Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

तेन दृष्टस्तदा बालः प्रांगणे विचरन्प्रिये । स्मृत्वाऽहसच्चिरं कालं भाव्यर्थं प्रति नोदितः

Transliteration

tena dṛṣṭastadā bālaḥ prāṃgaṇe vicaranpriye | smṛtvā'hasacciraṃ kālaṃ bhāvyarthaṃ prati noditaḥ

Translation

Oh amada, al ver al niño vagar por el patio, el conocedor recordó un largo transcurrir del tiempo y, por lo que estaba por venir, se conmovió en su interior.

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्टः: was seen
• दृष्टः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि; ‘आसीत्’ (लुप्त) सह

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• बालः: the boy
• बालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• प्राङ्गणे: in the courtyard
• प्राङ्गणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राङ्गण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• विचरन्: wandering; moving about
• विचरन्: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: विचरन् (कृदन्त; √चर् (धातु) + वि + शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; ‘बालः’ इत्यस्य विशेषण

• प्रिये: O dear (one)
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; (सम्बोधन)

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल (having remembered)

• अहः: a day
• अहः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• सत्: lasting; being
• सत्: Karma (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (कृदन्त; √अस् (धातु) + शतृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त; ‘अहः’ इत्यस्य विशेषण (being/lasting)

• चिरम्: for long
• चिरम्: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (for a long time/long)

• कालम्: time
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भाव्यर्थम्: the future purpose; what is to be
• भाव्यर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाव्यर्थ (प्रातिपदिक; भाव्य + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष (भाव्यस्य अर्थः = भविष्यत्कार्यम्/उद्देश्यम्)

• प्रति: towards; regarding
• प्रति: Sambandha (Relation)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय; प्रति-योगे (towards/with regard to)

• नोदितः: was urged; was prompted
• नोदितः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: नोदित (कृदन्त; √नुद् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि; ‘आसीत्’ (लुप्त) सह

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Prabhāsakṣetramāhātmya; specific speaker not explicit in this excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: priye (addressed beloved)

Visual Art Cues

Scene: A small boy wandering innocently in the āśrama courtyard; the visiting knower watches with a gentle smile that conceals a heavy premonition, eyes turned inward as memory and future-vision arise.

Characters & Entities

• jñānī
• bāla (the boy)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A knower perceives the hidden workings of karma and time, responding not merely to the present but to the unfolding future.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, the sanctified setting in which karmic revelations and dharmic responses are narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse foreshadows a dharmic response to impending fate.