ¿por qué, dejando al dios Someśvara, guardaste vigilia ante Kedāra? Dínoslo. Sin duda, oh noble señor, conoces el fruto de la adoración de este liṅga.”

Verse 24

राजोवाच । शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे अन्यदेहोद्भवं मम । पुराऽहं शूद्रजातीय आसं ब्राह्मणपूजकः

Dijo el rey: «Que todos los brāhmaṇas escuchen mi relato de un cuerpo anterior. Antaño nací como śūdra, y aun así fui devoto en honrar y venerar a los brāhmaṇas».

Verse 25

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालांतरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः

En la hermosa región de Saurāṣṭra, colmada de riquezas y de grano, con el paso del tiempo, oh nacidos dos veces, sobrevino allí una sequía: la lluvia cesó.

Verse 26

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम्

Entonces, acosado por el hambre, fui a morar al sagrado kṣetra de Prabhāsa. Allí vi un lago resplandeciente, situado junto a la raíz donde reposaba una cierva.

Verse 27

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमंडितम् । क्षीरोदांबुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः

Aquel lago se llamaba Rāmasaras, engalanado con macizos de lotos. Al verlo brillar como el Océano de Leche, me bañé allí, aunque estaba rendido.

Verse 28

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान्

Tras satisfacer a los Pitṛs y a los dioses, y beber luego el agua clara, mi esposa me dijo: «Toma estos lotos».

Verse 29

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो

Cerca de aquí se ve un lugar deleitoso y excelso. Vayamos allá y vendamos estos lotos, para que haya alimento, oh señor.

Verse 30

अथावतीर्य सलिलं गृहीतानि मया द्विजाः । कमलानि सुभू रीणि प्रस्थितश्च पुरं प्रति

Entonces, descendiendo al agua, oh dos veces nacidos, tomé muchos lotos hermosos y partí en dirección a la ciudad.

Verse 31

तत्र गत्वा च रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च । प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं वै मुनिसत्तमाः

Habiendo llegado allí, oh mejores de los sabios, recorrí las calles, las plazas y las encrucijadas de tres caminos, buscando quien comprara sólo lotos plenamente florecidos.

Verse 32

न कश्चित्प्रति गृह्णाति अस्तं प्राप्तो दिवाकरः । प्रासादं कंचिदासाद्य सुप्तोहं सह भार्यया

Nadie aceptó, pues el sol ya se había puesto. Así, al llegar a cierta mansión, me acosté a dormir junto con mi esposa.

Verse 33

तत्र सुप्तस्य मे बुद्धिः श्रुत्वा गीतध्वनिं तदा । समुत्पन्ना सभा र्यस्य क्षुधार्तस्य विशेषतः । नूनं जागरणं ह्येतत्कस्मिंश्चिद्विबुधालये

Mientras dormía allí, mi mente se estremeció al oír el sonido del canto. Con mi esposa—sobre todo porque nos afligía el hambre—pensé: «Sin duda, esto es una vigilia nocturna en algún santuario divino».

Verse 34

सरोरुहाणि चादाय व्रजाम्यत्र सुरालये । यदि कश्चित्प्रगृह्णाति प्राणयात्रा ततो भवेत्

«Tomando estos lotos conmigo, iré aquí al templo de los dioses. Si alguien allí los acepta o presta ayuda, entonces nuestro sustento—el medio para conservar la vida—quedará asegurado»។

Verse 35

अथोत्थाय समायातो ह्यत्राहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं लिंगमेतत्तु पूजितं कुसुमैः शुभैः

Entonces me levanté y vine aquí, oh el más excelso de los sabios. Vi este mismo liṅga, adorado con flores auspiciosas.

Verse 36

रुद्रेश्वराभिधमिदं वृद्धलिंगं स्वयंभुवम् । वेश्यानंगवतीनाम्नी शिवरात्रिपरायणा

Este liṅga antiguo, auto-manifestado, se llama Rudreśvara. Una cortesana llamada Anaṅgavatī, entregada a la observancia de Śivarātri, rindió culto aquí.

Verse 37

जागर्त्ति पुरतस्तस्य गीतनृत्योत्सवादिना । ततः कश्चिन्मया दृष्टः किमेतद्रात्रिजागरम्

Ante aquel liṅga, ella veló, celebrando con cantos, danzas y fiesta. Entonces vi a alguien y pregunté: «¿Qué es esta vigilia nocturna?»

Verse 38

केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता । सोऽब्रवीच्छिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः सुधर्मदा

«¿Quién es esta mujer, tan entregada al festival de canto y danza?» Él respondió: «Esto es Śivarātri, enseñada en el dharma de Śiva, la que otorga la verdadera rectitud.»

Verse 39

तां चानंगवतीनाम्नी वेश्येयं धर्मसंयुता । जागर्त्ति परमं श्रेयः शिवरात्रिव्रतं शुभम्

Y ella es una cortesana llamada Anaṅgavatī, dotada de dharma. Velando en la noche, busca el bien supremo mediante el auspicioso voto de Śivarātri.

Verse 40

शिवरात्रिव्रतं ह्येतद्यः सम्यक्कुरुते नरः । न स दुःखमवाप्नोति न दारि द्र्यं न बंधनम्

En verdad, quien cumple debidamente este voto de Śivarātri no cae en la pena; ni en la pobreza, ni en el cautiverio.

Verse 41

दुष्टं चारिष्टयोगं वा न रोगं न भयं क्वचित् । सुखसौभाग्यसंपन्नो जायते सत्कुले नरः

Ninguna influencia maligna ni conjunción infausta, ni enfermedad ni temor alguno lo perturban jamás. Colmado de dicha y buena fortuna, el hombre nace en linaje noble: tal es el fruto proclamado en la gloria de Prabhāsa.

Verse 42

तेजस्वी च यशस्वी च सर्वकल्याणभाजनम् । भवेदस्य प्रसादेन एवमाहुर्मनीषिणः

Por su gracia benigna, uno se vuelve radiante y célebre, receptáculo de toda bendición; así lo declaran los sabios al alabar esta sagrada grandeza.

Verse 43

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

Dijo el Rey: «Entonces surgió en mí una resolución firme e inconmovible hacia ese voto. En verdad, lo medité en mi corazón, oh excelentísimos brāhmaṇas».

Verse 44

अन्नाभावान्ममोत्पन्न उपवासो बलाद्यतः । तदहं पद्मके तीर्थेस्नात्वा च लवणांभसि

Por falta de alimento, el ayuno surgió en mí de modo inevitable. Entonces me bañé en el Tīrtha Padmaka y también en las aguas saladas del océano.

Verse 45

एतैः सरोरुहैर्देवं पूजयामि महेश्वरम् । ततो मया सभार्येण रुद्रेशः संप्रपूजितः

Con estos lotos adoro al divino Maheśvara. Después, Rudreśa fue debidamente venerado por mí junto con mi esposa.

Verse 46

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः । जाग्रत्स्थितस्तु देवाग्रे तां रात्रिं सह भार्यया

Y con lotos, colmado de devoción, especialmente junto con mi esposa, permanecí en vela ante la deidad durante toda aquella noche, con ella.

Verse 47

ततः प्रभातसमय उदिते सूर्यमण्डले । सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्

Luego, al amanecer, cuando se alzó el orbe del sol, aquella cortesana me dijo: «Aquí tienes tres palas de oro refinado…».

Verse 48

गृहाणमूल्यं पद्मानां न गृहीतं मया हि तत् । सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण द्विजोत्तमाः

«Toma el precio de los lotos», pero yo no lo acepté. Manteniéndome en un ánimo sāttvico, yo, junto con mi esposa, oh el mejor de los dos veces nacidos, conservé aquella pureza de intención.

Verse 49

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता । कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः

Entonces, reuniendo limosnas, sostuve mi vida. Tras largo tiempo, alcancé la ley del Tiempo—la muerte, oh señores entre los sabios.

Verse 50

इयं मे दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मम देहं समादाय प्रविष्टा हव्यवाहनम्

Esta esposa mía, amada y virtuosa, más preciosa aún que la vida, tomó mi cuerpo y entró en el fuego sagrado (la llama funeraria).

Verse 51

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

Por el poder de aquella observancia sagrada, nací como soberano universal, señor de la tierra; y aun conservé la memoria de mi nacimiento anterior, junto con mi esposa. Esto es verdad, oh los mejores de los dos veces nacidos.

Verse 52

एतस्मात्कारणादस्य भक्तिर्लिंगस्य चोपरि । मम नित्यं सभार्यस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

Por esta misma razón, mi devoción permanece siempre fija en este Liṅga; y junto con mi esposa lo atiendo y lo venero cada día. Os digo esto como verdad.

Verse 53

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः । व्रतमेतत्समाचीर्णं तस्येदं सुमहत्फ लम्

Oh nobles, aun yo, falto de los ritos debidos y ajeno a la verdadera devoción, cumplí este voto; y éste es su fruto inmensamente grande.

Verse 54

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणान्मम । भविष्ये यत्फलं किंचिन्नो वेद्मि च मुनीश्वराः । येन सोमेशमुत्सृज्य अत्राहं भक्ति तत्परः

Ahora, provisto de devoción y de los medios adecuados a mi alcance, no sé qué fruto ulterior surgirá en el porvenir, oh señores entre los sabios—pues, dejando incluso a Someśvara, me he entregado aquí por entero a la bhakti.

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा तु ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुसाध्विति जल्पंतो राजानं संप्रशंसिरे

Īśvara dijo: Al oír esto, aquellos brāhmaṇas—con los ojos abiertos de asombro—no cesaban de exclamar: «¡Bien hecho, bien hecho!», y colmaron de alabanzas al rey.

Verse 56

पूजयामासुरनिशं लिंगं तत्र स्वयंभुवम् । ततोऽसौ पार्थिवश्रेष्ठो लिंगस्यास्यप्रसादतः । संसिद्धिं परमां प्राप्तो दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि

Sin cesar adoraron allí el Liṅga auto-manifestado (Svayambhū). Entonces aquel rey excelso, por la gracia de este Liṅga, alcanzó la perfección suprema, difícil de obtener incluso para los dioses.

Verse 57

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्रंभानामाप्सराऽभवत्

Y aquella cortesana, por el poder de Śivarātri, se volvió radiante y divina; y por la grandeza de ese Liṅga, llegó a ser una apsarā como Rambhā.

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेद्बुधः । धर्मकामार्थमोक्षं च यो वांछत्यखिलप्रदम्

Por ello, el sabio debe, con todo empeño, adorar ese Liṅga—dador de todo—si desea dharma, kāma, artha y también mokṣa.