Adhyaya 200
En un diálogo teológico entre Śiva y Devī, este capítulo narra las consecuencias de una situación sacrificial perturbada e introduce al asura Tāraka como fuerza desestabilizadora: vence a los devas y los expulsa de Svarga. Los devas acuden a Brahmā, quien enseña que sólo la energía de Śaṅkara puede resolver la crisis y que la futura unión de Śiva con la Diosa nacida del Himālaya dará origen al agente destinado a destruir a Tāraka. Para provocar esa unión, Kāmadeva es enviado junto con Vasantā; pero al acercarse a Śiva, Kāma es finalmente reducido a cenizas por el fuego que brota del tercer ojo del Señor. Śiva se establece entonces en el auspicioso Prābhāsika-kṣetra, consagrando el lugar como memorial sagrado del suceso. Rati se lamenta; una voz incorpórea la consuela diciendo que Kāma retornará en forma sin cuerpo (Ananga), preservando la continuidad cósmica. Los devas preguntan a Śiva por la alteración de la creación sin Kāma; Śiva aclara que Kāma actuará sin cuerpo, y un liṅga surge en la tierra como señal del episodio. El texto vincula esto con el epíteto Kṛtasmarā y con el posterior nacimiento de Skanda, quien dará muerte a Tāraka. El capítulo concluye señalando un kuṇḍa al sur de Kṛtasmarā, llamado Kāma Kuṇḍa, donde se prescribe bañarse y ofrecer dones reglados (caña de azúcar, oro, vacas, telas) a brāhmaṇas conocedores de los Vedas, obteniendo alivio de condiciones infaustas.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः
Īśvara dijo: Cuando el sacrificio fue así destruido, aquellos brāhmaṇas regresaron a sus hogares; y también los demás que habían acudido allí, oh Devī, se marcharon con sus deseos incumplidos.
Verse 2
हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः
Hara también, ya apaciguada su ira, regresó al monte Kailāsa.
Verse 3
एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा
En ese mismo instante nació un daṇava llamado Tāraka—de poderosos brazos—que quebrantó la fuerza y el orgullo de los dioses.
Verse 4
तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे
Tras vencer a Indra y a todos los demás dioses en una gran batalla, ocupó el cielo con sus propias huestes. Entonces, oh Devī, hija de la Montaña, los dioses, colmados de aflicción, fueron a Brahmaloka y hablaron a Brahmā.
Verse 5
तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः
«Por Tāraka, oh el mejor de los dioses, hemos sido expulsados del cielo. Él mismo se ha vuelto Indra, y los demás Vasus también han sido obligados a obedecer su mandato».
Verse 6
रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह
«Los Rudras, los Sādhyas, los Viśve-devas, los Aśvins, los Maruts y también los Ādityas; por ello, oh Abuelo, dinos el medio para darle muerte.»
Verse 7
ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्
Dijo Brahmā: «A mi juicio, él es invencible para todos los dioses. Salvo por el poder de Śāṃkara, no puede ser abatido por ningún otro. Por tanto, que os vaya bien: id a Maheśvara, el Dios de los dioses».
Verse 8
तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्
«Su esposa murió antes y renació en la casa de Himavat. De ella nacerá un hijo: él dará muerte a Tāraka. Por eso, para ese fin, propiciad con certeza al Señor que porta el tridente (Śiva).»
Verse 9
ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः
Entonces, oh Diosa de bello rostro, Kāmadeva—enviado por los dioses—se acercó a Hara, cuya consorte había muerto, y comenzó a afligirlo con sus flechas.
Verse 10
अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः
Que vaya contigo este encantador Vasantā—tu hermano.
Verse 11
स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्
Él prometió: «Así sea», y partió hacia el monte Kailāsa. Entonces Mahādeva vio a Kāmadeva, con las armas empuñadas y dispuesto.
Verse 12
वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः
Oh Diosa, Rudra—el que dio muerte a Andhaka—llegó a Gaṅgādvāra y vio a Vasantā ante sí.
Verse 13
दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा
Al ver a Kāmadeva con su arma, volvió a huir por miedo; luego fue a Vārāṇasī, a Naimiṣa y también a Puṣkara.
Verse 14
श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्
También fue a Śrīkaṇṭha y a Rudrakoṭi, a Kurukṣetra y a Gayā; a Jvālāmārga, a Prayāga, y a la auspiciosa Viśālā y Arbuda.
