Adhyaya 25

Verse 1

ईश्वर उवाच । स गन्धर्वस्तदा देवि आरिराधयिषुर्भवम् । सोमवारव्रतंनाम पप्रच्छ मुनिसत्तमम्

Īśvara dijo: «Entonces, oh Diosa, aquel gandharva, deseoso de aplacar a Bhava (Śiva), preguntó al mejor de los sabios por el voto llamado Somavāra-vrata.»

Verse 2

गन्धर्व उवाच । कथं सोमव्रतं कार्यं विधानं तस्य कीदृशम् । कस्मिन्काले च तत्कार्यं सर्वं विस्तरतो वद

Dijo el Gandharva: «¿Cómo debe cumplirse el voto de Soma (del lunes)? ¿Cuál es su rito apropiado? ¿Y en qué momento ha de emprenderse? Dímelo todo con plena amplitud».

Verse 3

गोशृंग उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ सर्वसत्त्वोपकारकम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तदद्य कथयामि ते

Gośṛṅga dijo: «¡Bien dicho, bien dicho, oh sapientísimo! Esto es para el bien de todos los seres. Lo que no se ha revelado a cualquiera, eso mismo te lo diré hoy».

Verse 4

सर्वरोगहरं दिव्यं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । सोमवारव्रतंनाम सर्वकामफलप्रदम्

La observancia divina llamada Somavāra‑vrata, el ayuno del lunes, destruye toda enfermedad, concede toda perfección espiritual y otorga el fruto de todos los deseos anhelados.

Verse 5

सर्वकालिकमादेयं वर्णानां शुभकारकम् । नारी नरैः सदा कार्यं दृष्ट्वादृष्ट्वा फलोदयम्

Este voto puede adoptarse en todo tiempo y trae auspicio a todas las castas; mujeres y hombres deben practicarlo siempre, pues hace brotar frutos visibles en esta vida e invisibles más allá.

Verse 6

ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः कृतमेतन्महाव्रतम् । पुनस्तु सोमराजेन दक्षशापहतेन च

Este gran voto fue practicado por los dioses—Brahmā, Viṣṇu y otros. Más tarde también lo cumplió el rey Soma, herido por la maldición de Dakṣa.

Verse 7

आराधितोऽनेन शंभुः शंभुध्यानपरेण तु । ततस्तुष्टो महादेवः सोमराजस्य भक्तितः

Por esta observancia, Soma adoró a Śambhu, entregado a la meditación en Śambhu. Complacido por ello, Mahādeva quedó satisfecho con la devoción del Rey de la Luna.

Verse 8

तेनोक्तं यदि तुष्टोऽसि प्रतिष्ठास्थो निरंतरम्

Entonces dijo: «Si estás complacido, permanece aquí, firmemente establecido, sin interrupción».

Verse 9

यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठंति भूधराः । तावन्मे स्थापितं लिंगमुमया सह तिष्ठतु

«Mientras perduren la Luna y el Sol, mientras se mantengan en pie las montañas, que así permanezca aquí el liṅga que yo he establecido, junto con Umā.»

Verse 10

स्थापितं तु तदा तेन प्रार्थयित्वा महेश्वरम् । आत्मनामांकितं कृत्वा ततो रोगैर्व्यमुच्यत

Entonces, tras orar a Maheśvara, lo instaló, grabándolo con su propio nombre; y desde entonces quedó libre de enfermedades.

Verse 11

ततः शुद्धशरीरोऽसौ गगनस्थो विराजते

Entonces, con el cuerpo purificado, resplandece en el firmamento.

Verse 12

तदाप्रभृति ये केचित्कुर्वंति भुवि मानवाः । तेऽपि तत्पदमायांति विमलांगाश्च सोमवत्

Desde entonces, cualesquiera que sean los hombres en la tierra que cumplan esta observancia, ellos también alcanzan ese mismo estado, con miembros purificados, como Soma.

Verse 13

अथ किं बहुनोक्तेन विधानं तस्य कीर्त्तये । यस्मिन्कस्मिंश्च मासे वा शुक्ले सोमस्य वासरे

¿Pero para qué hablar tanto? Proclamaré su debido rito: en cualquier mes, en un lunes de la quincena luminosa…

Verse 14

दंतकाष्ठं पुरा ब्राह्मे कृत्वा स्नानं समाचरेत् । स्वधर्मविहितं कर्म कृत्वा स्थाने मनोरमे

En el auspicioso brāhma-muhūrta, tras usar primero el palillo dental, debe realizarse el baño conforme al rito. En ese lugar sagrado y deleitoso, cúmplase luego la obra prescrita por el propio dharma.

Verse 15

सुसमे भूतले शुद्धे न्यस्य कुम्भं सुशोभितम् । चूतपल्लवविन्यस्ते चंदनेन सुचित्रिते

En un suelo limpio y nivelado, colóquese una vasija de agua bien adornada, disponiendo hojas de mango sobre ella y embelleciéndola con pasta de sándalo, finamente decorada.

Verse 16

श्वेतवस्त्रपरीधाने सर्वाभरणभूषिते । आदौ पात्रे तु संन्यस्य आधारसहितं शिवम्

Vestido con ropas blancas y adornado con todas las alhajas, colóquese primero a Śiva—junto con su ādhāra (soporte)—en el receptáculo ritual.

Verse 17

अष्टमूर्त्यष्टकं दिक्षु सोमनाथं सशक्तिकम् । उमया सहितं तत्र श्वेतपुष्पैश्च पूजयेत्

En las direcciones, debe adorarse el conjunto óctuple de las Ocho Formas (Aṣṭamūrti); y luego adorar a Somnātha junto con su Śakti, acompañado de Umā, ofreciendo allí flores blancas.

Verse 18

विविधं भक्ष्यभोज्यं च फलं वै बीजपूर कम् । अनेनैव तु मंत्रेण सर्वं तत्रैव कारयेत्

Deben ofrecerse diversos bocados y manjares, y frutos—incluido el bījapūra (cidra). Con este mismo mantra, hágase que todo (ofrendas y ritos) se realice allí mismo.

Verse 19

ॐ नमः पंचवक्त्राय दशबाहुत्रिनेत्रिणे । श्वेतं वृषभमारूढ श्वेताभरणभूषित

Om: homenaje al de Cinco Rostros, al de diez brazos y tres ojos; oh Jinete del toro blanco, oh Tú adornado con ornamentos blancos.

Verse 20

उमादेहार्द्धसंयुक्त नमस्ते सर्वमूर्तये । अनेनैव तु मंत्रेण पूजां होमं च कारयेत्

Oh Tú, unido a la mitad del cuerpo de Umā, salutación a Ti, que eres la forma de todo. Con este mismo mantra, debe realizarse la adoración y también el homa, la ofrenda al fuego.

Verse 21

कृत्वैवं च दिने रात्रौ पश्यंश्चैवं स्वपेन्नरः । दर्भशय्या समारूढो ध्यायन्सोमेश्वरं हरम्

Hecho así, de día y de noche el hombre debe guardar esta observancia—viendo así y durmiendo así—tendido sobre un lecho de hierba darbha, meditando en el Señor Someśvara, Hari (Śiva).

Verse 22

एवं कृतेऽष्टादशानां कुष्ठानां नाशनं भवेत् । द्वितीये सोमवारे तु करंजं दन्तधावनम्

Hecho así, se produce la destrucción de dieciocho clases de enfermedad cutánea (kuṣṭha). Luego, en el segundo lunes, debe usarse karañja para la limpieza de los dientes.

Verse 23

देवं संपूजयेत्सूक्ष्मं ज्येष्ठाशक्तिसमन्वितम् । शतपत्रैः पूजयित्वा मधु प्राश्य यथाविधि

Debe adorarse con esmero a la Deidad sutil, dotada de Jyeṣṭhā-Śakti. Tras venerarla con flores de cien pétalos, debe tomarse miel conforme al rito.

Verse 24

नारंगं तत्र दत्त्वा तु शेषं पूर्ववदाचरेत् । एवं कृते द्वितीये तु गोलक्षफलमाप्नुयात्

Luego debe ofrecerse allí una naranja y cumplirse el resto de las observancias exactamente como antes. Hecho esto en la segunda observancia del lunes, se alcanza un mérito igual al don de cien mil vacas.

Verse 25

सोमवारे तृतीये तु अपामार्गसमुद्भवम् । दंतकाष्ठादिकं कृत्वा त्रिनेत्रं च प्रपूजयेत्

En el tercer lunes, debe prepararse el palillo dental y los demás implementos a partir de apāmārga, y luego venerar con debida reverencia al Señor de los Tres Ojos.

Verse 26

फलं च दाडिमं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । रजन्यामंगुरं प्राश्य सिद्धियुक्तं तु पूजयेत्

Debe ofrecerse un fruto de granada y venerar con flores de jāti (jazmín). Por la noche, tras comer aṅgura (uvas o pasas), debe adorarse al Señor dotado de siddhi (poder espiritual).

Verse 27

चतुर्थे सोमवारे तु काष्ठमौदुम्बरं स्मृतम् । पूजयेत्तत्र गौरीशं सूक्ष्मया सहितं तथा

En el cuarto lunes, la madera prescrita es la del udumbara. Allí debe adorarse a Gaurīśa (Śiva), junto con Sūkṣmā, la Devī sutil, del mismo modo.

Verse 28

नारिकेलफलं दद्याद्दमनेन प्रपूजयेत् । शर्करां प्राशयेद्रात्रौ जागरं चैव कारयेत्

Debe ofrecerse un coco y rendir culto con damana (hierba dūrvā/damana). Por la noche, debe tomarse azúcar y también guardar vigilia (jāgaraṇa).

Verse 29

पञ्चमे सोमवारे तु पूजयेच्च गणाधिपम् । विभूत्या सहितं देवं कुन्दपुष्पैः प्रपूजयेत्

En el quinto lunes, debe adorarse a Gaṇādhipa, Señor de los Gaṇas. Debe venerarse a esa deidad junto con vibhūti (ceniza sagrada), con flores de kunda.

Verse 30

आश्वत्थं दन्तकाष्ठं च अर्घ्यं वै द्राक्षया तथा । मोचं च प्राशयेद्रात्रावश्वमेधफलं लभेत्

Debe usarse un palillo dental de aśvattha y ofrecer arghya también con uvas. Por la noche, debe comerse moca (plátano), y así se obtiene mérito igual al sacrificio Aśvamedha.

Verse 31

षष्ठे सोमस्य वारे तु सुरूपं नाम पूजयेत् । कर्पूरं प्राशयेत्तत्र भक्त्या परमया युतः

En el sexto lunes, debe adorarse la forma llamada Surūpa. Allí, dotado de suprema devoción, debe tomarse alcanfor (camphor).

Verse 32

सप्तमे सोमवारे तु दन्तकाष्ठं च मल्लिका । सर्वज्ञं पूजयेत्तत्र दीप्तया सहितं तथा

En el séptimo lunes, con el palillo para los dientes y la mallikā (jazmín), debe adorarse allí a Sarvajña, el Señor Omnisciente, juntamente con Dīptā Devī, la Radiante, del mismo modo.

Verse 33

जम्बीरं च फलं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । लवङ्गं प्राशयेत्तत्र तस्यानन्तफलं भवेत्

Debe ofrecerse el fruto jambīra (cidra/limón) y rendir culto con flores de jātī (jazmín). Allí debe tomarse clavo; para él, su fruto será interminable.

Verse 34

अष्टमे सोमवारे तु अमोघायुतमीश्वरम् । कदलीफलकेनार्घ्यं मरुबकेन पूजयेत् । रात्रौ तु प्राशयेद्दुग्धमग्निष्टोमफलं लभेत्

En el octavo lunes, debe adorarse al Señor Amoghāyuta-īśvara. Debe ofrecerse arghya con un fruto de plátano (kadalī) y realizar la pūjā con marubaka. Por la noche, debe tomarse leche como alimento; así se obtiene el mérito igual al sacrificio Agniṣṭoma.

Verse 35

गंगास्नाने कृते सम्यक्कोटिधा यत्फलं स्मृतम् । दशहेमसहस्राणां कुरुक्षेत्रे रवेर्ग्रहे

Cualquier mérito que la tradición recuerda como multiplicado por un crore al bañarse debidamente en el Gaṅgā—y cualquier mérito que proviene de donar diez mil piezas de oro en Kurukṣetra durante un eclipse solar—

Verse 36

ब्राह्मणे वेदविदुषे यद्दत्त्वा फल माप्नुयात् । तत्पुण्यं कोटिगुणितमस्मिन्नाचरिते व्रते

Cualquier fruto que se obtendría al dar caridad a un brāhmaṇa conocedor de los Vedas—al practicarse este voto, ese mismo mérito queda multiplicado por un crore.

Verse 37

गजानां तु शते दत्ते लक्षे च रथवाजिनाम् । तत्फलं कोटिगुणितं सोमवारव्रते कृते

Aun el fruto obtenido al donar cien elefantes y cien mil carros y caballos—cuando se cumple el voto del lunes—se multiplica por diez millones de veces (un koṭi).

Verse 38

गुग्गुलोर्धूपनं कृत्वा कोटिशो यत्फलं लभेत् । तत्पुण्यं तु भवेत्तस्य सोमवारव्रते कृते

Cualquier fruto que se obtendría ofreciendo incienso de guggulu diez millones de veces—al cumplirse el voto del lunes—ese mismo mérito, en verdad, llega a ser suyo.

Verse 39

सर्वैश्वर्यसमायुक्तः शिवतुल्यपराक्रमः । रुद्रलोके वसेत्तावद्ब्रह्मणः प्रलयावधि

Dotado de toda prosperidad y con un valor igual al de Śiva, mora en el mundo de Rudra hasta el tiempo de la disolución de Brahmā.

Verse 40

संप्राप्ते नवमे वारे कुर्यादुद्यापनं शुभम् । यथा भवति गन्धर्व तथा वक्ष्यामि तेऽधुना

Cuando llegue la novena vez (el lunes), debe realizarse el auspicioso rito de conclusión (udyāpana). Cómo llega uno a ser un Gandharva, te lo explicaré ahora conforme a ello.

Verse 41

मंडलं मंडपं कुण्डं पताकाध्वजशोभितम् । तोरणानि च चत्वारि कुण्डं कृत्वा विधानतः

Debe disponerse un maṇḍala, un maṇḍapa y un kuṇḍa (foso de fuego) embellecidos con estandartes y banderas; y, conforme al rito, tras hacer el kuṇḍa, han de levantarse cuatro toraṇas, puertas ceremoniales.

Verse 42

मध्ये वेदिः प्रकर्त्तव्या चतुरस्रा सुशोभना । निष्पाद्य मंडलं तत्र मध्ये पद्मं प्रकल्पयेत्

En el centro debe trazarse una vedi, un altar cuadrado, bello y bien dispuesto. Tras completar allí el maṇḍala, dispóngase en su corazón el diseño de un loto.

Verse 43

कलशानष्टदिग्भागे सहिरण्यान्पृथक्पृथक् । स्थापयित्वा तु शक्तिस्ता वामाद्याः पूर्वतः क्रमात्

En los ocho sectores direccionales deben colocarse los kalaśa, las vasijas de agua, cada una por separado y provista de oro. Una vez dispuestas, ordénense esas Śakti —comenzando por Vāmā— en secuencia, iniciando desde el oriente.

Verse 44

कर्णिकायां तु पद्मस्य श्रीसोमेशं महाप्रभम् । प्रतिमारूपसंपन्नं हेमजं शक्तिसंयुतम्

En el pericarpio central del loto debe instalarse y contemplarse a Śrī Someśa, el Señor de gran fulgor: provisto de una imagen bien formada, hecho de oro y unido al poder divino.

Verse 45

रुक्मशय्यासमारूढं मनोन्मन्या समन्वितम् । हेमपात्रादिके पात्रे मधुना परिपूरिते

Ha de adorársele sentado en un lecho de oro, unido al supremo estado contemplativo (Manonmanī); y ofrézcase miel, colmando por completo un vaso de oro y otros recipientes adecuados.

Verse 46

रुक्मशय्यासमाच्छन्ने तत्रस्थं पूजयेत्क्रमात् । अनंतादिशिखंड्यंतैर्नामभिः क्रमशोऽर्चयेत्

Cuando el lecho de oro haya sido debidamente extendido y dispuesto, adórese paso a paso al Señor allí establecido. Y, en la secuencia correcta, ofrézcase arcana recitando los nombres que comienzan con «Ananta» y concluyen con «Śikhaṇḍin».

Verse 47

गन्धस्रग्धूपदीपैश्च नैवेद्यैश्च पृथग्विधैः । वस्त्रालंकारतांबूलच्छत्रचामरदर्प्पणम्

Con perfumes, guirnaldas, incienso y lámparas, y con diversas ofrendas de alimento (naivedya); con vestiduras, ornamentos, betel, parasol, abanicos de chāmara y un espejo—así debe honrarse al Señor con upacāras distintos.

Verse 48

दीपघंटावितानं च पर्यंकं च सतू लिकम् । सोमेश्वरं समुद्दिश्य देयं पौराणिके गुरौ

Un candelabro, una campana, un dosel (vitāna) y también un lecho con almohada—deben donarse, dedicándolos a Someśvara, al maestro puránico (guru) que expone la tradición.

Verse 49

भूषयित्वा तथाऽचार्य्यं होमं तत्रैव कारयेत् । बलिकर्मावसाने च रात्रौ तत्रैव जागृयात्

Después de honrar y engalanar debidamente al ācārya, debe hacerse allí mismo el homa, la ofrenda al fuego; y al concluir los ritos de bali, debe mantenerse la vigilia allí durante toda la noche.

Verse 50

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा ध्यायेत्सोमेश्वरं हृदि । प्रभाते तु ततः स्नात्वा ध्यायेत्तं च विधानतः

Luego, tras beber el pañcagavya, debe meditarse en Someśvara en el corazón. Al amanecer, después de bañarse, debe meditarse de nuevo en Él conforme al rito prescrito.

Verse 51

ततो भक्त्या च गंधर्व क्षीरखण्डादिनिर्म्मितम् । भक्ष्यभोज्यैरनेकैश्च भोजयेद्ब्राह्मणानथ

Luego, oh Gandharva, con devoción, preparando dulces hechos de leche, azúcar y similares, y con muchos alimentos para comer y para el banquete, debe alimentarse después a los brāhmaṇas.

Verse 52

वस्त्रयुग्मं ततो दत्त्वा गां च दत्त्वा विसर्जयेत्

Luego, habiendo ofrecido un par de vestiduras y habiendo dado también una vaca, debe concluirse el rito y despedirse formalmente de la observancia.

Verse 53

एवं चीर्णव्रतः सम्यग्लभते पुण्यमक्षयम् । धनधान्यसमृद्धात्मा पुत्रदारसमन्वितः

Así, quien ha cumplido debidamente el voto alcanza un mérito imperecedero; prospera en riquezas y granos, y queda dotado de hijos y cónyuge.

Verse 54

न कुले जायते तस्य दरिद्रो दुःखितोऽपिवा । अपुत्रो लभते पुत्रान्वन्ध्या पुत्रवती भवेत्

En su linaje no nace ni pobreza ni aflicción. El que no tiene hijos obtiene hijos varones, y aun la mujer estéril llega a ser madre de hijos.

Verse 55

काकवंध्या तु या नारी मृतवत्सा च दुर्भगा । कन्याप्रसूश्च या कार्यमाभिरेतद्विशेषतः

Pero la mujer llamada ‘kākavandhyā’ (la que sufre abortos repetidos), o aquella cuyos hijos mueren, o la desdichada, o la que sólo da a luz hijas: tales mujeres deben emprender este rito de manera especial.

Verse 56

एवं कृते विधाने तु देहपाते शिवं व्रजेत् । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुंक्तेऽसौ विपुलान्भो गान्यावदाभूतसंप्लवम्

Cuando este procedimiento se realiza de tal modo, al caer el cuerpo se va a Śiva. Durante miles y cientos de crores de kalpas, se gozan vastos deleites celestiales, hasta la disolución del cosmos.

Verse 57

इति ते कथितं सर्वं सोमवारव्रतं क्रमात् । गच्छ शीघ्रं महाभाग यत्र सोमेश्वरः स्थितः

Así, en el debido orden, te ha sido explicado por completo el voto del lunes. Ve pronto, oh afortunado, al lugar donde mora el Señor Someśvara.

Verse 58

ईश्वर उवाच । इत्युक्तः सच गन्धर्वः पुत्र्या सह वरानने । सर्वोपहारसंयुक्तः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

Īśvara dijo: Así interpelado, aquel Gandharva—junto con su hija de bello rostro—partió hacia Prabhāsa Kṣetra, llevando consigo todas las ofrendas.

Verse 59

तत्र सोमेश्वरं दृष्ट्वा आनन्दाश्रुपरिप्लुतः । यात्राक्रमेण संपूज्य चक्रे सोमव्रतं क्रमात्

Allí, al ver a Someśvara, quedó anegado en lágrimas de dicha. Tras rendir culto según el rito propio de la peregrinación, cumplió paso a paso el voto de Soma (del lunes).

Verse 69

पुत्र्या सह महाभागस्तस्य तुष्टो महेश्वरः । सर्वरोगविनाशं च सर्वकामसमृद्धिदम् । ददौ गन्धर्वराज्यं च भक्तिं चैवात्मनस्तथा

Complacido con aquel noble, junto con su hija, Maheśvara concedió la destrucción de todas las enfermedades y la plenitud de todos los deseos. También le otorgó la soberanía sobre los Gandharvas y, asimismo, la devoción hacia Él mismo.