Adhyaya 131
El capítulo se despliega como un diálogo teológico: Śrī Devī pregunta cómo el liṅga llamado “Nāleśvara” es también comprendido como “Dhruveśvara”. Īśvara responde narrando su māhātmya, el relato de su origen y gloria: Dhruva, hijo del rey Uttānapāda, llega al eminente Prabhāsa-kṣetra, practica severas austeridades, establece a Mahādeva y lo adora con devoción ininterrumpida durante mil años divinos. Īśvara transmite luego el stotra de Dhruva, estructurado por fórmulas repetidas de refugio: “taṃ śaṃkaraṃ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ vrajāmi”, alabando la soberanía cósmica de Śiva y sus hazañas míticas. La phalaśruti declara que recitar el himno con mente disciplinada y pureza conduce a la obtención de Śiva-loka. Complacido, Śiva concede a Dhruva visión divina y ofrece dones que abarcan grandes estaciones del cosmos; pero Dhruva rechaza recompensas de rango y pide solo bhakti pura y la presencia permanente de Śiva en el liṅga instalado. Īśvara confirma la gracia, vincula la “posición fija” de Dhruva con una morada suprema, y prescribe el culto del liṅga en fechas lunares específicas (amāvāsyā de Śrāvaṇa o paurṇamāsī de Āśvayuja), prometiendo mérito equivalente al Aśvamedha y diversos frutos mundanos y trascendentes para adoradores y oyentes.
Shlokas
Verse 1
श्रीदेव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् । ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह
La Diosa dijo: «Lo que has declarado se oye como “Nāleśvara”. ¿Cómo llegó ese liṅga a ser conocido como “Dhruveśvara”?»
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्
Īśvara dijo: «Escucha, oh Devī; te expondré la gran gloria de Dhruveśvara. Al oírla, oh Devī, el ser humano queda libre de las ataduras del devenir mundano.»
Verse 3
उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः । महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः
Del rey Uttānapāda nació un hijo llamado Dhruva: magnánimo, colmado de conocimiento verdadero, sabio en todo y de grata apariencia.
Verse 4
स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्
En cierta ocasión, llegó a Prabhāsa, el supremo campo sagrado; allí, oh Diosa, practicó una austeridad vasta, sumamente severa.
Verse 5
दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः
Durante mil años divinos, tras establecer a Maheśvara, lo adoró con devoción sincera y lo ensalzó con himnos de diversas clases.
Verse 6
तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः
Ese mismo himno te lo declararé—por él he alcanzado contento y complacencia.
Verse 7
ध्रुव उवाच । कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
Dijo Dhruva: Cuando la excelsa cumbre del Kailāsa fue sacudida por el de diez rostros, semejante a un pico montañoso, Aquel que la sostuvo con la presión de su pie de loto—ante ese Śaṅkara, dador de refugio, me acojo.
Verse 8
येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः । संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
Aquel que aun a los Asuras—hijos de Danu—junto con huestes de Vidyādharas y Nāgas, los reunió en disciplina; mas no los liberó de sus frutos kármicos, por no renunciar al “fruto y la raíz” del deseo—ante ese Śaṅkara, dador de refugio, me acojo.
Verse 9
यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते । यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
Aquel bajo cuyo poder permanece siempre este universo entero; que con ocho formas gobierna y penetra los mundos; que es la causa, la causa suprema de todas las causas—ante ese Śaṅkara, dador de refugio, me acojo.
Verse 10
यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
El Dios que, antaño airado, con la punta de la uña de su mano izquierda, semejante a un loto, cortó al instante aquel “quinto”—la cabeza semejante a Brahmā, como loto recién nacido—ante ese Śaṅkara, dador de refugio, me acojo.
Verse 11
यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः । दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
Me acojo a Śaṅkara, dador de refugio: aquel cuyos pies que otorgan dones, al ser venerados con devoción, y cuyo nombre es escuchado en palabras de alabanza puras e incansables, como el sol radiante con sus rayos ahuyenta las tinieblas.
Verse 12
यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा । विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्
Quien, con dominio de sí, recite este himno de bello sentido compuesto por Dhruva—siempre puro y consumado en la asamblea de los sabios—alcanza el mundo de Śiva, sin comienzo.
Verse 13
तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः । पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः
Oh Diosa, así alabado por aquel de alma purificada, quedé complacido. Al cumplirse plenamente mil años, hablé a Dhruva, el magnánimo.
Verse 14
पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः
«Hijo, estoy complacido: que el bien sea tuyo. Ahora has quedado purificado. Te concedo visión divina; mírame, libre de la fiebre del padecer.»
Verse 15
यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् । तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः
«Cualquier don supremo que hayas anhelado en tu mente, dímelo pronto ante mí; te lo concederé todo.»
Verse 16
ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् । ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव
«Sea la morada de Brahmā, o la de Viṣṇu, o la de Indra—o cualquier otro estado dificilísimo de alcanzar—yo te lo concedo; no hay duda, pues me complazco en tu devoción»។
Verse 17
ध्रुव उवाच । ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् । विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये
Dhruva dijo: «Los reinos de Brahmā, de Viṣṇu y del gran Indra—estados marcados por el retorno (al renacimiento)—todo eso me es conocido; no los deseo ni siquiera en mi mente.»
Verse 18
यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् । अस्मिंल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज
«Si estás complacido conmigo, oh Señor, concédeme una devoción totalmente pura. Y, oh Dios del estandarte del toro, haz de este Liṅga tu morada por siempre.»
Verse 19
ईश्वर उवाच । इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि । स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्
Īśvara dijo: «Así, todo cuanto fue pedido ha sido concedido por completo. Y esa morada firme suya—“Dhrauvya”—es el supremo estado de Viṣṇu.»
Verse 20
श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्
Quien adore ese Liṅga en la luna nueva de Śrāvaṇa, o en la luna llena de Āśvayuja, obtiene el mérito equivalente al sacrificio Aśvamedha.
Verse 21
अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते
El que no tiene hijos obtiene un hijo; el que busca riqueza obtiene riqueza. Uno se vuelve hermoso, afortunado, gozoso en los deleites y versado en todos los śāstra; y, llevado en un vimāna celestial uncido a cisnes, es honrado en el mundo de Rudra.
Verse 22
असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति । सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्
Quien narre o escuche esta hermosa fama de Dhruva—venerado por huestes de dioses y asuras—queda profundamente sereno y alcanza el Rudra-loka sin límite, tesoro de toda dicha, reverenciado por los señores de los dioses y de la estirpe Danu.
Verse 131
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः
Así, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—dentro de la saṃhitā de ochenta y un mil versos—éste es el capítulo ciento treinta y uno, en el séptimo libro llamado Prabhāsa Khaṇḍa, dentro de la primera sección titulada “Māhātmya de Prabhāsa-kṣetra”, conocido como “Descripción de la Grandeza de Dhruveśvara”.