Verse 15
बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः
Así vagó por la tierra durante muchos años; y, oh Diosa, Maheśvara—Señor de los dioses—era temible para Kāmadeva.
Verse 16
अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः
Entonces el Dios de los dioses, el Trílocana de tres ojos, miró a Kāma ensanchando su mirada; oh Señora del Señor de los dioses, abrió el tercer ojo.
Verse 17
तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत
Al mirarlo, brotaron llamas de fuego; alcanzado por ellas, él—aún con el arco en la mano—quedó reducido a cenizas.
Verse 18
तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
Tras quemarlo, el Bienaventurado Señor Śambhu, habiendo resuelto y apaciguado su ira, estableció allí su morada, en el auspicioso campo sagrado de Prābhāsa.
Verse 19
तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा
Cuando Kāma fue así consumido, Rati, vencida por el duelo, se lamentó con dolor intensísimo, enteramente entregada a su esposo.
Verse 20
हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो
«¡Ay, señor de mi señor! Oh, dueño mío: ¿por qué abandonas a una esposa fiel? ¿Por qué me dejas, oh amado, para quien el esposo es la propia vida?»
Verse 21
एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव
Mientras ella se lamentaba así, una voz incorpórea dijo: «No llores, oh de ojos grandes; tu esposo volverá de nuevo».
Verse 22
प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह
Por la gracia de Śiva, Dios de dioses, él recobrará el aliento y revivirá. Al oír estas palabras, Ratī quedó serena y sosegada.
Verse 23
ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे
Entonces los dioses, inclinándose ante Śiva, suplicaron: «Oh Señor, restituye a su consorte y el orden del hogar, para que se cumpla con éxito el propósito del mundo».
Verse 24
एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले
«Este Kāma ha sido consumido por ti mismo con gran ira. Sin él, oh Señor, la creación sobre la tierra verdaderamente se arruina».
Verse 25
भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति
El Señor dijo: «Oh excelsos dioses, yo he quemado a este Kāma con ira. Por eso vagará entre los seres como Anaṅga, el incorpóreo; su potencia y su influjo existirán sin cuerpo físico».
Verse 26
देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्
Los dioses dijeron: «Oh Señor, haz esto primero: recuerda y restituye al Señor de Ratī, a Kāma, para el bien de todos los mundos, a fin de que tengamos plena certeza».
Verse 27
ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले
Entonces el propio Maheśvara recordó a Kāma; y después, aquel Liṅga eterno se alzó sobre la faz de la tierra.
Verse 28
कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना
Allí, Kāma volvió a ser llamado “Kṛtasmara”: Anaṅga, sin cuerpo y aun así poderoso; y allí mismo Śailajā (Pārvatī) fue desposada por el magnánimo Śaṅkara.
Verse 29
जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः
De este suceso sagrado nació Skanda, el más excelso entre los dioses, por quien fue abatido Tāraka. Y porque, por la misma caída del Liṅga, Kāma recobró la memoria y su poder, este lugar llegó a ser célebre como Kṛtasmara.
Verse 30
तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्
Por ello es alabado en el mundo y sobre la tierra como Kṛtasmara. Quien contempla ese lugar sagrado, no nace jamás torpe, ni ciego, ni desdichado, ni desafortunado; ni nace pobre o enfermo.
Verse 31
एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः
Así te he relatado todo cuanto me preguntaste: cómo Smara (Kāma), aunque antaño fue consumido por el fuego, volvió a permanecer dotado de vigor.
Verse 32
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः
Dijo Īśvara: Allí mismo hay un estanque sagrado, al sur de Kṛtasmara. En verdad se llama Kāmakuṇḍa, pues allí Smara (Kāma) volvió a manifestarse.
Verse 33
अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे
Oh Diosa Anaṅgarūpī: quien se bañe aquí, en verdad, se vuelve hermoso de figura. Allí deben darse en caridad cañas de azúcar, así como oro y vacas; y también vestiduras, ofrecidas debidamente a un brāhmaṇa versado en los Vedas.
Verse 200
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः
Así concluye el capítulo doscientos, titulado “Descripción de la grandeza de Kāmakuṇḍa”, en el Prabhāsa Khaṇḍa—dentro del Prabhāsa-kṣetra Māhātmya—del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos.